บทที่ 8 · ช่วงที่ 2 ปลูก
เตรียมเมล็ดพันธุ์ข้าว: คัดเมล็ด แช่ หุ้ม และตกกล้า
วิธีคัดเมล็ดพันธุ์ข้าวด้วยน้ำเกลือ แช่และหุ้มเมล็ดกี่ชั่วโมง ตกกล้าสำหรับนาดำ และกล้าในถาดสำหรับเครื่องดำนา
สรุปสั้น
- คัดเมล็ดลีบออกด้วยน้ำเกลือ และทดสอบความงอกก่อนปลูกทุกครั้ง
- นาหว่านน้ำตม: แช่เมล็ด 12–24 ชั่วโมง หุ้มต่อ 24–48 ชั่วโมง จนเห็นตุ่มรากยาวราว 1–2 มม.
- นาดำ: ใช้กล้าอายุราว 20–30 วัน · เครื่องดำนา: ใช้กล้าในถาดอายุราว 15–20 วัน
คัดเมล็ดด้วยน้ำเกลือ
- ละลายเกลือในน้ำ คนจนไข่ไก่สดที่ใส่ลงไปลอยปริ่มน้ำ
- เทเมล็ดพันธุ์ลงไป คนให้ทั่ว ช้อนเมล็ดที่ลอยทิ้ง (เมล็ดลีบ เมล็ดไม่สมบูรณ์ เมล็ดวัชพืชบางชนิด)
- นำเมล็ดที่จมไปล้างน้ำจืดให้หมดเกลือ 2–3 ครั้ง แล้วนำไปแช่ตามขั้นตอนต่อไป
ทดสอบความงอก
นับเมล็ด 100 เมล็ด วางบนผ้าหรือกระดาษชุ่มน้ำในถาด ปิดให้ชื้นไว้ราว 5–7 วัน แล้วนับเมล็ดที่งอก
- งอก 80 เมล็ดขึ้นไป ใช้ได้ตามอัตราปกติ
- งอกน้อยกว่านั้น ต้องเพิ่มอัตราเมล็ด และข้าวจะขึ้นไม่สม่ำเสมอ ควรหาเมล็ดพันธุ์ใหม่
แช่และหุ้มเมล็ด (นาหว่านน้ำตมและตกกล้า)
| ขั้นตอน | เวลา | จุดสังเกต |
|---|---|---|
| แช่น้ำ | 12–24 ชั่วโมง | ใส่ถุงหรือกระสอบโปร่ง แช่ในน้ำสะอาด ให้เมล็ดดูดน้ำเต็มที่ |
| หุ้ม (บ่ม) | 24–48 ชั่วโมง | ยกขึ้นวางในที่ร่ม คลุมให้ชื้นและอุ่น รดน้ำถ้าเริ่มแห้ง |
| พร้อมหว่าน | เมื่อเห็นตุ่มราก | รากยาวราว 1–2 มม. ถ้ารากยาวเกินไป จะหักเสียหายเวลาหว่านหรือใช้เครื่องหยอด |
อากาศเย็นในนาปรังภาคเหนือและอีสาน เมล็ดงอกช้าลง อาจต้องหุ้มนานขึ้น อากาศร้อนจัดเมล็ดงอกเร็ว ต้องหว่านทันทีที่ได้ระยะ
ตกกล้าสำหรับนาดำ
- เลือกแปลงกล้าใกล้แหล่งน้ำ ทำเทือกให้เรียบ หว่านเมล็ดที่หุ้มแล้วให้กระจายสม่ำเสมอ ไม่หนาเกินไป กล้าที่ขึ้นหนาจะผอม อ่อนแอ
- รักษาน้ำในแปลงกล้าตื้น ๆ ระวังนกและหนู
- ถอนกล้าเมื่ออายุราว 20–30 วัน กล้าแก่เกินไปจะตั้งตัวช้าและแตกกอน้อยในนา ถ้าจำเป็นต้องใช้กล้าแก่ ให้ปักดำถี่ขึ้น
- ถอนแล้วรีบปักดำภายใน 1–2 วัน
กล้าในถาดสำหรับเครื่องดำนาและโยนกล้า
- ใช้ดินร่วนละเอียดที่ร่อนแล้ว ใส่ถาดตามชนิดของเครื่อง หว่านเมล็ดที่งอกตุ่มรากให้สม่ำเสมอ
- รดน้ำเช้าเย็น วางในที่ได้แดด กล้าพร้อมใช้ราว 15–20 วัน (โยนกล้าใช้ถาดหลุม อายุใกล้เคียงกัน)
- กล้าในถาดใช้เมล็ดพันธุ์น้อยกว่านาหว่านมาก และได้ระยะต้นที่สม่ำเสมอ
เลือกวิธีปลูกที่เหมาะกับนาของคุณได้ในบท วิธีปลูกข้าว
แหล่งอ้างอิง
- กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: การเตรียมเมล็ดพันธุ์ การแช่ หุ้ม การตกกล้า และการเพาะกล้าในถาด.
- กรมการข้าว. มาตรฐานเมล็ดพันธุ์ข้าว (ความงอก ความบริสุทธิ์).
- Yoshida, S. (1981). Fundamentals of Rice Crop Science. IRRI. (การงอกและอุณหภูมิ)