บทที่ 6 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก
ทำนาปรังรอบที่ 2: ปฏิทินงานรายเดือน และข้อควรระวังเรื่องน้ำและความร้อน
นาปรังรอบที่ 2 คืออะไร ทำได้เมื่อไหร่ ต้องเตรียมตัวอย่างไรเมื่อน้ำมีจำกัดและอากาศร้อนจัด ปฏิทินงานรายเดือนตั้งแต่เกี่ยวรอบแรกจนเกี่ยวรอบนี้
สรุปสั้น
- นาปรังรอบที่ 2 คือการปลูกข้าวไม่ไวแสงต่อทันทีหลังเกี่ยวนาปรังรอบแรก ราว มี.ค.–พ.ค. เกี่ยวราว ก.ค.–ส.ค.
- ทำได้เฉพาะพื้นที่และปีที่น้ำพอ ช่วงเม.ย.–พ.ค. น้ำในเขื่อนต่ำที่สุดของปี
- นาไม่ได้พัก: เพลี้ยกระโดด โรค ข้าวเรื้อ และฟางที่ยังไม่ย่อย สะสมต่อจากรอบก่อน
ควรทำนาปรังรอบที่ 2 ไหม
ในเขตชลประทานภาคกลางบางพื้นที่ เกษตรกรใช้ข้าวอายุสั้นทำนาได้ 3 รอบต่อปี (นาปรัง 2 รอบ และนาปี 1 รอบ) รายได้ต่อปีสูงขึ้น แต่ความเสี่ยงก็สูงขึ้นมาก ก่อนตัดสินใจ ให้ตอบ 4 ข้อนี้ให้ได้
- น้ำพอไหม โครงการชลประทานส่งน้ำให้รอบนี้หรือเปล่า มีบ่อหรือแหล่งน้ำสำรองไหม ข้าวที่ขาดน้ำช่วงตั้งท้องเสียหายหนักที่สุด
- เกี่ยวทันก่อนน้ำหลากไหม นาลุ่มริมแม่น้ำที่น้ำท่วมทุกปีต้องเกี่ยวให้เสร็จก่อนน้ำมา
- รอบก่อนมีเพลี้ยกระโดดหรือโรคไหม ถ้ารอบแรกระบาด การปลูกต่อทันทีคือการเลี้ยงศัตรูต่อ
- มีเวลาจัดการฟางไหม ฟางสดที่ไถกลบแล้วปลูกทันทีทำให้รากข้าวเสีย ต้นเหลือง ชะงัก
หลายปีที่ผ่านมา หน่วยงานรัฐขอความร่วมมืองดทำนาปรังรอบที่ 2 เพราะต้องสำรองน้ำไว้สำหรับอุปโภคบริโภคและต้นฤดูฝน ถ้าปลูกโดยไม่มีน้ำสนับสนุน ความเสียหายไม่ได้รับการชดเชย
ภาพรวมทั้งปี
เลื่อนตารางซ้ายขวาได้บนมือถือ · เดือนเป็นค่าโดยประมาณ ฝนแต่ละปีและแต่ละพื้นที่มาเร็วช้าต่างกัน ให้ดูฝนจริงในพื้นที่ประกอบ
เดือนไหน ทำอะไร
มี.ค.–เม.ย. หลังเกี่ยวรอบแรก
ยังไม่ได้ปลูก
- ยืนยันการส่งน้ำกับโครงการชลประทานก่อน
- ไถกลบตอซังและฟาง ขังน้ำให้ย่อยอย่างน้อยราว 2 สัปดาห์ ก่อนทำเทือก (บท เตรียมดินและทำเทือก)
- ปล่อยให้ข้าวที่ร่วงจากรอบก่อนงอกขึ้นมาแล้วไถทำลาย ลดข้าวเรื้อและข้าววัชพืช (บท วัชพืชในนาข้าว)
เม.ย.–พ.ค. วันปลูก
ต้นอ่อนตั้งตัวในอากาศร้อน น้ำระเหยเร็ว
- ใช้ข้าวไม่ไวแสงอายุสั้น และเมล็ดพันธุ์ดีที่ไม่ใช่เมล็ดจากรอบก่อนที่มีข้าวปน (บท พันธุ์ข้าว)
- หว่านหรือปักดำเมื่อพื้นนาเรียบและมีน้ำพอ (บท วิธีปลูกข้าว)
- รักษาน้ำในนาไม่ให้แห้งช่วงต้นอ่อน เพราะแดดร้อนจัด
พ.ค.–มิ.ย. อายุราว 15–45 วัน
แตกกอ
- ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 1 ราว 15–25 วันหลังหว่าน (บท ปุ๋ยนาข้าว)
- กำจัดวัชพืชให้ทันใน 45 วันแรก
- ตรวจเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลทุกสัปดาห์ รอบนี้เสี่ยงที่สุดเพราะนาไม่ได้พัก ไม่ใส่ไนโตรเจนเกิน และไม่พ่นสารที่ทำให้เพลี้ยระบาด (บท แมลงศัตรูข้าว)
มิ.ย.–ก.ค. อายุเก็บเกี่ยว ลบ 60 วัน
สร้างรวงอ่อน ตั้งท้อง ออกดอก
- ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 2 ช่วงเริ่มสร้างรวงอ่อน
- ห้ามขาดน้ำ ตั้งแต่สร้างรวงจนดอกบาน ฝนต้นฤดูช่วยได้ แต่ฝนมักทิ้งช่วงในเดือนมิถุนายน–กรกฎาคม
ก.ค.–ส.ค. ราว 30 วันหลังออกรวง
เมล็ดสุก
- ระบายน้ำก่อนเกี่ยว ถ้าฝนชุก ให้ทำทางระบายน้ำไว้ล่วงหน้า
- เกี่ยว ให้ทันก่อนน้ำหลากในนาลุ่ม ข้าวที่เกี่ยวช่วงฝนชื้นมาก ต้องลดความชื้นเร็ว (บท เก็บเกี่ยวและขาย)
- หลังเกี่ยว พิจารณาพักนาหรือปลูกพืชตระกูลถั่ว ตัดวงจรเพลี้ยและโรค
ปลูกช่วงอื่น? ดู ปฏิทินนาปี หรือ ปฏิทินนาปรัง ซึ่งลำดับงานต่างจากหน้านี้
ปลูกไม่ตรงเดือนในตาราง? คำนวณวันที่จากวันปลูกของคุณ
ใส่วันปลูกจริง ระบบจะเลื่อนวันของแต่ละงานให้ตรงกับไร่ของคุณ ข้อมูลไม่ถูกส่งออกจากเครื่อง
ตัวคำนวณใช้ข้าวอายุ 110 วันเป็นตัวอย่าง ถ้าพันธุ์ของคุณอายุต่างจากนี้ ให้เลื่อนวันของงานตั้งแต่สร้างรวงอ่อนเป็นต้นไปตามส่วนต่าง
แหล่งอ้างอิง
- กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: การปลูกข้าวนาปรังและการจัดการตอซังฟางข้าว.
- กรมชลประทาน. แผนการจัดสรรน้ำฤดูแล้งและการขอความร่วมมืองดทำนาปรังรอบที่ 2.
- Heong, K.L. & Hardy, B. (eds.) (2009). Planthoppers: New Threats to the Sustainability of Intensive Rice Production Systems in Asia. IRRI.