บทที่ 3 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก
เลือกพันธุ์ข้าว: ข้าวไวต่อช่วงแสง ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง และเมล็ดพันธุ์ดี
ข้าวไวแสงกับไม่ไวแสงต่างกันอย่างไร ใช้ฤดูไหน พันธุ์ที่ปลูกกันมากในไทย และวิธีหาเมล็ดพันธุ์ดีที่ไม่มีข้าวปน
สรุปสั้น
- ข้าวไวต่อช่วงแสงออกรวงเมื่อกลางวันสั้นลงช่วงปลายฝน ปลูกได้เฉพาะนาปี
- ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสงออกรวงตามอายุ ปลูกได้ทุกฤดู เป็นพันธุ์หลักของนาปรัง
- เมล็ดพันธุ์ดีต้องตรงพันธุ์ งอกดี และไม่มีข้าววัชพืชปน ซึ่งสำคัญพอ ๆ กับการเลือกพันธุ์
ไวแสง กับ ไม่ไวแสง: เรื่องแรกที่ต้องรู้
| ข้าวไวต่อช่วงแสง | ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง | |
|---|---|---|
| ออกรวงเมื่อไหร่ | เมื่อกลางวันสั้นลงถึงจุดหนึ่ง ช่วงปลาย ต.ค.–พ.ย. แทบไม่ขึ้นกับวันปลูก | ตามอายุ นับจากวันปลูก |
| ปลูกฤดูไหนได้ | นาปีเท่านั้น | ทุกฤดู ทั้งนาปีและนาปรัง |
| อายุเก็บเกี่ยว | ขึ้นกับวันปลูก ปลูกเร็วอายุยาว ปลูกช้าอายุสั้น | ค่อนข้างคงที่ ส่วนใหญ่ราว 100–120 วัน |
| ตัวอย่างพันธุ์ | ขาวดอกมะลิ 105, กข15, กข6, เหนียวสันป่าตอง | ปทุมธานี 1, ชัยนาท 1, สุพรรณบุรี 1, กข41, กข47, กข61, กข79, กข85 |
ปลูกข้าวไวแสงช้าเกินไป
ข้าวไวแสงจะออกรวงตามช่วงแสงเสมอ ถ้าปลูกช้ามาก เช่น ปักดำปลายสิงหาคมถึงกันยายน ต้นจะมีเวลาแตกกอสั้น กอน้อย รวงน้อย ผลผลิตต่ำ ส่วนข้าวไม่ไวแสงที่ปลูกช้าในนาปี อาจออกดอกตอนอากาศเริ่มเย็น หรือสุกตอนน้ำหลาก ควรวางแผนวันปลูกให้ข้าวออกดอกพ้นช่วงเสี่ยง
หลักเลือกพันธุ์
- ฤดูและน้ำ นาปรังใช้ข้าวไม่ไวแสงเท่านั้น นาน้ำฝนที่ฝนหมดเร็วควรใช้พันธุ์ที่สุกก่อนน้ำหมด
- สภาพนา นาลุ่มน้ำลึกใช้พันธุ์ต้นสูงหรือทนน้ำท่วม นาดินเค็มใช้พันธุ์ทนเค็มที่หน่วยงานแนะนำ
- ตลาด ข้าวหอมมะลิไทยตามมาตรฐานต้องเป็นพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 หรือ กข15 ข้าวเหนียว ข้าวเจ้าพื้นแข็ง ข้าวพื้นนุ่ม ขายคนละตลาด ถามโรงสีหรือสหกรณ์ก่อนปลูก
- ความต้านทานโรคและแมลง ในพื้นที่ที่เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลหรือโรคไหม้ระบาดบ่อย เลือกพันธุ์ที่หน่วยงานแนะนำว่าต้านทานในพื้นที่นั้น
- ไม่ปลูกพันธุ์เดียวทั้งพื้นที่ต่อเนื่องหลายปี แมลงและเชื้อโรคปรับตัวทำลายพันธุ์นั้นได้ในเวลาไม่นาน
รายละเอียดพันธุ์รับรองและพันธุ์แนะนำของแต่ละพื้นที่ สอบถามได้ที่ศูนย์วิจัยข้าว ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าว หรือดูที่คลังความรู้เรื่องข้าวของกรมการข้าว
เมล็ดพันธุ์ดี: ดูอะไรบ้าง
- ตรงพันธุ์ ไม่มีพันธุ์อื่นปน ข้าวปนทำให้สุกไม่พร้อมกันและถูกตัดราคา
- ไม่มีข้าววัชพืช (ข้าวดีด ข้าวเด้ง) และเมล็ดวัชพืช ซึ่งเมื่อติดเข้านาแล้วกำจัดยากมากหลายฤดู (บท วัชพืชในนาข้าว)
- ความงอกสูง ทดสอบเองได้ (บท เมล็ดพันธุ์ แช่ หุ้ม ตกกล้า) เมล็ดที่งอกต่ำต้องใช้มากขึ้นและข้าวขึ้นไม่สม่ำเสมอ
- แหล่งที่เชื่อถือได้ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวของกรมการข้าว ศูนย์ข้าวชุมชน หรือสหกรณ์ที่ผลิตเมล็ดพันธุ์
- เก็บพันธุ์ไว้เอง ทำได้ ถ้าคัดจากแปลงที่ข้าวสม่ำเสมอ ถอนข้าวปนก่อนเกี่ยว และเมื่อเริ่มเห็นข้าวปนมาก ให้เปลี่ยนเมล็ดพันธุ์ใหม่จากแหล่งที่เชื่อถือได้ (บท เก็บเกี่ยวและขาย)
แหล่งอ้างอิง
- กรมการข้าว. พันธุ์ข้าวรับรองและพันธุ์แนะนำ (คลังความรู้เรื่องข้าว).
- Yoshida, S. (1981). Fundamentals of Rice Crop Science. IRRI. (การตอบสนองต่อช่วงแสง)
- กระทรวงพาณิชย์. มาตรฐานข้าวหอมมะลิไทย.