บทที่ 10 · ช่วงที่ 3 ดูแล
ใส่ปุ๋ยนาข้าวอย่างไร: สูตร อัตรา และช่วงเวลาตามระยะของข้าว
ข้าวต้องการธาตุอะไรในแต่ละระยะ ใส่ปุ๋ยครั้งแรกและครั้งที่สองเมื่อไหร่ ข้าวไวแสงกับไม่ไวแสงใส่ต่างกันอย่างไร และใช้แผ่นเทียบสีใบข้าว
สรุปสั้น
- ปุ๋ยเม็ดใส่ 2 ช่วงหลัก: ครั้งที่ 1 ช่วงแตกกอ และ ครั้งที่ 2 ช่วงเริ่มสร้างรวงอ่อน (ราว 30 วันก่อนออกรวง)
- ใส่ตามค่าวิเคราะห์ดินดีที่สุด ถ้ายังไม่ได้ตรวจ ใช้คำแนะนำทั่วไปของกรมการข้าวตามชนิดดินและชนิดข้าว
- ข้าวไวแสงต้นสูงใช้ไนโตรเจนน้อยกว่าข้าวไม่ไวแสง ใส่มากไปจะล้มและเป็นโรคไหม้ง่าย
ข้าวต้องการธาตุอะไร เมื่อไหร่
| ธาตุ | หน้าที่ในข้าว | ช่วงที่สำคัญ |
|---|---|---|
| ไนโตรเจน (N) | สร้างใบ แตกกอ และจำนวนเมล็ดต่อรวง | แตกกอ และเริ่มสร้างรวงอ่อน |
| ฟอสฟอรัส (P) | สร้างราก แตกกอ พลังงานในเซลล์ | ช่วงต้น ใส่พร้อมครั้งที่ 1 |
| โพแทสเซียม (K) | ลำต้นแข็ง ทนโรค ลำเลียงแป้งลงเมล็ด | ตลอดฤดู สำคัญมากในดินทราย |
| สังกะสี (Zn) | การเจริญของต้นอ่อน | ช่วงต้น ขาดง่ายในดินด่างและดินที่ขังน้ำนาน |
คำแนะนำทั่วไป (เมื่อยังไม่ได้ตรวจดิน)
ตารางนี้สรุปแนวทางทั่วไปของกรมการข้าวตามชนิดดินและชนิดข้าว เป็นจุดเริ่มต้นสำหรับนาที่ยังไม่มีค่าวิเคราะห์ดิน ถ้ามีค่าดินแล้ว ให้ใช้คำแนะนำปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน หรือระบบปุ๋ยสั่งตัด ซึ่งประหยัดกว่าและตรงกับนาของคุณมากกว่า
| ชนิดข้าว / ดิน | ครั้งที่ 1 (ช่วงแตกกอ) | ครั้งที่ 2 (เริ่มสร้างรวงอ่อน) |
|---|---|---|
| ข้าวไม่ไวแสง ดินเหนียว | 16-20-0 ราว 25–30 กก./ไร่ | ยูเรีย 46-0-0 ราว 10–15 กก./ไร่ |
| ข้าวไม่ไวแสง ดินร่วนปนทราย | 16-16-8 ราว 25–30 กก./ไร่ | ยูเรีย 46-0-0 ราว 10–15 กก./ไร่ |
| ข้าวไวแสง ดินเหนียว | 16-20-0 ราว 20–25 กก./ไร่ | ยูเรีย 46-0-0 ราว 5–10 กก./ไร่ |
| ข้าวไวแสง ดินร่วนปนทราย | 16-16-8 ราว 20–25 กก./ไร่ | ยูเรีย 46-0-0 ราว 5–10 กก./ไร่ |
ใส่เมื่อไหร่ ใส่อย่างไร
| นาหว่าน | นาดำ | |
|---|---|---|
| ครั้งที่ 1 | ราว 15–25 วันหลังหว่าน เมื่อต้นตั้งตัวแล้ว | ราว 7–15 วันหลังปักดำ เมื่อกล้าตั้งตัวแล้ว |
| ครั้งที่ 2 | ช่วงเริ่มสร้างรวงอ่อน ราว 30 วันก่อนออกรวง (ข้าวไม่ไวแสง ราว อายุเก็บเกี่ยว ลบ 60 วัน · ข้าวไวแสง นับถอยหลังจากวันออกรวงที่เคยเห็น) | |
- ลดระดับน้ำให้เหลือตื้นราว 5 ซม. ก่อนหว่านปุ๋ย แล้วไม่ระบายน้ำออกอีกราว 2–3 วัน ให้ปุ๋ยละลายลงดิน
- หว่านให้ทั่วแปลง ไม่หว่านตอนใบเปียกน้ำค้างจัด เม็ดปุ๋ยติดใบทำให้ใบไหม้
- ไม่ใส่ไนโตรเจนเพิ่มหลังข้าวออกรวงแล้ว ไม่ช่วยเพิ่มผลผลิต แต่เพิ่มโรคและเพลี้ย
ใบเขียวเข้มงามมากไม่ได้แปลว่าผลผลิตดี ข้าวที่ได้ไนโตรเจนมากเกินจะต้นอ่อน ล้มง่าย เป็นโรคไหม้ โรคขอบใบแห้ง และเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลชอบมาก โดยเฉพาะข้าวไวแสงต้นสูง
แผ่นเทียบสีใบข้าว
แผ่นเทียบสีใบข้าวเป็นแผ่นพลาสติกที่มีช่องสีเขียวหลายระดับ ใช้เทียบกับใบข้าวใบบนสุดที่คลี่เต็มที่ ถ้าสีใบอ่อนกว่าระดับที่แนะนำ แปลว่าข้าวต้องการไนโตรเจน ช่วยให้ใส่ยูเรียเมื่อข้าวต้องการจริง ไม่ใส่เผื่อ สอบถามแผ่นเทียบสีใบและวิธีใช้ได้ที่ศูนย์วิจัยข้าวหรือสำนักงานเกษตรอำเภอ
อาการขาดธาตุที่พบบ่อย
| ธาตุ | อาการ |
|---|---|
| ไนโตรเจน | ใบล่างเหลืองซีดก่อน แล้วลามขึ้นบน ต้นเตี้ย แตกกอน้อย |
| ฟอสฟอรัส | ต้นเตี้ย ใบแคบ ตั้งตรง สีเขียวเข้มคล้ำ แตกกอน้อย ออกดอกช้า |
| โพแทสเซียม | ปลายใบและขอบใบล่างเหลืองแล้วแห้งเป็นสีน้ำตาล ลำต้นอ่อน เป็นโรคง่าย |
| สังกะสี | ใบมีจุดหรือขีดสีน้ำตาลคล้ายฝุ่น ต้นแคระ แตกกอน้อย พบมากใน 2–4 สัปดาห์แรก ในดินด่างหรือดินขังน้ำนาน |
| เหล็กเป็นพิษ (ดินเปรี้ยวจัด) | ใบมีจุดสีน้ำตาลส้มจากปลายใบ ใบเป็นสีบรอนซ์ รากสีดำหรือน้ำตาล |
อาการขาดธาตุมักเป็นทั่วทั้งแปลงหรือเป็นหย่อมตามสภาพดิน ส่วนโรคมักเป็นแผลมีขอบชัด หรือเป็นกอ ๆ แล้วลาม เทียบอาการโรคในบท โรคข้าว
ปุ๋ยทางใบ: เสริม ไม่ใช่แทน
ปุ๋ยเม็ดคือธาตุหลักที่ข้าวใช้ทั้งฤดู ปุ๋ยทางใบให้ธาตุได้ครั้งละไม่มาก แต่ถึงใบเร็ว ใช้เสริมในช่วงที่รากดูดธาตุได้ไม่ดี เช่น น้ำขังนาน ดินทราย หรือหลังออกรวงที่รากเริ่มเสื่อม ไม่ฉีดพ่นช่วงสายของวันที่ดอกข้าวบาน รายละเอียดโปรแกรมตามระยะอยู่ในหน้า ปุ๋ยนาข้าว ใส่ช่วงไหน สูตรอะไร
แหล่งอ้างอิง
- กรมการข้าว. คำแนะนำการใช้ปุ๋ยกับข้าว (ตามชนิดดินและชนิดข้าว) และการใช้แผ่นเทียบสีใบข้าว.
- Dobermann, A. & Fairhurst, T. (2000). Rice: Nutrient Disorders & Nutrient Management. IRRI / PPI.
- Yoshida, S. (1981). Fundamentals of Rice Crop Science. IRRI.
- กรมพัฒนาที่ดิน. คำแนะนำการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน.