บทที่ 4 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก
ทำนาปี: ปฏิทินงานรายเดือน ตั้งแต่เตรียมดินจนเกี่ยวข้าว
ปฏิทินทำนาปีในฤดูฝน เรียงเป็นรายเดือน ทั้งนาหว่านและนาดำ ข้าวไวแสงต้องทำอะไรเมื่อไหร่ ใส่ปุ๋ยช่วงไหน และเกี่ยวเมื่อไหร่
สรุปสั้น
- นาปีอาศัยฝนเป็นหลัก ปลูกราว พ.ค.–ส.ค. เกี่ยวราว ต.ค.–ธ.ค.
- ข้าวไวแสง เช่น ขาวดอกมะลิ 105 ออกรวงราวปลายตุลาคมไม่ว่าจะปลูกวันไหน จึงต้องนับงานช่วงหลังถอยหลังจากวันออกรวง ไม่ใช่นับจากวันปลูก
- ข้าวไวแสงปลูกช้าเกินไป เวลาแตกกอจะสั้น ผลผลิตลดลง อย่าปลูกเกินราวปลายสิงหาคม
นาปีเหมาะกับใคร
นาปีทำได้ทุกภาค และเป็นฤดูเดียวของนาที่อาศัยน้ำฝน ซึ่งเป็นนาส่วนใหญ่ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือ ฤดูนี้เหมาะกับข้าวคุณภาพ เช่น ข้าวหอมมะลิและข้าวเหนียว เพราะข้าวไวแสงจะออกดอกช่วงที่อากาศเริ่มเย็นและฝนหมด ทำให้คุณภาพเมล็ดดี ข้อที่ต้องรับมือคือ ฝนทิ้งช่วง ช่วงต้นฤดู และ น้ำท่วม ในนาลุ่ม
ทำได้ แต่ต้องนับงานตามอายุข้าวแบบใน ปฏิทินนาปรัง และเลือกวันปลูกให้ข้าวออกดอกก่อนอากาศเย็นจัดและเกี่ยวก่อนน้ำหลาก
ภาพรวมทั้งปี
เลื่อนตารางซ้ายขวาได้บนมือถือ · เดือนเป็นค่าโดยประมาณ ฝนแต่ละปีและแต่ละพื้นที่มาเร็วช้าต่างกัน ให้ดูฝนจริงในพื้นที่ประกอบ
เดือนไหน ทำอะไร
เม.ย.–พ.ค. ก่อนปลูก
ยังไม่ได้ปลูก
- ซ่อมคันนา ปรับพื้นนา เก็บตัวอย่างดินส่งตรวจ (บท ดินและพื้นที่นา)
- จัดหาเมล็ดพันธุ์ดี ทดสอบความงอก (บท เมล็ดพันธุ์ แช่ หุ้ม ตกกล้า)
- ฝนแรกตกพอให้ไถได้ ไถดะ ไถกลบฟางหรือหว่านพืชปุ๋ยสด (บท เตรียมดินและทำเทือก)
พ.ค.–มิ.ย. นาหว่าน
นาหว่านแห้งหรือหยอด เริ่มเมื่อฝนตกสม่ำเสมอ
- นาหว่านแห้ง/นาหยอด (นาน้ำฝน) หว่านหรือหยอดหลังไถแปร เมื่อดินชื้นและฝนเริ่มสม่ำเสมอ ใช้ฝนต้นฤดูได้เต็มที่ (บท วิธีปลูกข้าว)
- นาดำ เตรียมแปลงตกกล้า
มิ.ย.–ส.ค. ปลูก – 1 เดือน
ต้นอ่อนตั้งตัว เริ่มแตกกอ
- นาดำ ปักดำเมื่อนามีน้ำพอ ใช้กล้าอายุราว 20–30 วัน ข้าวไวแสงไม่ควรปักดำเกินราวปลายสิงหาคม
- กำจัดวัชพืชและเก็บหอยเชอรี่ในช่วงแรก (บท วัชพืชในนาข้าว, แมลงศัตรูข้าว)
- คุมระดับน้ำตื้น ๆ ให้ต้นอ่อนตั้งตัว (บท การจัดการน้ำในนา)
ก.ค.–ก.ย. ช่วงแตกกอ
แตกกอ จำนวนรวงต่อพื้นที่ถูกกำหนดช่วงนี้
- ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 1 ช่วงแตกกอ ราว 15–30 วันหลังหว่านหรือปักดำ ขณะมีน้ำในนาพอดี (บท ปุ๋ยนาข้าว)
- ตรวจนาทุกสัปดาห์ หาเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลที่โคนกอ และหนอนกอ
ปลาย ก.ย.–ต.ค. ราว 30 วันก่อนออกรวง
ข้าวไวแสงเริ่มสร้างรวงอ่อน แล้วตั้งท้อง
- ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 2 ช่วงเริ่มสร้างรวงอ่อน (ขาวดอกมะลิ 105 ราวปลายกันยายนถึงต้นตุลาคม ดูวันออกรวงที่เคยเห็นในนาตัวเองแล้วนับถอยหลังราว 30 วัน)
- ห้ามขาดน้ำ ตั้งแต่สร้างรวงจนออกดอก
- ระวังโรคไหม้ในข้าวที่ใส่ไนโตรเจนมาก และโรคขอบใบแห้งหลังน้ำท่วม (บท โรคข้าว)
ปลาย ต.ค.–พ.ย. ออกรวง
ออกรวง ดอกบาน แล้วเมล็ดเป็นน้ำนม แป้ง และสุก
- ไม่ฉีดพ่นสารใด ๆ ช่วงสายของวันที่ดอกข้าวบาน
- ระยะน้ำนม ระวังแมลงสิงและนก
- ระบายน้ำออกจากนาราว 7–10 วันก่อนเกี่ยว ให้ดินแห้งพอรถเกี่ยวลงได้
พ.ย.–ธ.ค. ราว 30 วันหลังออกรวง
เมล็ดสุก
- เกี่ยว เมื่อเมล็ดในรวงเปลี่ยนเป็นสีฟางราว 80–85% (บท เก็บเกี่ยวและขาย)
- ลดความชื้นก่อนขายหรือเก็บ คัดแปลงที่สม่ำเสมอไว้ทำพันธุ์
- ไม่เผาฟาง ไถกลบหรือนำไปใช้ประโยชน์
นาหว่านแห้งรอฝนสม่ำเสมอก่อนหว่าน นาดำยืดอายุกล้าได้เล็กน้อย แต่ไม่ควรใช้กล้าแก่เกินไปจนแตกกอในแปลงกล้า ถ้าต้องปักดำช้ามาก ให้ปักถี่ขึ้นและใช้ต้นต่อหลุมมากขึ้นเล็กน้อย ชดเชยเวลาแตกกอที่สั้นลง
ปลูกช่วงอื่น? ดู ปฏิทินนาปรัง หรือ ปฏิทินนาปรังรอบที่ 2 ซึ่งลำดับงานต่างจากหน้านี้
ปลูกไม่ตรงเดือนในตาราง? คำนวณวันที่จากวันปลูกของคุณ
ใส่วันปลูกจริง ระบบจะเลื่อนวันของแต่ละงานให้ตรงกับไร่ของคุณ ข้อมูลไม่ถูกส่งออกจากเครื่อง
ตัวคำนวณใช้วันออกรวงราว 25 ตุลาคม ซึ่งเป็นค่าประมาณของขาวดอกมะลิ 105 วันจริงต่างกันตามพันธุ์และพื้นที่ราว 1–2 สัปดาห์ ถ้าเคยจดวันออกรวงในนาตัวเอง ให้ใช้วันนั้นนับถอยหลังแทน
แหล่งอ้างอิง
- กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: การปลูกข้าวนาปี นาหว่าน นาดำ และการปลูกข้าวไวต่อช่วงแสง.
- Yoshida, S. (1981). Fundamentals of Rice Crop Science. IRRI.
- สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. ปฏิทินการเพาะปลูกและเก็บเกี่ยวข้าวนาปี.