ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 4 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก

ทำนาปี: ปฏิทินงานรายเดือน ตั้งแต่เตรียมดินจนเกี่ยวข้าว

ปฏิทินทำนาปีในฤดูฝน เรียงเป็นรายเดือน ทั้งนาหว่านและนาดำ ข้าวไวแสงต้องทำอะไรเมื่อไหร่ ใส่ปุ๋ยช่วงไหน และเกี่ยวเมื่อไหร่

ทำเมื่อไหร่: ปลูก พ.ค.–ส.ค. ปรับปรุงล่าสุด

สรุปสั้น

  • นาปีอาศัยฝนเป็นหลัก ปลูกราว พ.ค.–ส.ค. เกี่ยวราว ต.ค.–ธ.ค.
  • ข้าวไวแสง เช่น ขาวดอกมะลิ 105 ออกรวงราวปลายตุลาคมไม่ว่าจะปลูกวันไหน จึงต้องนับงานช่วงหลังถอยหลังจากวันออกรวง ไม่ใช่นับจากวันปลูก
  • ข้าวไวแสงปลูกช้าเกินไป เวลาแตกกอจะสั้น ผลผลิตลดลง อย่าปลูกเกินราวปลายสิงหาคม

นาปีเหมาะกับใคร

นาปีทำได้ทุกภาค และเป็นฤดูเดียวของนาที่อาศัยน้ำฝน ซึ่งเป็นนาส่วนใหญ่ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือ ฤดูนี้เหมาะกับข้าวคุณภาพ เช่น ข้าวหอมมะลิและข้าวเหนียว เพราะข้าวไวแสงจะออกดอกช่วงที่อากาศเริ่มเย็นและฝนหมด ทำให้คุณภาพเมล็ดดี ข้อที่ต้องรับมือคือ ฝนทิ้งช่วง ช่วงต้นฤดู และ น้ำท่วม ในนาลุ่ม

ใช้ข้าวไม่ไวแสงในนาปี

ทำได้ แต่ต้องนับงานตามอายุข้าวแบบใน ปฏิทินนาปรัง และเลือกวันปลูกให้ข้าวออกดอกก่อนอากาศเย็นจัดและเกี่ยวก่อนน้ำหลาก

ภาพรวมทั้งปี

เดือนเม.ย.พ.ค.มิ.ย.ก.ค.ส.ค.ก.ย.ต.ค.พ.ย.ธ.ค.
ฤดูกาล ฝนเริ่ม หน้าฝน หนาว แล้ง
เตรียมดิน ไถ ทำเทือก
ปลูก หว่าน หรือ ตกกล้า–ปักดำ
ข้าวทำอะไร (ไวแสง) ต้นอ่อน แตกกอ สร้างรวง ตั้งท้อง ออกรวง เมล็ดสุก
วัชพืช 45 วันแรกหลังปลูก
ใส่ปุ๋ยเม็ด ครั้งที่ 1 แตกกอ ครั้งที่ 2
น้ำ ห้ามขาดน้ำ ระบาย
เกี่ยว เกี่ยว

เลื่อนตารางซ้ายขวาได้บนมือถือ · เดือนเป็นค่าโดยประมาณ ฝนแต่ละปีและแต่ละพื้นที่มาเร็วช้าต่างกัน ให้ดูฝนจริงในพื้นที่ประกอบ

เดือนไหน ทำอะไร

เม.ย.–พ.ค. ก่อนปลูก

ยังไม่ได้ปลูก

พ.ค.–มิ.ย. นาหว่าน

นาหว่านแห้งหรือหยอด เริ่มเมื่อฝนตกสม่ำเสมอ

  • นาหว่านแห้ง/นาหยอด (นาน้ำฝน) หว่านหรือหยอดหลังไถแปร เมื่อดินชื้นและฝนเริ่มสม่ำเสมอ ใช้ฝนต้นฤดูได้เต็มที่ (บท วิธีปลูกข้าว)
  • นาดำ เตรียมแปลงตกกล้า

มิ.ย.–ส.ค. ปลูก – 1 เดือน

ต้นอ่อนตั้งตัว เริ่มแตกกอ

ก.ค.–ก.ย. ช่วงแตกกอ

แตกกอ จำนวนรวงต่อพื้นที่ถูกกำหนดช่วงนี้

  • ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 1 ช่วงแตกกอ ราว 15–30 วันหลังหว่านหรือปักดำ ขณะมีน้ำในนาพอดี (บท ปุ๋ยนาข้าว)
  • ตรวจนาทุกสัปดาห์ หาเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลที่โคนกอ และหนอนกอ

ปลาย ก.ย.–ต.ค. ราว 30 วันก่อนออกรวง

ข้าวไวแสงเริ่มสร้างรวงอ่อน แล้วตั้งท้อง

  • ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 2 ช่วงเริ่มสร้างรวงอ่อน (ขาวดอกมะลิ 105 ราวปลายกันยายนถึงต้นตุลาคม ดูวันออกรวงที่เคยเห็นในนาตัวเองแล้วนับถอยหลังราว 30 วัน)
  • ห้ามขาดน้ำ ตั้งแต่สร้างรวงจนออกดอก
  • ระวังโรคไหม้ในข้าวที่ใส่ไนโตรเจนมาก และโรคขอบใบแห้งหลังน้ำท่วม (บท โรคข้าว)

ปลาย ต.ค.–พ.ย. ออกรวง

ออกรวง ดอกบาน แล้วเมล็ดเป็นน้ำนม แป้ง และสุก

  • ไม่ฉีดพ่นสารใด ๆ ช่วงสายของวันที่ดอกข้าวบาน
  • ระยะน้ำนม ระวังแมลงสิงและนก
  • ระบายน้ำออกจากนาราว 7–10 วันก่อนเกี่ยว ให้ดินแห้งพอรถเกี่ยวลงได้

พ.ย.–ธ.ค. ราว 30 วันหลังออกรวง

เมล็ดสุก

  • เกี่ยว เมื่อเมล็ดในรวงเปลี่ยนเป็นสีฟางราว 80–85% (บท เก็บเกี่ยวและขาย)
  • ลดความชื้นก่อนขายหรือเก็บ คัดแปลงที่สม่ำเสมอไว้ทำพันธุ์
  • ไม่เผาฟาง ไถกลบหรือนำไปใช้ประโยชน์
ฝนต้นฤดูมาช้า

นาหว่านแห้งรอฝนสม่ำเสมอก่อนหว่าน นาดำยืดอายุกล้าได้เล็กน้อย แต่ไม่ควรใช้กล้าแก่เกินไปจนแตกกอในแปลงกล้า ถ้าต้องปักดำช้ามาก ให้ปักถี่ขึ้นและใช้ต้นต่อหลุมมากขึ้นเล็กน้อย ชดเชยเวลาแตกกอที่สั้นลง

ปลูกช่วงอื่น? ดู ปฏิทินนาปรัง หรือ ปฏิทินนาปรังรอบที่ 2 ซึ่งลำดับงานต่างจากหน้านี้

ปลูกไม่ตรงเดือนในตาราง? คำนวณวันที่จากวันปลูกของคุณ

ใส่วันปลูกจริง ระบบจะเลื่อนวันของแต่ละงานให้ตรงกับไร่ของคุณ ข้อมูลไม่ถูกส่งออกจากเครื่อง

ตัวคำนวณใช้วันออกรวงราว 25 ตุลาคม ซึ่งเป็นค่าประมาณของขาวดอกมะลิ 105 วันจริงต่างกันตามพันธุ์และพื้นที่ราว 1–2 สัปดาห์ ถ้าเคยจดวันออกรวงในนาตัวเอง ให้ใช้วันนั้นนับถอยหลังแทน

แหล่งอ้างอิง

  1. กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: การปลูกข้าวนาปี นาหว่าน นาดำ และการปลูกข้าวไวต่อช่วงแสง.
  2. Yoshida, S. (1981). Fundamentals of Rice Crop Science. IRRI.
  3. สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. ปฏิทินการเพาะปลูกและเก็บเกี่ยวข้าวนาปี.