บทที่ 12 · ช่วงที่ 3 ดูแล
การจัดการน้ำในนาข้าว: ระดับน้ำแต่ละระยะ และนาเปียกสลับแห้ง
ควรขังน้ำในนาข้าวลึกเท่าไรในแต่ละระยะ ช่วงไหนขาดน้ำไม่ได้ วิธีทำนาเปียกสลับแห้งด้วยท่อวัดระดับน้ำ และเมื่อไหร่ควรระบายน้ำออกก่อนเกี่ยว
สรุปสั้น
- ช่วงที่ขาดน้ำไม่ได้เด็ดขาดคือ ตั้งแต่เริ่มสร้างรวงอ่อนจนดอกบาน (ราว 30 วันก่อนออกรวง ถึงราว 1 สัปดาห์หลังออกรวง)
- ช่วงแตกกอทำนาเปียกสลับแห้งได้ ประหยัดน้ำโดยผลผลิตไม่ลด ถ้าทำถูกวิธี
- ระบายน้ำออกราว 7–10 วันก่อนเกี่ยว
ระดับน้ำในแต่ละระยะ
| ระยะ | ระดับน้ำ | เหตุผล |
|---|---|---|
| หว่านน้ำตม 5–7 วันแรก | ดินเปียก ไม่มีน้ำขังทับเมล็ด | เมล็ดที่จมน้ำขาดอากาศ งอกไม่ได้ |
| ปักดำใหม่ / ต้นอ่อนตั้งตัว | ตื้น ราว 3–5 ซม. | กล้าตั้งตัวเร็ว ไม่จมน้ำ |
| แตกกอ | ราว 5–10 ซม. หรือเปียกสลับแห้ง | คุมวัชพืช · เปียกสลับแห้งช่วยประหยัดน้ำและรากแข็งแรง |
| สร้างรวง ถึงดอกบาน | ขังน้ำ ราว 5–10 ซม. ห้ามแห้ง | ขาดน้ำช่วงนี้ทำให้เมล็ดต่อรวงลดและเมล็ดลีบมากที่สุด |
| เมล็ดเป็นน้ำนม ถึงแป้ง | ดินชื้นถึงน้ำตื้น | ให้เมล็ดสะสมแป้งเต็ม |
| ก่อนเกี่ยว 7–10 วัน | ระบายน้ำออก | ข้าวสุกพร้อมกัน ดินแห้งพอรถเกี่ยวลงได้ |
นาเปียกสลับแห้ง ด้วยท่อวัดระดับน้ำ
นาเปียกสลับแห้ง (Alternate Wetting and Drying: AWD) คือการปล่อยให้น้ำในนาลดลงจนถึงระดับหนึ่งใต้ผิวดิน แล้วจึงปล่อยน้ำเข้าใหม่ งานวิจัยของสถาบันวิจัยข้าวนานาชาติ (IRRI) และกรมการข้าวพบว่าช่วยประหยัดน้ำได้มาก ลดก๊าซมีเทนจากนา และผลผลิตไม่ลดเมื่อทำตามเกณฑ์ที่ปลอดภัย
- เริ่มเมื่อ ข้าวตั้งตัวและคุมวัชพืชได้แล้ว ราว 2–3 สัปดาห์หลังหว่านหรือปักดำ
- ปล่อยให้น้ำลด จนระดับน้ำในท่อลงไปราว 15 ซม. ใต้ผิวดิน ดินผิวหน้ายังชื้น ข้าวไม่เหี่ยว
- ปล่อยน้ำเข้า จนท่วมผิวดินราว 5 ซม. แล้วรอให้ลดอีกรอบ
- หยุดทำ ตั้งแต่ราว 1 สัปดาห์ก่อนข้าวออกรวงถึง 1 สัปดาห์หลังออกรวง ให้ขังน้ำต่อเนื่อง ส่วนช่วงเริ่มสร้างรวงอ่อนก็ไม่ควรปล่อยให้แห้งนาน
- หลังดอกบาน กลับมาทำเปียกสลับแห้งได้อีก จนถึงเวลาระบายน้ำก่อนเกี่ยว
ไม่เหมาะเมื่อไหร่
ดินทรายที่น้ำซึมหายเร็วมาก นาที่ไม่มีน้ำสำรองให้เติมได้ทันเวลา และแปลงที่พื้นไม่เรียบ ซึ่งบางส่วนจะแห้งเกินไป ถ้าวัชพืชขึ้นมากหลังเริ่มทำ ให้กลับไปขังน้ำคุมวัชพืชก่อน (บท วัชพืชในนาข้าว)
น้ำท่วมและนาลุ่ม
- ข้าวที่จมน้ำทั้งต้นนานหลายวันจะเน่าตาย โดยเฉพาะต้นอ่อน ถ้าทำได้ ให้เร่งระบายน้ำให้ยอดข้าวโผล่
- หลังน้ำลด ข้าวอ่อนแอ ระวังโรคขอบใบแห้งซึ่งระบาดตามน้ำ (บท โรคข้าว)
- นาลุ่มที่ท่วมเป็นประจำ ใช้พันธุ์ที่ทนน้ำท่วมตามคำแนะนำของหน่วยงาน และวางวันปลูกให้เกี่ยวก่อนน้ำหลาก
แหล่งอ้างอิง
- Lampayan, R.M. et al. (2015). Adoption and economics of alternate wetting and drying water management for irrigated lowland rice. Field Crops Research 170: 95–108.
- IRRI. Rice Knowledge Bank: Alternate Wetting and Drying (AWD).
- กรมการข้าว. การทำนาแบบเปียกสลับแห้ง และการจัดการน้ำในนาข้าว.
- Yoshida, S. (1981). Fundamentals of Rice Crop Science. IRRI. (ผลของการขาดน้ำในแต่ละระยะ)