ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 12 · ช่วงที่ 3 ดูแล

การจัดการน้ำในนาข้าว: ระดับน้ำแต่ละระยะ และนาเปียกสลับแห้ง

ควรขังน้ำในนาข้าวลึกเท่าไรในแต่ละระยะ ช่วงไหนขาดน้ำไม่ได้ วิธีทำนาเปียกสลับแห้งด้วยท่อวัดระดับน้ำ และเมื่อไหร่ควรระบายน้ำออกก่อนเกี่ยว

ทำเมื่อไหร่: ตลอดฤดู ปรับปรุงล่าสุด

สรุปสั้น

  • ช่วงที่ขาดน้ำไม่ได้เด็ดขาดคือ ตั้งแต่เริ่มสร้างรวงอ่อนจนดอกบาน (ราว 30 วันก่อนออกรวง ถึงราว 1 สัปดาห์หลังออกรวง)
  • ช่วงแตกกอทำนาเปียกสลับแห้งได้ ประหยัดน้ำโดยผลผลิตไม่ลด ถ้าทำถูกวิธี
  • ระบายน้ำออกราว 7–10 วันก่อนเกี่ยว

ระดับน้ำในแต่ละระยะ

ระยะระดับน้ำเหตุผล
หว่านน้ำตม 5–7 วันแรกดินเปียก ไม่มีน้ำขังทับเมล็ดเมล็ดที่จมน้ำขาดอากาศ งอกไม่ได้
ปักดำใหม่ / ต้นอ่อนตั้งตัวตื้น ราว 3–5 ซม.กล้าตั้งตัวเร็ว ไม่จมน้ำ
แตกกอราว 5–10 ซม. หรือเปียกสลับแห้งคุมวัชพืช · เปียกสลับแห้งช่วยประหยัดน้ำและรากแข็งแรง
สร้างรวง ถึงดอกบานขังน้ำ ราว 5–10 ซม. ห้ามแห้งขาดน้ำช่วงนี้ทำให้เมล็ดต่อรวงลดและเมล็ดลีบมากที่สุด
เมล็ดเป็นน้ำนม ถึงแป้งดินชื้นถึงน้ำตื้นให้เมล็ดสะสมแป้งเต็ม
ก่อนเกี่ยว 7–10 วันระบายน้ำออกข้าวสุกพร้อมกัน ดินแห้งพอรถเกี่ยวลงได้

นาเปียกสลับแห้ง ด้วยท่อวัดระดับน้ำ

นาเปียกสลับแห้ง (Alternate Wetting and Drying: AWD) คือการปล่อยให้น้ำในนาลดลงจนถึงระดับหนึ่งใต้ผิวดิน แล้วจึงปล่อยน้ำเข้าใหม่ งานวิจัยของสถาบันวิจัยข้าวนานาชาติ (IRRI) และกรมการข้าวพบว่าช่วยประหยัดน้ำได้มาก ลดก๊าซมีเทนจากนา และผลผลิตไม่ลดเมื่อทำตามเกณฑ์ที่ปลอดภัย

ท่อวัดระดับน้ำฝังในนา ส่วนที่เจาะรูฝังลึก 15 เซนติเมตรใต้ผิวดิน เมื่อน้ำในท่อลดถึงก้นท่อ ให้ปล่อยน้ำเข้านาจนท่วมผิวดินราว 5 เซนติเมตร 15 ซม. ใต้ผิวดิน น้ำลดถึงก้นท่อ → ปล่อยน้ำเข้า ↑ ปล่อยน้ำเข้า ท่วมผิวดินราว 5 ซม. ท่อวัดระดับน้ำ (ท่อพีวีซีเจาะรู) ส่วนที่เจาะรูฝังในดิน ขุดดินในท่อออก มองน้ำในท่อ = รู้ระดับน้ำใต้ผิวดิน
หลักง่าย ๆ ฝังท่อในจุดที่เป็นตัวแทนของแปลง เมื่อมองลงไปในท่อแล้วน้ำลดถึงราว 15 ซม. ใต้ผิวดิน ให้ปล่อยน้ำเข้าจนท่วมผิวดินราว 5 ซม. ทำซ้ำเป็นรอบ ๆ
  1. เริ่มเมื่อ ข้าวตั้งตัวและคุมวัชพืชได้แล้ว ราว 2–3 สัปดาห์หลังหว่านหรือปักดำ
  2. ปล่อยให้น้ำลด จนระดับน้ำในท่อลงไปราว 15 ซม. ใต้ผิวดิน ดินผิวหน้ายังชื้น ข้าวไม่เหี่ยว
  3. ปล่อยน้ำเข้า จนท่วมผิวดินราว 5 ซม. แล้วรอให้ลดอีกรอบ
  4. หยุดทำ ตั้งแต่ราว 1 สัปดาห์ก่อนข้าวออกรวงถึง 1 สัปดาห์หลังออกรวง ให้ขังน้ำต่อเนื่อง ส่วนช่วงเริ่มสร้างรวงอ่อนก็ไม่ควรปล่อยให้แห้งนาน
  5. หลังดอกบาน กลับมาทำเปียกสลับแห้งได้อีก จนถึงเวลาระบายน้ำก่อนเกี่ยว
ไม่เหมาะเมื่อไหร่

ดินทรายที่น้ำซึมหายเร็วมาก นาที่ไม่มีน้ำสำรองให้เติมได้ทันเวลา และแปลงที่พื้นไม่เรียบ ซึ่งบางส่วนจะแห้งเกินไป ถ้าวัชพืชขึ้นมากหลังเริ่มทำ ให้กลับไปขังน้ำคุมวัชพืชก่อน (บท วัชพืชในนาข้าว)

น้ำท่วมและนาลุ่ม

  • ข้าวที่จมน้ำทั้งต้นนานหลายวันจะเน่าตาย โดยเฉพาะต้นอ่อน ถ้าทำได้ ให้เร่งระบายน้ำให้ยอดข้าวโผล่
  • หลังน้ำลด ข้าวอ่อนแอ ระวังโรคขอบใบแห้งซึ่งระบาดตามน้ำ (บท โรคข้าว)
  • นาลุ่มที่ท่วมเป็นประจำ ใช้พันธุ์ที่ทนน้ำท่วมตามคำแนะนำของหน่วยงาน และวางวันปลูกให้เกี่ยวก่อนน้ำหลาก

แหล่งอ้างอิง

  1. Lampayan, R.M. et al. (2015). Adoption and economics of alternate wetting and drying water management for irrigated lowland rice. Field Crops Research 170: 95–108.
  2. IRRI. Rice Knowledge Bank: Alternate Wetting and Drying (AWD).
  3. กรมการข้าว. การทำนาแบบเปียกสลับแห้ง และการจัดการน้ำในนาข้าว.
  4. Yoshida, S. (1981). Fundamentals of Rice Crop Science. IRRI. (ผลของการขาดน้ำในแต่ละระยะ)