บทที่ 11 · ช่วงที่ 3 ดูแล
กำจัดวัชพืชในนาข้าว: ช่วงวิกฤต ข้าววัชพืช และการใช้น้ำคุมหญ้า
วัชพืชช่วงไหนทำให้ข้าวเสียหายมากที่สุด ข้าววัชพืช (ข้าวดีด ข้าวเด้ง) ป้องกันอย่างไร การใช้น้ำคุมหญ้า และการใช้สารกำจัดวัชพืชอย่างปลอดภัย
สรุปสั้น
- วัชพืชที่แข่งกับข้าวในราว 30–45 วันแรก ทำให้ผลผลิตเสียมากที่สุด นาหว่านเสี่ยงกว่านาดำ
- เครื่องมือที่ดีที่สุดคือพื้นนาเรียบและน้ำ: น้ำขังสม่ำเสมอช่วยคุมหญ้าได้ทั้งแปลง
- ข้าววัชพืช (ข้าวดีด ข้าวเด้ง) มากับเมล็ดพันธุ์และเครื่องจักร ป้องกันง่ายกว่ากำจัดมาก
ช่วงวิกฤต
ข้าวที่เพิ่งงอกหรือเพิ่งปักดำยังเล็ก วัชพืชที่งอกพร้อมกันหรือก่อนจะแย่งแสงและปุ๋ยไป ช่วงที่ต้องไม่มีวัชพืชแข่งคือราว 30–45 วันแรก หลังจากทรงพุ่มข้าวปิดผิวน้ำแล้ว วัชพืชที่งอกใหม่ทำความเสียหายได้น้อยกว่ามาก นาดำได้เปรียบเพราะกล้าโตกว่าวัชพืชตั้งแต่วันแรกและมีน้ำคุมไว้ นาหว่านน้ำตมและนาหว่านแห้งข้าวกับวัชพืชงอกพร้อมกัน จึงต้องคุมเข้มกว่า
วัชพืชที่พบบ่อยในนา
| กลุ่ม | ตัวอย่าง | ข้อสังเกต |
|---|---|---|
| หญ้า | หญ้าข้าวนก หญ้าดอกขาว | ต้นอ่อนคล้ายข้าว แยกยาก ขึ้นมากเมื่อนาแห้งหรือน้ำไม่ทั่ว |
| กก | กกขนาก | ลำต้นเป็นสามเหลี่ยม ออกดอกและเมล็ดเร็วมาก |
| ใบกว้าง | ขาเขียด ผักปอดนา | ขึ้นดีในน้ำขัง |
| ข้าววัชพืช | ข้าวดีด ข้าวเด้ง ข้าวหาง | เป็นข้าวด้วยกัน กำจัดด้วยสารไม่ได้ เมล็ดร่วงก่อนเกี่ยวแล้วสะสมในดิน |
ใช้น้ำคุมวัชพืช
- เมล็ดหญ้าส่วนใหญ่งอกได้ไม่ดีในน้ำขัง เมื่อต้นข้าวตั้งตัวแล้ว รักษาน้ำขังราว 5–10 ซม. สม่ำเสมอทั้งแปลง ช่วยคุมหญ้าได้มาก
- นาที่พื้นไม่เรียบ ส่วนที่โผล่พ้นน้ำจะเป็นแหล่งหญ้า (บท เตรียมดินและทำเทือก)
- ถ้าทำนาเปียกสลับแห้ง ให้เริ่มหลังข้าวตั้งตัวและคุมวัชพืชได้แล้ว (บท การจัดการน้ำในนา)
ข้าววัชพืช: ป้องกันก่อนติดนา
ข้าววัชพืชเป็นข้าวที่ต้นคล้ายข้าวปลูก แต่มักสูงกว่า แตกกอมาก เมล็ดร่วงง่ายก่อนเกี่ยว และหลายชนิดเปลือกหรือเนื้อมีสีแดง เมื่อปนมากับข้าวที่ขาย โรงสีจะตัดราคา และเมล็ดที่ร่วงอยู่ในดินงอกขึ้นได้อีกหลายฤดู
- ใช้เมล็ดพันธุ์สะอาด ไม่มีข้าววัชพืชปน (บท พันธุ์ข้าว)
- ล่อให้งอกแล้วทำลาย ขังน้ำให้เมล็ดในดินงอกก่อน แล้วไถหรือคราดทำลาย 1–2 รอบก่อนปลูก
- ทำความสะอาดรถเกี่ยวและรถไถ ก่อนเข้านา เครื่องจักรพาเมล็ดข้าววัชพืชจากนาอื่นมาได้มาก
- ถอนทิ้งก่อนออกรวงหรือก่อนเมล็ดร่วง ข้าววัชพืชมักสูงพ้นข้าวปลูก สังเกตได้ช่วงออกรวง
- นาที่มีข้าววัชพืชมาก เปลี่ยนจากนาหว่านเป็นนาดำหรือดำนาด้วยเครื่องสักระยะ ข้าวปลูกจะได้เปรียบ และแยกต้นข้าววัชพืชที่ขึ้นระหว่างแถวได้ง่าย
วิธีกำจัดวัชพืช
- แรงคน ถอนหรือใช้อุปกรณ์ระหว่างแถวในนาดำ ได้ผลดีในนาเล็ก ถอนก่อนวัชพืชออกเมล็ด
- สารกำจัดวัชพืช ใช้เฉพาะสารที่ฉลากระบุว่าใช้ในนาข้าว และระบุวิธีปลูกที่ตรงกับนาของคุณ (นาหว่านน้ำตม นาดำ หรือนาหว่านแห้ง) ทำตามฉลากเรื่องจังหวะการพ่นนับจากวันปลูก และระดับน้ำก่อนและหลังพ่นอย่างเคร่งครัด สารคุมก่อนงอกที่พ่นผิดจังหวะทำให้ข้าวเสียหายได้
- เลือกสารให้ตรงกลุ่มวัชพืชที่มีในนา หญ้า กก และใบกว้างใช้สารต่างกัน ถ้าไม่แน่ใจให้ถ่ายภาพไปถามเจ้าหน้าที่เกษตร
- สลับกลุ่มสาร ไม่ใช้สารตัวเดียวซ้ำทุกฤดู เพราะวัชพืชดื้อยาได้ โดยเฉพาะหญ้าข้าวนก
สวมหน้ากาก ถุงมือ เสื้อแขนยาว และรองเท้าบูท อ่านฉลากก่อนผสมทุกครั้ง ไม่ปล่อยน้ำที่มีสารจากนาลงลำห้วยทันทีหลังพ่น ล้างถังพ่นให้สะอาดก่อนใช้กับปุ๋ยหรือยาตัวอื่น
แหล่งอ้างอิง
- กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: วัชพืชในนาข้าวและการป้องกันกำจัด ข้าววัชพืช.
- Chauhan, B.S. (2013). Strategies to manage weedy rice in Asia. Crop Protection 48: 51–56.
- IRRI. Rice Knowledge Bank: Weed management.