ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 2 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก

ดินนาแบบไหนเหมาะกับข้าว: ดิน น้ำ พื้นที่ และการตรวจดินนา

ข้าวชอบดินแบบไหน นาดอน นาลุ่ม นาชลประทานต่างกันอย่างไร ดินเปรี้ยว ดินเค็ม ดินทราย ต้องระวังอะไร และวิธีอ่านค่าดินก่อนปลูก

ทำเมื่อไหร่: ก่อนปลูก 1–2 เดือน ปรับปรุงล่าสุด

สรุปสั้น

  • ดินนาที่ดีคือดินร่วนเหนียวถึงดินเหนียวที่เก็บน้ำได้ พื้นนาเรียบ คันนาแน่น
  • เมื่อขังน้ำ ค่า pH ของดินจะขยับเข้าหาเป็นกลาง ข้าวจึงทนดินเปรี้ยวได้ดีกว่าพืชไร่ แต่ดินเปรี้ยวจัดและดินเค็มยังเป็นปัญหาใหญ่
  • ตรวจดินทุก 2–3 ปี แล้วใส่ปุ๋ยตามค่าดิน ประหยัดกว่าใส่ตามความเคยชิน

สำหรับข้าว น้ำมาก่อนดิน

ข้าวเป็นพืชที่ต้องการน้ำมากที่สุดในบรรดาพืชไร่นาหลัก ก่อนดูดิน ให้ดูว่านาของคุณได้น้ำจากไหน และควบคุมระดับน้ำได้แค่ไหน

ลักษณะนาข้อดีข้อควรระวัง
นาดอน (ที่สูง น้ำไหลออกเร็ว)ไม่ค่อยท่วม เก็บเกี่ยวง่ายขาดน้ำเมื่อฝนทิ้งช่วง ควรใช้พันธุ์อายุสั้นหรือทนแล้ง และเตรียมแหล่งน้ำเสริม
นาลุ่ม (ที่ต่ำ น้ำขังนาน)มีน้ำพอตลอดฤดูฝนน้ำท่วมช่วงต้นกล้าหรือก่อนเกี่ยว ควรใช้พันธุ์ต้นสูงหรือทนน้ำท่วม และวางแผนเกี่ยวก่อนน้ำหลาก
นาชลประทานควบคุมน้ำได้ ทำนาปรังได้ต้องปลูกตามรอบส่งน้ำ ทำต่อเนื่องหลายรอบเสี่ยงโรคและแมลงสะสม

ดินแบบไหนเหมาะ

  • ดินร่วนเหนียว–ดินเหนียว เก็บน้ำได้ดี น้ำซึมลงลึกน้อย ทำเทือกง่าย เหมาะที่สุดสำหรับนาขังน้ำ
  • ดินร่วนปนทราย–ดินทราย (พบมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) น้ำซึมหายเร็ว ธาตุอาหารต่ำ ปุ๋ยถูกชะง่าย ควรเพิ่มอินทรียวัตถุและแบ่งใส่ปุ๋ย
ทำไมข้าวทนดินเปรี้ยวได้ดีกว่าพืชไร่

เมื่อขังน้ำ ดินขาดออกซิเจน ปฏิกิริยาในดินทำให้ค่า pH ของดินเปรี้ยวสูงขึ้น และดินด่างลดลง ขยับเข้าหาเป็นกลางภายในไม่กี่สัปดาห์ ฟอสฟอรัสและเหล็กละลายออกมาให้ข้าวใช้ได้มากขึ้นด้วย (Ponnamperuma 1972) การรักษาน้ำขังในช่วงแรกจึงช่วยข้าวในดินเปรี้ยวปานกลาง

ดินปัญหาที่พบในนาไทย

ดินปัญหาพบมากที่อาการในข้าวแนวทางแก้
ดินเปรี้ยวจัด (pH ต่ำกว่าราว 4.5)ที่ราบลุ่มภาคกลางตอนล่าง และภาคตะวันออกต้นแคระ แตกกอน้อย ใบมีจุดสีน้ำตาลส้มจากเหล็กเป็นพิษใส่ปูนมาร์ลหรือวัสดุปูนตามคำแนะนำของสถานีพัฒนาที่ดิน ขังน้ำและเปลี่ยนน้ำช่วงแรก
ดินเค็มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เห็นคราบเกลือขาวบนผิวดินหน้าแล้งต้นกล้าตาย ปลายใบขาวแห้ง เมล็ดลีบใช้พันธุ์ทนเค็มที่หน่วยงานแนะนำ ปักดำกล้าอายุมากขึ้น ขังน้ำชะเกลือ เพิ่มอินทรียวัตถุ
ดินทราย อินทรียวัตถุต่ำภาคตะวันออกเฉียงเหนือข้าวเหลืองเร็ว ขาดธาตุง่ายไถกลบฟางและพืชปุ๋ยสด ใส่ปุ๋ยอินทรีย์ แบ่งใส่ปุ๋ยเคมี

พื้นนาและคันนา

  • พื้นนาต้องเรียบ นาที่สูงต่ำต่างกันทำให้ส่วนที่สูงน้ำไม่ถึง วัชพืชขึ้น ส่วนที่ต่ำน้ำขังลึก ข้าวงอกไม่ได้ (ดูการปรับระดับใน เตรียมดินและทำเทือก)
  • คันนาแน่น ไม่รั่ว ซ่อมรูปูและรอยรั่วก่อนเริ่มฤดู คันนาที่รั่วทำให้คุมระดับน้ำไม่ได้ ทั้งเรื่องวัชพืชและปุ๋ย
  • แปลงไม่ใหญ่เกินไป แปลงใหญ่ที่ไม่เรียบคุมน้ำยาก การแบ่งแปลงย่อยช่วยให้จัดการน้ำได้ดีขึ้น

ตรวจดินนา: ค่าไหนควรดู

เก็บตัวอย่างดินหลังเกี่ยวข้าว ตอนดินแห้งพอเดินได้ ก่อนเตรียมดินรอบใหม่ ดูวิธีเก็บได้ที่ วิธีเก็บตัวอย่างดินส่งตรวจ (iLab) หรือสถานีพัฒนาที่ดินในจังหวัด

ค่าที่ตรวจใช้ทำอะไร
pHบอกว่าเป็นดินเปรี้ยวจัดหรือไม่ ต้องใช้วัสดุปูนหรือเปล่า
อินทรียวัตถุ (OM)ใช้กำหนดปริมาณปุ๋ยไนโตรเจน ดินที่อินทรียวัตถุสูงใช้ไนโตรเจนน้อยลง
ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ (P)ใช้เลือกตัวเลขกลางของสูตรปุ๋ย
โพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนได้ (K)ใช้เลือกตัวเลขท้ายของสูตรปุ๋ย ดินทรายมักต่ำ

เมื่อได้ค่าดินแล้ว นำไปใช้กับคำแนะนำปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินของกรมการข้าว หรือระบบ “ปุ๋ยสั่งตัด” ได้ (บท ปุ๋ยนาข้าว)

แหล่งอ้างอิง

  1. Ponnamperuma, F.N. (1972). The chemistry of submerged soils. Advances in Agronomy 24: 29–96.
  2. กรมพัฒนาที่ดิน. การจัดการดินเปรี้ยวจัดและดินเค็มเพื่อการปลูกข้าว.
  3. กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: ดินและการเตรียมพื้นที่นา.
  4. Dobermann, A. & Fairhurst, T. (2000). Rice: Nutrient Disorders & Nutrient Management. IRRI / PPI.