บทที่ 9 · ช่วงที่ 2 ปลูก
วิธีปลูกข้าว: หว่านน้ำตม หว่านแห้ง ปักดำ โยนกล้า ดำเครื่อง และอัตราเมล็ดพันธุ์
เปรียบเทียบวิธีปลูกข้าวแต่ละแบบ ใช้เมล็ดพันธุ์กี่กิโลต่อไร่ ปักดำระยะเท่าไร และทำไมหว่านหนาเกินไปไม่ได้ผลผลิตเพิ่ม
สรุปสั้น
- เลือกวิธีปลูกตามน้ำ แรงงาน และวัชพืชในนา ไม่มีวิธีที่ดีที่สุดสำหรับทุกนา
- หว่านหนาเกินไปไม่ได้ผลผลิตเพิ่ม แต่ได้ต้นอ่อนแอ ล้มง่าย โรคและเพลี้ยมากขึ้น
- ปักดำระยะ 20 × 20 ซม. ได้ 40,000 กอต่อไร่ · 25 × 25 ซม. ได้ 25,600 กอต่อไร่
วิธีปลูกข้าวในไทย
| วิธี | เหมาะกับ | ข้อดี | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|---|
| หว่านน้ำตม | นาชลประทาน ภาคกลาง นาปรัง | เร็ว ใช้แรงงานน้อย | ใช้เมล็ดมาก วัชพืชและข้าววัชพืชขึ้นพร้อมข้าว พื้นนาต้องเรียบ |
| หว่านแห้ง / หยอด | นาน้ำฝน อีสาน นาปี | ใช้ฝนต้นฤดูได้ ไม่ต้องรอน้ำขัง | ฝนทิ้งช่วงหลังหว่าน ต้นอ่อนตาย วัชพืชมาก |
| ปักดำ (มือ) | นาที่มีแรงงาน นาที่วัชพืชมาก นาลุ่ม | ใช้เมล็ดน้อย ข้าวได้เปรียบวัชพืช คุมระยะได้ | ใช้แรงงานมาก ต้นทุนค่าจ้างสูง |
| ดำนาด้วยเครื่อง | นาที่พื้นเรียบ มีบริการรถดำนา | ได้ข้อดีของนาดำ ใช้แรงงานน้อย | ต้องเพาะกล้าในถาดให้ทันวัน และพื้นนาต้องเรียบ |
| โยนกล้า | นาขนาดเล็กถึงกลาง | เร็วกว่าปักดำ ใช้เมล็ดน้อย | ระยะกอไม่สม่ำเสมอ ต้องคุมน้ำช่วงกล้าตั้งตัว |
ใช้เมล็ดพันธุ์เท่าไร
| วิธี | เมล็ดพันธุ์โดยประมาณ (กก./ไร่) |
|---|---|
| หว่านน้ำตม / หว่านแห้ง | 15–20 |
| หยอดเป็นแถว | น้อยกว่าหว่าน ตามคำแนะนำของเครื่อง |
| ปักดำ (เมล็ดสำหรับแปลงกล้า) | ราว 5–7 |
หว่านหนา ไม่ได้ผลผลิตเพิ่ม
นาหว่านจำนวนมากใช้เมล็ด 25–40 กก./ไร่ หรือมากกว่า เพราะกลัวข้าวขึ้นไม่พอ แต่ข้าวที่ขึ้นหนาจะแย่งกันเอง ต้นผอม แตกกอน้อย ล้มง่าย ในกอแน่นมีความชื้นสูง เหมาะกับโรคและเพลี้ยกระโดด ต้นทุนค่าเมล็ดก็เพิ่มขึ้นโดยไม่ได้ผลผลิตเพิ่ม
ระยะปักดำ
1 ไร่ = 1,600 ตารางเมตร จำนวนกอต่อไร่ = 1,600 ÷ (ระยะระหว่างแถว × ระยะระหว่างกอ เป็นเมตร) ใช้ต้นกล้าราว 3–5 ต้นต่อกอ ปักลึกราว 3–5 ซม. ไม่ลึกเกินไป ข้าวที่ปักลึกแตกกอช้า
หลังปลูก 2 สัปดาห์แรก
- นาหว่านน้ำตม ไม่ปล่อยน้ำขังทับเมล็ดช่วง 5–7 วันแรก เมื่อต้นอ่อนตั้งตัวแล้ว ค่อย ๆ เพิ่มระดับน้ำตามความสูงของต้น (บท การจัดการน้ำในนา)
- นาดำ รักษาน้ำตื้นราว 3–5 ซม. ให้กล้าตั้งตัว
- ตรวจหอยเชอรี่ทุกวันในช่วงนี้ หอยกัดกินต้นอ่อนได้ทั้งแปลงในไม่กี่วัน (บท แมลงศัตรูข้าว)
- ซ่อมจุดที่ข้าวขึ้นบางด้วยการถอนแยกจากจุดที่หนา หรือปักดำซ่อมภายในราว 2 สัปดาห์
แหล่งอ้างอิง
- กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: วิธีปลูกข้าว นาหว่าน นาดำ นาหยอด อัตราเมล็ดพันธุ์ และระยะปักดำ.
- IRRI. Rice Knowledge Bank: Planting methods and seeding rate.
- Yoshida, S. (1981). Fundamentals of Rice Crop Science. IRRI. (ความหนาแน่นของต้นกับผลผลิต)