บทที่ 7 · ช่วงที่ 2 ปลูก
เตรียมดินนาและทำเทือก: ไถ คราด ปรับระดับ และจัดการฟางข้าว
ขั้นตอนเตรียมดินนาก่อนหว่านหรือปักดำ ไถกี่ครั้ง ทำเทือกอย่างไร ทำไมต้องปรับพื้นนาให้เรียบ และจัดการฟางข้าวแทนการเผา
สรุปสั้น
- ไถดะกลบตอซัง ขังน้ำให้ฟางย่อย แล้วไถแปร คราด และทำเทือกให้เรียบ
- พื้นนาที่เรียบคือเครื่องมือคุมวัชพืชและคุมน้ำที่ดีที่สุด และทำให้ข้าวขึ้นสม่ำเสมอ
- ไม่เผาฟาง: ปุ๋ยในฟางหายไปกับควัน และเป็นต้นเหตุฝุ่นควัน
ขั้นตอนเตรียมดินนาน้ำขัง (นาหว่านน้ำตมและนาดำ)
- ซ่อมคันนา ปิดรูรั่ว ตกแต่งคันนาให้แน่น ก่อนเอาน้ำเข้า
- ไถดะ พลิกดินกลบตอซังและวัชพืช แล้วขังน้ำไว้ให้ฟางและวัชพืชย่อย
- ล่อให้งอกแล้วทำลาย ปล่อยให้เมล็ดวัชพืชและข้าวที่ร่วงจากรอบก่อนงอกขึ้นมาราว 7–10 วัน แล้วไถแปรหรือคราดทำลาย วิธีนี้ลดข้าววัชพืชได้มาก (บท วัชพืชในนาข้าว)
- ไถแปร คราด และทำเทือก ย่ำดินในน้ำให้เป็นโคลนละเอียด ลดการรั่วซึมของน้ำ และทำให้ต้นอ่อนตั้งตัวง่าย
- ปรับพื้นให้เรียบ ลูบเทือกให้ระดับเท่ากันทั้งแปลง นาที่ใหญ่หรือไม่เรียบมาก การปรับระดับด้วยเลเซอร์ช่วยได้มากและอยู่ได้หลายฤดู
- นาหว่านน้ำตม ระบายน้ำออกให้เหลือดินเปียก ทำร่องระบายน้ำเล็ก ๆ ในแปลงทุกราว 3–4 เมตร เพื่อไม่ให้น้ำขังทับเมล็ดที่หว่าน
ทำไมพื้นนาต้องเรียบ
เตรียมดินนาหว่านแห้งและนาหยอด (นาน้ำฝน)
- ไถดะเมื่อฝนแรกทำให้ดินไถได้ ตากดินไว้ระยะหนึ่ง ให้วัชพืชรุ่นแรกงอกแล้วไถแปรทำลาย
- หว่านเมล็ดแห้งแล้วคราดกลบ (หว่านคราดกลบ) หรือใช้เครื่องหยอดเป็นแถว เมื่อดินชื้นและฝนเริ่มสม่ำเสมอ
- ปรับพื้นนาให้เรียบตั้งแต่ตอนนี้ เพราะเมื่อน้ำเข้านาภายหลัง ส่วนที่ต่ำจะขังน้ำก่อน
จัดการฟางข้าวแทนการเผา
ฟางข้าวมีธาตุอาหารอยู่มาก โดยเฉพาะโพแทสเซียมและซิลิกอน (Dobermann & Fairhurst 2000) การเผาทำให้ไนโตรเจนและกำมะถันหายไปกับควันเกือบหมด หน้าดินแข็ง และเป็นต้นเหตุฝุ่นละออง
- ไถกลบแล้วขังน้ำให้ย่อย อย่างน้อยราว 2 สัปดาห์ก่อนปลูก ฟางที่ย่อยไม่ทันในน้ำขังจะปล่อยสารที่ทำให้รากข้าวดำ ต้นเหลือง ชะงักการเจริญเติบโต
- ใช้จุลินทรีย์ย่อยสลาย ช่วยให้ฟางย่อยเร็วขึ้น สอบถามสถานีพัฒนาที่ดินในพื้นที่
- อัดฟางขาย หรือใช้เลี้ยงสัตว์ เพาะเห็ด คลุมแปลงผัก เป็นรายได้เสริม แต่ธาตุอาหารในฟางจะออกจากนาไปด้วย ควรชดเชยด้วยปุ๋ยอินทรีย์หรือโพแทสเซียม
แหล่งอ้างอิง
- กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: การเตรียมดินนาดำ นาหว่าน และการปรับระดับพื้นนา.
- Dobermann, A. & Fairhurst, T. (2000). Rice: Nutrient Disorders & Nutrient Management. IRRI / PPI.
- กรมพัฒนาที่ดิน. การไถกลบตอซังฟางข้าวและการใช้จุลินทรีย์ย่อยสลาย.