บทที่ 5 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก
ทำนาปรัง: ปฏิทินงานรายเดือน สำหรับข้าวไม่ไวแสงในฤดูแล้ง
ปฏิทินทำนาปรังในฤดูแล้ง เรียงเป็นรายเดือน นับงานตามอายุข้าว ระวังอากาศหนาวช่วงต้นกล้า ร้อนจัดช่วงออกดอก และวางแผนน้ำตามรอบชลประทาน
สรุปสั้น
- นาปรังปลูกในฤดูแล้ง ราว พ.ย.–ก.พ. ต้องมีน้ำชลประทานหรือแหล่งน้ำของตัวเอง และใช้ข้าวไม่ไวแสงเท่านั้น
- นับงานตามอายุข้าว: ข้าวเริ่มสร้างรวงอ่อนราว อายุเก็บเกี่ยว ลบ 60 วัน เช่น ข้าว 120 วัน สร้างรวงอ่อนราววันที่ 60
- ระวัง 2 ช่วง: อากาศหนาวตอนต้นกล้า และอากาศร้อนจัดตอนข้าวออกดอก
นาปรังเหมาะกับใคร
นาปรังทำได้เมื่อมีน้ำพอตลอดอายุข้าว ส่วนใหญ่อยู่ในเขตชลประทานภาคกลางและภาคเหนือตอนล่าง ฤดูนี้แดดดีและควบคุมน้ำได้ ผลผลิตต่อไร่จึงมักสูงกว่านาปี แต่ต้นทุนน้ำ ปุ๋ย และยาก็สูงกว่า และ ต้องปลูกตามรอบส่งน้ำ ของโครงการชลประทาน
ฟังประกาศแผนจัดสรรน้ำฤดูแล้งของกรมชลประทาน และสอบถามโครงการชลประทานในพื้นที่ ถ้าน้ำไม่พอถึงช่วงตั้งท้อง ข้าวจะเสียหายหนักจนอาจไม่คุ้มทุน ในปีน้ำน้อย การเปลี่ยนไปปลูกพืชใช้น้ำน้อยแทนอาจคุ้มกว่า
ภาพรวมทั้งปี
เลื่อนตารางซ้ายขวาได้บนมือถือ · เดือนเป็นค่าโดยประมาณ ฝนแต่ละปีและแต่ละพื้นที่มาเร็วช้าต่างกัน ให้ดูฝนจริงในพื้นที่ประกอบ
เดือนไหน ทำอะไร
ต.ค.–พ.ย. ก่อนปลูก
หลังเกี่ยวนาปี
- ฟังแผนส่งน้ำของโครงการชลประทาน วางวันปลูกให้ตรงรอบน้ำ
- จัดการฟางนาปี: ไถกลบแล้วปล่อยให้ย่อยในน้ำขังอย่างน้อยราว 2 สัปดาห์ ไม่เผา (บท เตรียมดินและทำเทือก)
- จัดหาเมล็ดพันธุ์ข้าวไม่ไวแสงที่ไม่มีข้าววัชพืชปน (บท พันธุ์ข้าว)
ธ.ค.–ม.ค. วันปลูก
ต้นอ่อนตั้งตัว ในอากาศเย็นจะโตช้าและใบเหลืองได้
- ทำเทือก ปรับพื้นให้เรียบ แช่หุ้มเมล็ด แล้วหว่านหรือปักดำ (บท เมล็ดพันธุ์ แช่ หุ้ม ตกกล้า, วิธีปลูกข้าว)
- ภาคเหนือและภาคอีสานที่หนาวจัด เลี่ยงการหว่านหรือตกกล้าช่วงที่อากาศเย็นจัดต่อเนื่อง หรือรักษาระดับน้ำช่วยกันความเย็นให้ต้นอ่อน
- เก็บหอยเชอรี่ช่วงต้นอ่อน
ม.ค.–ก.พ. อายุราว 15–45 วัน
แตกกอ จำนวนรวงถูกกำหนดช่วงนี้
- ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 1 ราว 15–25 วันหลังหว่าน (บท ปุ๋ยนาข้าว)
- กำจัดวัชพืชให้ทันใน 45 วันแรก (บท วัชพืชในนาข้าว)
- ช่วงนี้ทำนาเปียกสลับแห้งได้ ถ้าคุมน้ำเข้าออกได้ ประหยัดน้ำ (บท การจัดการน้ำในนา)
- ตรวจเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลที่โคนกอทุกสัปดาห์ (บท แมลงศัตรูข้าว)
ก.พ.–มี.ค. อายุเก็บเกี่ยว ลบ 60 วัน
เริ่มสร้างรวงอ่อน แล้วตั้งท้อง
- ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 2 ช่วงเริ่มสร้างรวงอ่อน (ข้าว 120 วัน ราววันที่ 55–60)
- ขังน้ำ ห้ามขาดน้ำ ตั้งแต่สร้างรวงจนดอกบาน นี่คือช่วงที่ขาดน้ำแล้วเสียผลผลิตมากที่สุด
- ระวังโรคไหม้และเพลี้ยกระโดดในนาที่ใส่ไนโตรเจนมาก
มี.ค.–เม.ย. อายุเก็บเกี่ยว ลบ 30 วัน
ออกรวง ดอกบาน เมล็ดเป็นน้ำนม
- อากาศร้อนจัดช่วงดอกบาน (สูงกว่าราว 35 °C) ทำให้เมล็ดลีบ รักษาน้ำในนาให้พอ ช่วยลดอุณหภูมิรอบต้นได้บ้าง
- ไม่ฉีดพ่นสารช่วงสายที่ดอกบาน ระวังแมลงสิงระยะน้ำนม
เม.ย.–พ.ค. ราว 30 วันหลังออกรวง
เมล็ดสุก
- ระบายน้ำออกราว 7–10 วันก่อนเกี่ยว
- เกี่ยว เมื่อเมล็ดสีฟางราว 80–85% ลดความชื้นแล้วขาย (บท เก็บเกี่ยวและขาย)
- ถ้าจะทำนาปรังรอบที่ 2 ต่อ ดู ปฏิทินนาปรังรอบที่ 2
นับจากวันปลูกไปอีกราว อายุเก็บเกี่ยว ลบ 30 วัน คือวันที่ข้าวออกดอก ถ้าตรงกับกลางเมษายนซึ่งร้อนที่สุดของปี ให้ปลูกเร็วขึ้นหรือใช้พันธุ์อายุสั้นลง
ปลูกช่วงอื่น? ดู ปฏิทินนาปี หรือ ปฏิทินนาปรังรอบที่ 2 ซึ่งลำดับงานต่างจากหน้านี้
ปลูกไม่ตรงเดือนในตาราง? คำนวณวันที่จากวันปลูกของคุณ
ใส่วันปลูกจริง ระบบจะเลื่อนวันของแต่ละงานให้ตรงกับไร่ของคุณ ข้อมูลไม่ถูกส่งออกจากเครื่อง
ตัวคำนวณใช้ข้าวอายุ 120 วันเป็นตัวอย่าง ถ้าพันธุ์ของคุณอายุสั้นกว่า เช่น 100 วัน ให้ลบวันของงานตั้งแต่สร้างรวงอ่อนเป็นต้นไปราว 20 วัน
แหล่งอ้างอิง
- กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: การปลูกข้าวนาปรัง และผลของอุณหภูมิต่อข้าว.
- Yoshida, S. (1981). Fundamentals of Rice Crop Science. IRRI. (อุณหภูมิวิกฤตช่วงออกดอก)
- Jagadish, S.V.K. et al. (2007). High temperature stress and spikelet fertility in rice. Journal of Experimental Botany 58: 1627–1635.
- กรมชลประทาน. แผนการจัดสรรน้ำและการเพาะปลูกพืชฤดูแล้ง.