ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 5 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก

ทำนาปรัง: ปฏิทินงานรายเดือน สำหรับข้าวไม่ไวแสงในฤดูแล้ง

ปฏิทินทำนาปรังในฤดูแล้ง เรียงเป็นรายเดือน นับงานตามอายุข้าว ระวังอากาศหนาวช่วงต้นกล้า ร้อนจัดช่วงออกดอก และวางแผนน้ำตามรอบชลประทาน

ทำเมื่อไหร่: ปลูก พ.ย.–ก.พ. ปรับปรุงล่าสุด

สรุปสั้น

  • นาปรังปลูกในฤดูแล้ง ราว พ.ย.–ก.พ. ต้องมีน้ำชลประทานหรือแหล่งน้ำของตัวเอง และใช้ข้าวไม่ไวแสงเท่านั้น
  • นับงานตามอายุข้าว: ข้าวเริ่มสร้างรวงอ่อนราว อายุเก็บเกี่ยว ลบ 60 วัน เช่น ข้าว 120 วัน สร้างรวงอ่อนราววันที่ 60
  • ระวัง 2 ช่วง: อากาศหนาวตอนต้นกล้า และอากาศร้อนจัดตอนข้าวออกดอก

นาปรังเหมาะกับใคร

นาปรังทำได้เมื่อมีน้ำพอตลอดอายุข้าว ส่วนใหญ่อยู่ในเขตชลประทานภาคกลางและภาคเหนือตอนล่าง ฤดูนี้แดดดีและควบคุมน้ำได้ ผลผลิตต่อไร่จึงมักสูงกว่านาปี แต่ต้นทุนน้ำ ปุ๋ย และยาก็สูงกว่า และ ต้องปลูกตามรอบส่งน้ำ ของโครงการชลประทาน

เช็กน้ำก่อนตัดสินใจทุกปี

ฟังประกาศแผนจัดสรรน้ำฤดูแล้งของกรมชลประทาน และสอบถามโครงการชลประทานในพื้นที่ ถ้าน้ำไม่พอถึงช่วงตั้งท้อง ข้าวจะเสียหายหนักจนอาจไม่คุ้มทุน ในปีน้ำน้อย การเปลี่ยนไปปลูกพืชใช้น้ำน้อยแทนอาจคุ้มกว่า

ภาพรวมทั้งปี

เดือนพ.ย.ธ.ค.ม.ค.ก.พ.มี.ค.เม.ย.พ.ค.
ฤดูกาล หนาว แล้ง ร้อน แล้ง
น้ำชลประทาน ตามรอบส่งน้ำของโครงการ
เตรียมดิน ไถ ทำเทือก
ปลูก หว่าน / ปักดำ
ข้าวทำอะไร ต้นอ่อน แตกกอ สร้างรวง ตั้งท้อง ออกดอก สุก
อากาศเสี่ยง หนาว กล้าโตช้า ร้อนจัดช่วงออกดอก
วัชพืช 45 วันแรก
ใส่ปุ๋ยเม็ด ครั้ง 1 ครั้ง 2
เกี่ยว เกี่ยว

เลื่อนตารางซ้ายขวาได้บนมือถือ · เดือนเป็นค่าโดยประมาณ ฝนแต่ละปีและแต่ละพื้นที่มาเร็วช้าต่างกัน ให้ดูฝนจริงในพื้นที่ประกอบ

เดือนไหน ทำอะไร

ต.ค.–พ.ย. ก่อนปลูก

หลังเกี่ยวนาปี

  • ฟังแผนส่งน้ำของโครงการชลประทาน วางวันปลูกให้ตรงรอบน้ำ
  • จัดการฟางนาปี: ไถกลบแล้วปล่อยให้ย่อยในน้ำขังอย่างน้อยราว 2 สัปดาห์ ไม่เผา (บท เตรียมดินและทำเทือก)
  • จัดหาเมล็ดพันธุ์ข้าวไม่ไวแสงที่ไม่มีข้าววัชพืชปน (บท พันธุ์ข้าว)

ธ.ค.–ม.ค. วันปลูก

ต้นอ่อนตั้งตัว ในอากาศเย็นจะโตช้าและใบเหลืองได้

  • ทำเทือก ปรับพื้นให้เรียบ แช่หุ้มเมล็ด แล้วหว่านหรือปักดำ (บท เมล็ดพันธุ์ แช่ หุ้ม ตกกล้า, วิธีปลูกข้าว)
  • ภาคเหนือและภาคอีสานที่หนาวจัด เลี่ยงการหว่านหรือตกกล้าช่วงที่อากาศเย็นจัดต่อเนื่อง หรือรักษาระดับน้ำช่วยกันความเย็นให้ต้นอ่อน
  • เก็บหอยเชอรี่ช่วงต้นอ่อน

ม.ค.–ก.พ. อายุราว 15–45 วัน

แตกกอ จำนวนรวงถูกกำหนดช่วงนี้

ก.พ.–มี.ค. อายุเก็บเกี่ยว ลบ 60 วัน

เริ่มสร้างรวงอ่อน แล้วตั้งท้อง

  • ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 2 ช่วงเริ่มสร้างรวงอ่อน (ข้าว 120 วัน ราววันที่ 55–60)
  • ขังน้ำ ห้ามขาดน้ำ ตั้งแต่สร้างรวงจนดอกบาน นี่คือช่วงที่ขาดน้ำแล้วเสียผลผลิตมากที่สุด
  • ระวังโรคไหม้และเพลี้ยกระโดดในนาที่ใส่ไนโตรเจนมาก

มี.ค.–เม.ย. อายุเก็บเกี่ยว ลบ 30 วัน

ออกรวง ดอกบาน เมล็ดเป็นน้ำนม

  • อากาศร้อนจัดช่วงดอกบาน (สูงกว่าราว 35 °C) ทำให้เมล็ดลีบ รักษาน้ำในนาให้พอ ช่วยลดอุณหภูมิรอบต้นได้บ้าง
  • ไม่ฉีดพ่นสารช่วงสายที่ดอกบาน ระวังแมลงสิงระยะน้ำนม

เม.ย.–พ.ค. ราว 30 วันหลังออกรวง

เมล็ดสุก

วางวันปลูกให้ข้าวออกดอกพ้นช่วงร้อนจัด

นับจากวันปลูกไปอีกราว อายุเก็บเกี่ยว ลบ 30 วัน คือวันที่ข้าวออกดอก ถ้าตรงกับกลางเมษายนซึ่งร้อนที่สุดของปี ให้ปลูกเร็วขึ้นหรือใช้พันธุ์อายุสั้นลง

ปลูกช่วงอื่น? ดู ปฏิทินนาปี หรือ ปฏิทินนาปรังรอบที่ 2 ซึ่งลำดับงานต่างจากหน้านี้

ปลูกไม่ตรงเดือนในตาราง? คำนวณวันที่จากวันปลูกของคุณ

ใส่วันปลูกจริง ระบบจะเลื่อนวันของแต่ละงานให้ตรงกับไร่ของคุณ ข้อมูลไม่ถูกส่งออกจากเครื่อง

ตัวคำนวณใช้ข้าวอายุ 120 วันเป็นตัวอย่าง ถ้าพันธุ์ของคุณอายุสั้นกว่า เช่น 100 วัน ให้ลบวันของงานตั้งแต่สร้างรวงอ่อนเป็นต้นไปราว 20 วัน

แหล่งอ้างอิง

  1. กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: การปลูกข้าวนาปรัง และผลของอุณหภูมิต่อข้าว.
  2. Yoshida, S. (1981). Fundamentals of Rice Crop Science. IRRI. (อุณหภูมิวิกฤตช่วงออกดอก)
  3. Jagadish, S.V.K. et al. (2007). High temperature stress and spikelet fertility in rice. Journal of Experimental Botany 58: 1627–1635.
  4. กรมชลประทาน. แผนการจัดสรรน้ำและการเพาะปลูกพืชฤดูแล้ง.