ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 15 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย

เกี่ยวข้าวเมื่อไหร่ดี: ระยะพร้อมเกี่ยว ความชื้น การลดความชื้น และการขาย

ดูอย่างไรว่าข้าวพร้อมเกี่ยว ทำไมเกี่ยวเร็วหรือช้าไปเสียเงิน ความชื้นข้าวเปลือกกับราคา การตากและเก็บรักษา และการเก็บเมล็ดไว้ทำพันธุ์

ทำเมื่อไหร่: ราว 30 วันหลังออกรวง ปรับปรุงล่าสุด

สรุปสั้น

  • เกี่ยวราว 28–30 วันหลังข้าวออกดอก เมื่อเมล็ดในรวงเป็นสีฟางราว 80–85%
  • เกี่ยวเร็วไป เมล็ดไม่เต็ม ท้องไข่มาก · เกี่ยวช้าไป เมล็ดร่วง แตกหักตอนสี และข้าวหอมกลิ่นลดลง
  • โรงสีตั้งราคาข้าวเปลือกที่ความชื้น 15% ข้าวที่ชื้นกว่านั้นถูกหักน้ำหนักหรือราคา เก็บรักษาต้องลดความชื้นเหลือไม่เกินราว 14%

ดูอย่างไรว่าพร้อมเกี่ยว

  • นับวัน จดวันที่ข้าวออกรวงประมาณครึ่งแปลง นับไปอีกราว 28–30 วัน
  • ดูรวง เมล็ดเปลี่ยนเป็นสีฟางราว 80–85% ของรวง เมล็ดที่โคนรวงยังมีสีเขียวอ่อนอยู่บ้าง
  • กัดเมล็ด เนื้อในแข็ง ไม่เป็นน้ำนมหรือแป้งเหลว
  • ระบายน้ำออกจากนาไว้ก่อนแล้วราว 7–10 วัน (บท การจัดการน้ำในนา)
เกี่ยวเร็วเกินไปเกี่ยวช้าเกินไป
เมล็ดยังไม่เต็ม น้ำหนักน้อย เมล็ดท้องไข่และเมล็ดเขียวมาก ข้าวสารหักง่าย ถูกตัดราคา เมล็ดร่วงในนา ต้นล้ม นกหนูกิน เมล็ดแห้งแล้วชื้นสลับกันจนร้าว สีแล้วหักมาก ข้าวหอมมะลิกลิ่นลดลง

การเกี่ยว

  • รถเกี่ยวนวด ได้ข้าวเปลือกทันที ความชื้นมักสูงราว 20–25% ต้องรีบลดความชื้นหรือขายภายในวันเดียวกัน ข้าวชื้นที่กองทิ้งไว้จะร้อน เกิดข้าวเหลือง และเชื้อราขึ้น
  • เกี่ยวมือ ตากรวงบนตอซังราว 2–3 วันก่อนนวด อย่าตากนานจนเมล็ดร้าว
  • ตรวจรถเกี่ยวให้สะอาดก่อนเข้านา ไม่ให้พาเมล็ดข้าววัชพืชหรือพันธุ์อื่นมาปน (บท วัชพืชในนาข้าว)

ความชื้นกับราคา

ราคาข้าวเปลือกที่ประกาศกันทั่วไปเป็นราคาที่ความชื้น 15% ข้าวที่ชื้นกว่านี้ โรงสีจะหักน้ำหนักหรือราคาตามตารางของแต่ละแห่ง และหักสิ่งเจือปน เช่น ฟาง เมล็ดลีบ ข้าวพันธุ์อื่นปน

  • ขายข้าวสดทันทีหลังเกี่ยว สะดวก ไม่ต้องตาก แต่ถูกหักค่าความชื้น
  • ตากก่อนขาย ได้ราคาตามความชื้นมาตรฐาน แต่ต้องมีลานตาก แรงงาน และความเสี่ยงฝนตก
  • ถามตารางหักความชื้นและสิ่งเจือปนของโรงสีก่อนเกี่ยว แล้วคิดว่าแบบไหนคุ้มกว่าสำหรับนาของคุณ

ตากและเก็บรักษา

  1. เกลี่ยข้าวบนผ้าใบหรือลานคอนกรีต หนาพอประมาณ ไม่กองหนาเกินจนชั้นล่างไม่แห้ง
  2. กลับข้าวเป็นระยะให้แห้งเท่ากัน ตากราว 2–3 แดดตามสภาพอากาศ
  3. หลีกเลี่ยงการตากกลางแดดร้อนจัดต่อเนื่องจนเมล็ดแห้งเร็วเกินไป เมล็ดจะร้าวและหักตอนสี
  4. เก็บในยุ้งฉางหรือกระสอบที่แห้ง ยกพื้น อากาศถ่ายเท กันหนูและนก เมื่อความชื้นลดเหลือไม่เกินราว 14%

เก็บเมล็ดไว้ทำพันธุ์

  • เลือกส่วนของแปลงที่ข้าวสม่ำเสมอ ไม่มีโรค ถอนข้าวปนและข้าววัชพืชออกก่อนเกี่ยว
  • เกี่ยวแยก นวดแยก ตากให้แห้งดี เก็บในภาชนะที่แห้งและกันแมลง เขียนชื่อพันธุ์และวันเก็บไว้
  • ทดสอบความงอกก่อนใช้ฤดูหน้า (บท เมล็ดพันธุ์ แช่ หุ้ม ตกกล้า)

หลังเกี่ยว

แหล่งอ้างอิง

  1. กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม การลดความชื้น และการเก็บรักษาข้าวเปลือก.
  2. IRRI. Rice Knowledge Bank: Harvesting, drying and storage.
  3. กรมการค้าภายใน. ราคาข้าวเปลือกและเกณฑ์ความชื้น 15%.