บทที่ 15 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย
เกี่ยวข้าวเมื่อไหร่ดี: ระยะพร้อมเกี่ยว ความชื้น การลดความชื้น และการขาย
ดูอย่างไรว่าข้าวพร้อมเกี่ยว ทำไมเกี่ยวเร็วหรือช้าไปเสียเงิน ความชื้นข้าวเปลือกกับราคา การตากและเก็บรักษา และการเก็บเมล็ดไว้ทำพันธุ์
สรุปสั้น
- เกี่ยวราว 28–30 วันหลังข้าวออกดอก เมื่อเมล็ดในรวงเป็นสีฟางราว 80–85%
- เกี่ยวเร็วไป เมล็ดไม่เต็ม ท้องไข่มาก · เกี่ยวช้าไป เมล็ดร่วง แตกหักตอนสี และข้าวหอมกลิ่นลดลง
- โรงสีตั้งราคาข้าวเปลือกที่ความชื้น 15% ข้าวที่ชื้นกว่านั้นถูกหักน้ำหนักหรือราคา เก็บรักษาต้องลดความชื้นเหลือไม่เกินราว 14%
ดูอย่างไรว่าพร้อมเกี่ยว
- นับวัน จดวันที่ข้าวออกรวงประมาณครึ่งแปลง นับไปอีกราว 28–30 วัน
- ดูรวง เมล็ดเปลี่ยนเป็นสีฟางราว 80–85% ของรวง เมล็ดที่โคนรวงยังมีสีเขียวอ่อนอยู่บ้าง
- กัดเมล็ด เนื้อในแข็ง ไม่เป็นน้ำนมหรือแป้งเหลว
- ระบายน้ำออกจากนาไว้ก่อนแล้วราว 7–10 วัน (บท การจัดการน้ำในนา)
| เกี่ยวเร็วเกินไป | เกี่ยวช้าเกินไป |
|---|---|
| เมล็ดยังไม่เต็ม น้ำหนักน้อย เมล็ดท้องไข่และเมล็ดเขียวมาก ข้าวสารหักง่าย ถูกตัดราคา | เมล็ดร่วงในนา ต้นล้ม นกหนูกิน เมล็ดแห้งแล้วชื้นสลับกันจนร้าว สีแล้วหักมาก ข้าวหอมมะลิกลิ่นลดลง |
การเกี่ยว
- รถเกี่ยวนวด ได้ข้าวเปลือกทันที ความชื้นมักสูงราว 20–25% ต้องรีบลดความชื้นหรือขายภายในวันเดียวกัน ข้าวชื้นที่กองทิ้งไว้จะร้อน เกิดข้าวเหลือง และเชื้อราขึ้น
- เกี่ยวมือ ตากรวงบนตอซังราว 2–3 วันก่อนนวด อย่าตากนานจนเมล็ดร้าว
- ตรวจรถเกี่ยวให้สะอาดก่อนเข้านา ไม่ให้พาเมล็ดข้าววัชพืชหรือพันธุ์อื่นมาปน (บท วัชพืชในนาข้าว)
ความชื้นกับราคา
ราคาข้าวเปลือกที่ประกาศกันทั่วไปเป็นราคาที่ความชื้น 15% ข้าวที่ชื้นกว่านี้ โรงสีจะหักน้ำหนักหรือราคาตามตารางของแต่ละแห่ง และหักสิ่งเจือปน เช่น ฟาง เมล็ดลีบ ข้าวพันธุ์อื่นปน
- ขายข้าวสดทันทีหลังเกี่ยว สะดวก ไม่ต้องตาก แต่ถูกหักค่าความชื้น
- ตากก่อนขาย ได้ราคาตามความชื้นมาตรฐาน แต่ต้องมีลานตาก แรงงาน และความเสี่ยงฝนตก
- ถามตารางหักความชื้นและสิ่งเจือปนของโรงสีก่อนเกี่ยว แล้วคิดว่าแบบไหนคุ้มกว่าสำหรับนาของคุณ
ตากและเก็บรักษา
- เกลี่ยข้าวบนผ้าใบหรือลานคอนกรีต หนาพอประมาณ ไม่กองหนาเกินจนชั้นล่างไม่แห้ง
- กลับข้าวเป็นระยะให้แห้งเท่ากัน ตากราว 2–3 แดดตามสภาพอากาศ
- หลีกเลี่ยงการตากกลางแดดร้อนจัดต่อเนื่องจนเมล็ดแห้งเร็วเกินไป เมล็ดจะร้าวและหักตอนสี
- เก็บในยุ้งฉางหรือกระสอบที่แห้ง ยกพื้น อากาศถ่ายเท กันหนูและนก เมื่อความชื้นลดเหลือไม่เกินราว 14%
เก็บเมล็ดไว้ทำพันธุ์
- เลือกส่วนของแปลงที่ข้าวสม่ำเสมอ ไม่มีโรค ถอนข้าวปนและข้าววัชพืชออกก่อนเกี่ยว
- เกี่ยวแยก นวดแยก ตากให้แห้งดี เก็บในภาชนะที่แห้งและกันแมลง เขียนชื่อพันธุ์และวันเก็บไว้
- ทดสอบความงอกก่อนใช้ฤดูหน้า (บท เมล็ดพันธุ์ แช่ หุ้ม ตกกล้า)
หลังเกี่ยว
- ไม่เผาตอซังและฟาง ไถกลบ หรืออัดฟางไปใช้ประโยชน์ (บท เตรียมดินและทำเทือก)
- เก็บตัวอย่างดินส่งตรวจตอนดินแห้งพอเดินได้ ก่อนเตรียมดินรอบใหม่ (บท ดินและพื้นที่นา)
- จดผลผลิต ความชื้น ราคา และปัญหาที่พบในฤดูนี้ เพื่อเทียบกับฤดูต่อไป (บท ต้นทุนและกำไร)
แหล่งอ้างอิง
- กรมการข้าว. คลังความรู้เรื่องข้าว: ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม การลดความชื้น และการเก็บรักษาข้าวเปลือก.
- IRRI. Rice Knowledge Bank: Harvesting, drying and storage.
- กรมการค้าภายใน. ราคาข้าวเปลือกและเกณฑ์ความชื้น 15%.