ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 14 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย

เก็บเกี่ยวมันสำปะหลังเมื่อไหร่ดี: อายุ ฤดูขุด เปอร์เซ็นต์แป้ง และการขาย

มันสำปะหลังขุดได้ตอนอายุกี่เดือน ขุดช่วงไหนแป้งสูง วัดเปอร์เซ็นต์แป้งอย่างไร หัวมันเก็บได้นานแค่ไหน และขายที่ไหนได้บ้าง

ทำเมื่อไหร่: อายุ 8–12 เดือน ปรับปรุงล่าสุด

สรุปสั้น

  • ขุดได้ตั้งแต่ราว 8 เดือน แต่ส่วนใหญ่ให้น้ำหนักและแป้งดีที่สุดเมื่ออายุ 10–12 เดือน
  • ขุดในหน้าแล้ง ก่อนฝนแรก แป้งสูงกว่า · หลังฝนแรกต้นแตกใบใหม่ แป้งลดลงช่วงหนึ่ง
  • หัวมันเริ่มเสียภายใน 1–3 วันหลังขุด ขุดแล้วต้องส่งขายเร็ว

ขุดเมื่อไหร่ดี

ตารางด้านล่างคิดจากมันที่ปลูกต้นฝน หัวมันขยายน้ำหนักต่อเนื่องจนราว 10–12 เดือน การขุดเร็วได้เงินเร็ว แต่น้ำหนักต่อไร่และเปอร์เซ็นต์แป้งมักต่ำกว่า ให้ชั่งน้ำหนักระหว่าง “ขุดตอนนี้” กับ “รออีก 1–2 เดือน” จากราคาตลาด ความต้องการเงิน และฤดูฝนที่จะมาถึง

อายุข้อดีข้อเสีย
8–9 เดือนได้เงินเร็ว ใช้พื้นที่ปลูกรอบใหม่ได้เร็วน้ำหนักต่อไร่และแป้งยังไม่เต็มที่
10–12 เดือนน้ำหนักและแป้งดี เหมาะที่สุดสำหรับพันธุ์ส่วนใหญ่ต้องวางแผนให้ตรงกับหน้าแล้ง
เกิน 12 เดือน (ข้ามฝน)น้ำหนักหัวอาจเพิ่มได้อีกแป้งตกช่วงต้นฝน หัวแข็ง มีเสี้ยนมากขึ้น หัวเน่าเสี่ยงขึ้นในดินระบายน้ำเลว

ทำไมฝนแรกทำให้แป้งตก

ในหน้าแล้งมันสำปะหลังทิ้งใบและพักตัว แป้งในหัวอยู่ในระดับสูง เมื่อฝนแรกมา ต้นจะแตกใบชุดใหม่ โดยดึงน้ำตาลจากแป้งในหัวขึ้นไปใช้ เปอร์เซ็นต์แป้งจึงลดลงในช่วงสั้น ๆ จนกว่าใบใหม่จะสังเคราะห์แสงสร้างแป้งกลับคืน (Alves 2002) ถ้าวางแผนได้ ให้ขุดก่อนฝนแรก หรือรอจนต้นฟื้นตัวแล้ว

วางแผนตั้งแต่วันปลูก

ปลูกต้นฝน อายุ 10–12 เดือนตรงกับหน้าแล้งพอดี ส่วนปลูกข้ามแล้ง อายุ 10–12 เดือนตรงกับหน้าฝน จึงมักรอขุดเมื่ออายุ 12 เดือนขึ้นไปหลังหมดฝน ดูรายละเอียดใน ปฏิทินปลูกต้นฝน และ ปฏิทินปลูกข้ามแล้ง

วัดเปอร์เซ็นต์แป้งอย่างไร

โรงแป้งส่วนใหญ่วัดเปอร์เซ็นต์แป้งด้วยวิธีชั่งน้ำหนักในอากาศเทียบกับในน้ำ (วิธีความถ่วงจำเพาะ หรือเครื่องชั่งแบบ Reimann) หลักการคือ หัวมันที่แป้งมากจะหนักกว่าเมื่อชั่งในน้ำ

  1. สุ่มหัวมันจากรถหรือกองให้ได้ราว 5 กิโลกรัม ล้างดินออก
  2. ชั่งในอากาศให้ได้น้ำหนักที่กำหนด แล้วชั่งตัวอย่างเดิมในน้ำ
  3. นำน้ำหนักในน้ำไปเทียบตารางของเครื่อง ได้เป็นเปอร์เซ็นต์แป้ง

เพราะใช้การสุ่มตัวอย่าง หัวที่มีดินติดมาก หัวเน่า หรือเหง้าแข็งปนมาก จะทำให้ค่าแป้งออกมาต่ำกว่าความจริงของทั้งแปลง ขุดและขนให้หัวสะอาดที่สุดจึงช่วยให้ได้ราคาเต็ม

วิธีขุด

  1. ตัดต้น ตัดลำต้นเหลือตอสูงราว 20–30 ซม. ไว้เป็นที่จับดึง คัดลำต้นที่สมบูรณ์และไม่มีโรคเก็บไว้ทำพันธุ์ (บท ท่อนพันธุ์)
  2. ถอนหรือขุด ดินชื้นถอนด้วยมือหรือคานงัดได้ง่าย ดินแข็งใช้จอบขุดรอบโคน หรือใช้ผานขุดมันติดรถแทรกเตอร์
  3. ตัดหัว ตัดหัวออกจากเหง้า ให้เหลือขั้วสั้น ระวังไม่ให้หัวช้ำหรือฉีก แผลบนหัวทำให้เสียเร็ว
  4. ขนส่ง ส่งขายภายในวันเดียวกันหรือไม่เกินราว 1–2 วัน ไม่กองตากแดดไว้นาน
หัวมันเสียเร็ว

หลังขุด หัวมันจะเกิดอาการเส้นสีน้ำตาลอมน้ำเงินในเนื้อภายใน 1–3 วัน (postharvest physiological deterioration) แป้งเริ่มเสื่อม และโรงแป้งอาจหักราคาหรือไม่รับ วางแผนขุดให้พอดีกับรถขนและคิวของโรงงาน

ขายที่ไหนได้บ้าง

ช่องทางรับซื้ออะไรสิ่งที่ควรรู้
โรงงานแป้งมันหัวมันสดราคาขึ้นกับเปอร์เซ็นต์แป้ง หลายโรงประกาศราคาที่แป้ง 25% แล้วบวกหรือหักตามแป้งจริง และหักดินกับสิ่งเจือปน
ลานมันเส้นหัวมันสด (นำไปสับตากเป็นมันเส้น)มักซื้อตามน้ำหนักและคุณภาพหัว ราคาอ้างอิงเปลี่ยนตามตลาดมันเส้นส่งออกและอาหารสัตว์
โรงงานเอทานอล (บางพื้นที่)มันเส้นหรือหัวสดตรวจสอบเงื่อนไขรับซื้อกับโรงงานโดยตรง
  • เช็กราคาประกาศของหลายโรงในรัศมีที่ขนส่งไปได้ ค่าขนส่งกินกำไรได้มาก
  • ถามเงื่อนไขการหักดินและสิ่งเจือปน รวมถึงเวลาเปิดรับก่อนขุด
  • ช่วงที่มันออกพร้อมกันมาก คิวรถยาว หัวที่รอนานจะเสียน้ำหนักและแป้ง

หลังเก็บเกี่ยว

  • ไถกลบเศษใบและต้นที่ไม่ใช้ แทนการเผา เพื่อคืนอินทรียวัตถุให้ดิน
  • เก็บหัวที่หลงเหลือในแปลง ไม่ปล่อยให้งอกเป็นต้นที่ไม่ได้ดูแล ซึ่งอาจเป็นแหล่งโรคและแมลง
  • จดผลผลิต เปอร์เซ็นต์แป้ง ราคา และต้นทุน เพื่อเทียบกับปีต่อไป (บท ต้นทุนและกำไร)

แหล่งอ้างอิง

  1. Alves, A.A.C. (2002). Cassava botany and physiology. ใน Cassava: Biology, Production and Utilization. CABI. (การพักตัวและการเปลี่ยนแปลงแป้งเมื่อแตกใบใหม่)
  2. Zainuddin, I.M. et al. (2018). Cassava post-harvest physiological deterioration: from triggers to symptoms. Postharvest Biology and Technology 142: 115–123.
  3. Howeler, R.H. (ed.) (2011). The Cassava Handbook. CIAT. (บทการเก็บเกี่ยวและการแปรรูป)
  4. สมาคมการค้ามันสำปะหลังไทย และสมาคมแป้งมันสำปะหลังไทย. ราคาหัวมันสดและวิธีวัดเปอร์เซ็นต์แป้ง.