บทที่ 11 · ช่วงที่ 3 ดูแล
การให้น้ำมันสำปะหลัง: ช่วงที่ขาดน้ำไม่ได้ และระบบน้ำหยด
มันสำปะหลังทนแล้งจริงไหม ช่วงไหนขาดน้ำแล้วเสียผลผลิตมากที่สุด น้ำหยดคุ้มเมื่อไหร่ และทำไมต้องระวังน้ำขัง
สรุปสั้น
- มันทนแล้งได้ แต่ขาดน้ำในช่วง 1–5 เดือนแรกทำให้ผลผลิตลดลงมากที่สุด
- น้ำขังเป็นศัตรูมากกว่าแล้ง: หัวเน่า ต้นตาย
- ระบบน้ำหยดคุ้มเมื่อมีแหล่งน้ำ และต้องการปลูกนอกฤดูฝนหรือเพิ่มผลผลิตในไร่ที่ฝนทิ้งช่วงบ่อย
มันทนแล้งได้อย่างไร และเมื่อไหร่ที่ทนไม่ไหว
เมื่อดินแห้ง มันสำปะหลังจะปิดปากใบเร็ว ลดการคายน้ำ และทิ้งใบล่าง จึงรอดผ่านหน้าแล้งได้หลายเดือน แต่การปิดปากใบก็หมายถึงหยุดสร้างน้ำตาลและแป้งไปด้วย งานวิจัยพบว่า ความแล้งในช่วง 1–5 เดือนแรก ซึ่งเป็นช่วงสร้างใบและกำหนดจำนวนหัว ทำให้ผลผลิตลดลงมากกว่าความแล้งในช่วงหลัง (El-Sharkawy 2004) ส่วนต้นที่โตเต็มที่แล้วทนแล้งได้ดี และฟื้นตัวเร็วเมื่อฝนกลับมา
รักษาความชื้นในดิน โดยไม่ต้องมีระบบน้ำ
- ปลูกเมื่อดินชื้นจริง ไม่ปลูกเร็วเกินฝน (บท วิธีปลูกและระยะปลูก)
- เพิ่มอินทรียวัตถุในดิน ดินทรายที่มีอินทรียวัตถุเก็บน้ำได้มากขึ้น (บท เตรียมดิน)
- กำจัดวัชพืชให้ทัน วัชพืชแย่งน้ำโดยตรง
- คลุมดินด้วยเศษซากพืช ลดการระเหยของน้ำจากผิวดิน
- ไถระเบิดดินดานเมื่อมีชั้นดินแน่น เพื่อให้รากลงลึกไปหาน้ำได้
ระบบน้ำหยด: คุ้มเมื่อไหร่
น้ำหยดให้น้ำตรงที่รากทีละน้อย ใช้น้ำน้อยกว่าการปล่อยตามร่องมาก และใส่ปุ๋ยละลายน้ำไปกับระบบได้ (fertigation) ไร่ที่ใช้น้ำหยดในช่วงฝนทิ้งช่วงหรือปลูกนอกฤดูมักได้ผลผลิตเพิ่มขึ้นชัดเจน แต่มีต้นทุนติดตั้งและต้องมีแหล่งน้ำ
| คุ้มค่า เมื่อ | ยังไม่คุ้ม เมื่อ |
|---|---|
| มีบ่อหรือบ่อบาดาลใกล้แปลง | ไม่มีแหล่งน้ำ ต้องขนน้ำมา |
| ปลูกปลายฝนหรือหน้าแล้ง | ฝนในพื้นที่สม่ำเสมอดีอยู่แล้ว |
| ปลูกต่อเนื่องหลายปี ใช้ระบบได้หลายฤดู | เช่าที่ระยะสั้น |
| ต้องการขุดขายในช่วงราคาดีที่ไม่ตรงฤดูปกติ | ราคามันต่ำมากจนผลผลิตที่เพิ่มไม่คุ้มต้นทุน |
หลักให้น้ำ: ให้สม่ำเสมอในช่วงแรกจนต้นตั้งตัว จากนั้นให้เมื่อดินชั้นราก (ลึกราว 15–20 ซม.) เริ่มแห้ง วิธีตรวจง่าย ๆ คือ ขุดดินลึกราวหนึ่งหน้าจอบ กำดินแล้วคลายมือ ถ้าดินไม่จับเป็นก้อนเลย แสดงว่าดินเริ่มแห้ง ลดหรือหยุดให้น้ำราว 1–2 เดือนก่อนขุด เพื่อให้หัวสะสมแป้งเต็มที่
น้ำขัง: อันตรายกว่าแล้ง
รากและหัวมันต้องการอากาศ ดินที่มีน้ำขังเพียงไม่กี่วันก็ทำให้รากขาดออกซิเจน หัวเน่า และเชื้อโรครากเน่าเข้าทำลายง่าย
- ยกร่องในดินระบายน้ำเลว และทำทางระบายน้ำรอบแปลง
- ไม่ปลูกในที่ลุ่มที่น้ำท่วมขังทุกปี
- ระบบน้ำต้องไม่ให้น้ำมากเกินจนแฉะ โดยเฉพาะในดินเหนียว
อาการหัวเน่าและวิธีจัดการอยู่ในบท โรคมันสำปะหลัง
แหล่งอ้างอิง
- El-Sharkawy, M.A. (2004). Cassava biology and physiology. Plant Molecular Biology 56: 481–501. (การตอบสนองต่อความแล้งและช่วงอายุที่อ่อนไหว)
- Alves, A.A.C. (2002). Cassava botany and physiology. ใน Cassava: Biology, Production and Utilization. CABI.
- Howeler, R.H. (ed.) (2011). The Cassava Handbook. CIAT.
- กรมวิชาการเกษตร. การให้น้ำแบบน้ำหยดในมันสำปะหลัง (เอกสารเผยแพร่).