ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 11 · ช่วงที่ 3 ดูแล

การให้น้ำมันสำปะหลัง: ช่วงที่ขาดน้ำไม่ได้ และระบบน้ำหยด

มันสำปะหลังทนแล้งจริงไหม ช่วงไหนขาดน้ำแล้วเสียผลผลิตมากที่สุด น้ำหยดคุ้มเมื่อไหร่ และทำไมต้องระวังน้ำขัง

ทำเมื่อไหร่: อายุ 0–6 เดือน ปรับปรุงล่าสุด

สรุปสั้น

  • มันทนแล้งได้ แต่ขาดน้ำในช่วง 1–5 เดือนแรกทำให้ผลผลิตลดลงมากที่สุด
  • น้ำขังเป็นศัตรูมากกว่าแล้ง: หัวเน่า ต้นตาย
  • ระบบน้ำหยดคุ้มเมื่อมีแหล่งน้ำ และต้องการปลูกนอกฤดูฝนหรือเพิ่มผลผลิตในไร่ที่ฝนทิ้งช่วงบ่อย

มันทนแล้งได้อย่างไร และเมื่อไหร่ที่ทนไม่ไหว

เมื่อดินแห้ง มันสำปะหลังจะปิดปากใบเร็ว ลดการคายน้ำ และทิ้งใบล่าง จึงรอดผ่านหน้าแล้งได้หลายเดือน แต่การปิดปากใบก็หมายถึงหยุดสร้างน้ำตาลและแป้งไปด้วย งานวิจัยพบว่า ความแล้งในช่วง 1–5 เดือนแรก ซึ่งเป็นช่วงสร้างใบและกำหนดจำนวนหัว ทำให้ผลผลิตลดลงมากกว่าความแล้งในช่วงหลัง (El-Sharkawy 2004) ส่วนต้นที่โตเต็มที่แล้วทนแล้งได้ดี และฟื้นตัวเร็วเมื่อฝนกลับมา

รักษาความชื้นในดิน โดยไม่ต้องมีระบบน้ำ

  • ปลูกเมื่อดินชื้นจริง ไม่ปลูกเร็วเกินฝน (บท วิธีปลูกและระยะปลูก)
  • เพิ่มอินทรียวัตถุในดิน ดินทรายที่มีอินทรียวัตถุเก็บน้ำได้มากขึ้น (บท เตรียมดิน)
  • กำจัดวัชพืชให้ทัน วัชพืชแย่งน้ำโดยตรง
  • คลุมดินด้วยเศษซากพืช ลดการระเหยของน้ำจากผิวดิน
  • ไถระเบิดดินดานเมื่อมีชั้นดินแน่น เพื่อให้รากลงลึกไปหาน้ำได้

ระบบน้ำหยด: คุ้มเมื่อไหร่

น้ำหยดให้น้ำตรงที่รากทีละน้อย ใช้น้ำน้อยกว่าการปล่อยตามร่องมาก และใส่ปุ๋ยละลายน้ำไปกับระบบได้ (fertigation) ไร่ที่ใช้น้ำหยดในช่วงฝนทิ้งช่วงหรือปลูกนอกฤดูมักได้ผลผลิตเพิ่มขึ้นชัดเจน แต่มีต้นทุนติดตั้งและต้องมีแหล่งน้ำ

คุ้มค่า เมื่อยังไม่คุ้ม เมื่อ
มีบ่อหรือบ่อบาดาลใกล้แปลงไม่มีแหล่งน้ำ ต้องขนน้ำมา
ปลูกปลายฝนหรือหน้าแล้งฝนในพื้นที่สม่ำเสมอดีอยู่แล้ว
ปลูกต่อเนื่องหลายปี ใช้ระบบได้หลายฤดูเช่าที่ระยะสั้น
ต้องการขุดขายในช่วงราคาดีที่ไม่ตรงฤดูปกติราคามันต่ำมากจนผลผลิตที่เพิ่มไม่คุ้มต้นทุน

หลักให้น้ำ: ให้สม่ำเสมอในช่วงแรกจนต้นตั้งตัว จากนั้นให้เมื่อดินชั้นราก (ลึกราว 15–20 ซม.) เริ่มแห้ง วิธีตรวจง่าย ๆ คือ ขุดดินลึกราวหนึ่งหน้าจอบ กำดินแล้วคลายมือ ถ้าดินไม่จับเป็นก้อนเลย แสดงว่าดินเริ่มแห้ง ลดหรือหยุดให้น้ำราว 1–2 เดือนก่อนขุด เพื่อให้หัวสะสมแป้งเต็มที่

น้ำขัง: อันตรายกว่าแล้ง

รากและหัวมันต้องการอากาศ ดินที่มีน้ำขังเพียงไม่กี่วันก็ทำให้รากขาดออกซิเจน หัวเน่า และเชื้อโรครากเน่าเข้าทำลายง่าย

  • ยกร่องในดินระบายน้ำเลว และทำทางระบายน้ำรอบแปลง
  • ไม่ปลูกในที่ลุ่มที่น้ำท่วมขังทุกปี
  • ระบบน้ำต้องไม่ให้น้ำมากเกินจนแฉะ โดยเฉพาะในดินเหนียว

อาการหัวเน่าและวิธีจัดการอยู่ในบท โรคมันสำปะหลัง

แหล่งอ้างอิง

  1. El-Sharkawy, M.A. (2004). Cassava biology and physiology. Plant Molecular Biology 56: 481–501. (การตอบสนองต่อความแล้งและช่วงอายุที่อ่อนไหว)
  2. Alves, A.A.C. (2002). Cassava botany and physiology. ใน Cassava: Biology, Production and Utilization. CABI.
  3. Howeler, R.H. (ed.) (2011). The Cassava Handbook. CIAT.
  4. กรมวิชาการเกษตร. การให้น้ำแบบน้ำหยดในมันสำปะหลัง (เอกสารเผยแพร่).