บทที่ 5 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก
ปลูกมันสำปะหลังข้ามแล้ง (ปลายฝน): ปฏิทินงานทั้งปี เดือนไหนทำอะไร
ปฏิทินงานไร่มันที่ปลูกข้ามแล้ง (ตุลาคม–พฤศจิกายน) เรียงเป็นรายเดือน ต้นมันผ่านหน้าแล้งตอนยังเล็ก งานไหนต้องรอฝนแรก และควรขุดเมื่อไหร่
สรุปสั้น
- ปลูกปลายฝน ราวตุลาคม–พฤศจิกายน ขณะดินยังชื้นจากฝนชุดสุดท้าย ต้นมันต้องผ่านหน้าหนาวและหน้าแล้งตอนยังเล็ก
- หลายงานผูกกับ ฝนแรกของปีถัดไป ไม่ใช่อายุมัน เช่น ใส่ปุ๋ยรอบหลักและกำจัดวัชพืชรอบสำคัญ
- ศัตรูที่ต้องระวังที่สุดคือเพลี้ยแป้ง ไรแดง และปลวก ในหน้าแล้งตอนต้นยังเล็ก
- ขุดราวอายุ 12 เดือนขึ้นไป ให้ตรงต้นหน้าแล้ง (พ.ย.–ม.ค.) เลี่ยงการขุดกลางหน้าฝน
เหมาะกับใคร
ปลูกข้ามแล้งนิยมในดินร่วนปนทรายที่ยังเก็บความชื้นไว้ได้หลังหมดฝน ข้อดีคือ วัชพืชน้อยในช่วงแรก ใช้แรงงานในช่วงที่ว่างจากงานนา และกระจายช่วงขุดไม่ให้ชนกับมันต้นฝน ข้อที่ต้องรับมือคือ ต้นมันโตช้ามากในหน้าหนาวและหน้าแล้ง ถ้าปลูกตอนดินแห้งเกินไป ท่อนพันธุ์จะไม่งอก และปลูกซ่อมได้ยากเพราะดินไม่มีความชื้นแล้ว
มันข้ามแล้งอายุ 2–5 เดือนยังเป็นต้นเล็กที่แทบไม่โต เพราะขาดน้ำและอากาศเย็น ระยะสร้างใบจริงเริ่มเมื่อฝนมา ถ้าใส่ปุ๋ยตอนดินแห้งตามอายุ ปุ๋ยจะไม่ละลายและสูญเปล่า ให้ใช้ปฏิทินในหน้านี้แทน
ภาพรวมทั้งปี
เลื่อนตารางซ้ายขวาได้บนมือถือ · เดือนเป็นค่าโดยประมาณ ฝนแต่ละปีและแต่ละพื้นที่มาเร็วช้าต่างกัน ให้ดูฝนจริงในพื้นที่ประกอบ
เดือนไหน ทำอะไร
ส.ค.–ก.ย. ก่อนปลูก
ยังไม่ได้ปลูก
- เก็บตัวอย่างดินส่งตรวจ (บท ดินและพื้นที่)
- หาแหล่งท่อนพันธุ์ที่สะอาด ปลอดโรค ต้นแม่อายุ 8–12 เดือน (บท เลือกพันธุ์)
ก.ย.–ต.ค. ก่อนปลูก 2–6 สัปดาห์
ยังไม่ได้ปลูก
- ไถดะและไถแปรช่วงปลายฝน ให้เสร็จทันปลูกขณะดินยังชื้น
- ดินทราย ปลูกพื้นราบหรือร่องต่ำ เพื่อเก็บความชื้น ไม่ต้องยกร่องสูง (บท เตรียมดิน)
ต.ค.–พ.ย. วันปลูก
แตกรากและตาโดยใช้ความชื้นที่เหลือในดิน
- ปลูกตามหลังฝนชุดสุดท้าย ขณะดินชื้นลึก ปลูกช้าจนดินแห้งแล้ว ท่อนจะไม่งอก
- ใช้ท่อนสดที่เพิ่งตัด ปักตรงและลึกราว 2 ใน 3 ของท่อน เพื่อให้ถึงดินชื้น (บท วิธีปลูกและระยะปลูก)
- ดินที่เคยมีปลวกหรือเพลี้ยแป้ง แช่ท่อนพันธุ์ก่อนปลูก (บท ท่อนพันธุ์)
พ.ย.–ธ.ค. อายุ 0–1 เดือน
ใบชุดแรกออก ต้นยังเล็กมาก
- ตรวจการงอกและปลูกซ่อมให้เร็วที่สุด ขณะดินยังมีความชื้น
- ใส่ปุ๋ยครั้งแรก ถ้าดินยังชื้น ฝังข้างต้นแล้วกลบ ถ้าดินแห้งแล้ว ให้เก็บปุ๋ยไว้ใส่หลังฝนแรก (บท ปุ๋ยและธาตุอาหาร)
- วัชพืชขึ้นน้อย กำจัดตามที่ขึ้น
ธ.ค.–เม.ย. อายุ 1–6 เดือน
หนาวแล้วร้อนแล้ง ต้นโตช้ามาก อาจทิ้งใบล่าง เป็นเรื่องปกติ
- ช่วงเสี่ยงศัตรูพืช เดินตรวจยอดและใต้ใบทุก 2 สัปดาห์ หาเพลี้ยแป้งและไรแดง ต้นเล็กเสียหายง่ายกว่าต้นใหญ่ (บท แมลงศัตรูมันสำปะหลัง)
- ปลวกกัดโคนและท่อนในดินแห้ง หลุมที่ตาย จดไว้ ปลูกซ่อมได้เมื่อฝนมา
- ไม่ใส่ปุ๋ยในดินแห้ง
พ.ค.–มิ.ย. อายุ 6–8 เดือน
ฝนแรกมา ต้นแตกใบชุดใหม่และโตเร็ว เทียบได้กับมันต้นฝนอายุ 1–3 เดือน
- กำจัดวัชพืชทันที หญ้าจะขึ้นพร้อมกันทั้งแปลงหลังฝนแรก นี่คือช่วงวิกฤตจริงของมันข้ามแล้ง (บท กำจัดวัชพืช)
- ใส่ปุ๋ยรอบหลัก (หรือรอบที่ 2) เมื่อดินชื้น ภายในราว 1 เดือนหลังฝนแรก
- เดินตรวจโรคใบด่าง ใบที่แตกใหม่จะเห็นอาการชัด (บท โรคมันสำปะหลัง)
ก.ค.–ก.ย. อายุ 8–11 เดือน
ทรงพุ่มเต็ม หัวขยาย
- ฝนชุก: ดูทางระบายน้ำ ระวังหัวเน่าและโรคใบไหม้
- ไม่ควรขุดช่วงนี้ ถ้าไม่จำเป็น ต้นกำลังใช้แป้งสร้างใบ แป้งในหัวยังไม่เต็ม
ต.ค.–ม.ค. อายุ 11–15 เดือน
หมดฝน ต้นชะลอการโต แป้งในหัวเพิ่มขึ้น
- ขุดขาย ตั้งแต่หมดฝนเป็นต้นไป ส่วนใหญ่ราวอายุ 12 เดือนขึ้นไป (บท เก็บเกี่ยวและขาย)
- คัดลำต้นที่สมบูรณ์ไว้ทำพันธุ์ สำหรับปลูกรอบถัดไป
ถ้ามีระบบน้ำหยด ปลูกในหน้าแล้งได้ ให้น้ำสม่ำเสมอจนต้นตั้งตัว ใส่ปุ๋ยตามอายุเหมือนมันต้นฝนได้ เพราะดินไม่ขาดน้ำ (บท การจัดการน้ำ)
ปลูกช่วงอื่น? ดู ปฏิทินปลูกต้นฝน ซึ่งลำดับงานต่างจากหน้านี้
ปลูกไม่ตรงเดือนในตาราง? คำนวณวันที่จากวันปลูกของคุณ
ใส่วันที่ปลูกจริง ระบบจะเลื่อนวันของแต่ละงานให้ตรงกับไร่ของคุณ ข้อมูลไม่ถูกส่งออกจากเครื่อง
แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร. คำแนะนำการปลูกมันสำปะหลังปลายฤดูฝน (ข้ามแล้ง).
- El-Sharkawy, M.A. (2004). Cassava biology and physiology. Plant Molecular Biology 56: 481–501. (การตอบสนองต่อความแล้งและอุณหภูมิต่ำ)
- Sriroth, K. et al. (1999). Cassava starch granule structure–function properties: influence of time and conditions at harvest on four cultivars of cassava starch. Carbohydrate Polymers 38: 161–170.