บทที่ 9 · ช่วงที่ 3 ดูแล
ใส่ปุ๋ยมันสำปะหลังอย่างไร: สูตร อัตรา ช่วงเวลา และตำแหน่งใส่
มันสำปะหลังต้องการธาตุอะไรมากที่สุด ใส่ปุ๋ยเม็ดช่วงไหน ใส่ตรงไหน อัตราเท่าไร และอาการขาดธาตุที่พบบ่อย
สรุปสั้น
- มันสำปะหลังใช้ไนโตรเจนและโพแทสเซียมมาก และนำโพแทสเซียมออกจากไร่ไปกับหัวทุกปี
- ใส่ปุ๋ยเม็ดเมื่ออายุ 1–2 เดือน ตอนดินชื้น ดินทรายแบ่งใส่ 2 ครั้ง (ครั้งที่สองไม่เกินราว 3 เดือน)
- ฝังหรือกลบปุ๋ยข้างต้น ห่างโคนราว 10–15 ซม. อย่าหว่านทิ้งไว้บนผิวดิน
มันสำปะหลังต้องการธาตุอะไร
หัวมันที่ขุดออกไปจากไร่นำธาตุอาหารออกไปด้วยทุกปี ธาตุที่ถูกนำออกไปมากที่สุดคือ โพแทสเซียม (K) และ ไนโตรเจน (N) ส่วนฟอสฟอรัส (P) ถูกนำออกไปน้อยกว่ามาก ไร่ที่ปลูกมันต่อเนื่องหลายปีโดยไม่ใส่โพแทสเซียมคืน มักให้ผลผลิตลดลงเรื่อย ๆ (Howeler 2002)
| ธาตุ | หน้าที่ในมันสำปะหลัง | ช่วงที่ต้องการมาก |
|---|---|---|
| ไนโตรเจน (N) | สร้างใบ ทรงพุ่ม ความเขียวของใบ | 1–4 เดือน |
| ฟอสฟอรัส (P) | สร้างราก การตั้งตัว พลังงานในเซลล์ | ช่วงต้น |
| โพแทสเซียม (K) | ลำเลียงน้ำตาลจากใบไปสร้างแป้งในหัว ทนแล้ง | ตลอดฤดู มากในช่วงขยายหัว |
| แมกนีเซียม (Mg) | เป็นแกนกลางของคลอโรฟิลล์ | ตลอดฤดู ขาดง่ายในดินทรายเปรี้ยว |
| สังกะสี (Zn) | การเจริญของยอดและใบอ่อน | ช่วงต้น มันไวต่อการขาดสังกะสีมาก |
ไนโตรเจนที่มากเกินไป โดยเฉพาะช่วงหลัง 4 เดือน ทำให้ต้นและใบงามแต่หัวไม่ขยาย เพราะต้นใช้น้ำตาลไปสร้างใบแทนการสะสมแป้ง
ใส่สูตรอะไร เท่าไร
ดีที่สุดคือใส่ตามค่าวิเคราะห์ดิน (บท ดินและพื้นที่) ถ้ายังไม่ได้ตรวจดิน คำแนะนำทั่วไปของหน่วยงานรัฐสำหรับไร่มันส่วนใหญ่ คือปุ๋ยสูตรที่ไนโตรเจนและโพแทสเซียมสูงกว่าฟอสฟอรัส
| สภาพไร่ | สูตรปุ๋ยตัวอย่าง | อัตรา (กก./ไร่) |
|---|---|---|
| ดินทั่วไป ไม่ได้ตรวจดิน | 15-7-18 หรือ 16-8-14 หรือสูตรใกล้เคียง | 50 |
| ดินทรายจัด อินทรียวัตถุต่ำ ปลูกมันมาหลายปี | สูตรเดียวกัน แบ่งใส่ 2 ครั้ง | 50–100 |
| ดินดี หรือเพิ่งไถกลบพืชปุ๋ยสด | ลดอัตราลง ตามค่าวิเคราะห์ดิน | ตามผลตรวจ |
ใส่เมื่อไหร่
- ครั้งเดียว ใส่เมื่อมันอายุราว 1–2 เดือน หลังกำจัดวัชพืชครั้งแรก
- แบ่งใส่ 2 ครั้ง (ดินทราย ฝนชุก) ครึ่งหนึ่งเมื่อราว 1 เดือน อีกครึ่งเมื่อราว 2–3 เดือน
- ดินต้องชื้น ปุ๋ยเม็ดต้องละลายก่อนรากจะดูดได้ ใส่ตอนดินแห้งปุ๋ยจะค้างอยู่เฉย ๆ หรือสูญเสียไป
- ไม่ควรใส่ปุ๋ยเม็ดหลังราว 4 เดือน (นับแบบปลูกต้นฝน) เพราะรากกระจายกว้าง ใส่ยาก และไนโตรเจนช่วงหลังมักเร่งต้นมากกว่าหัว
ใส่ครั้งแรกขณะดินยังชื้นหลังปลูก ถ้าดินแห้งแล้วให้เก็บปุ๋ยไว้ แล้วใส่รอบหลักเมื่อฝนแรกของปีถัดไปมาและดินชื้น ซึ่งตอนนั้นมันอาจอายุ 6–7 เดือน แต่ต้นเพิ่งเริ่มโตเต็มที่ ดู ปฏิทินปลูกข้ามแล้ง
ใส่ตรงไหน
อาการขาดธาตุที่พบบ่อย
ดูตำแหน่งใบก่อน: ธาตุที่เคลื่อนย้ายในต้นได้ (N, P, K, Mg) จะแสดงอาการที่ ใบล่างหรือใบแก่ ก่อน ธาตุที่เคลื่อนย้ายไม่ได้ เช่น สังกะสี จะแสดงที่ ใบยอดหรือใบอ่อน
| ธาตุ | ใบไหน | อาการ |
|---|---|---|
| ไนโตรเจน | ใบล่างก่อน แล้วลามทั้งต้น | ใบเหลืองซีดทั้งใบสม่ำเสมอ ต้นเล็ก |
| ฟอสฟอรัส | ใบล่าง | ต้นแคระ ปล้องสั้น ใบเล็ก ใบล่างเหลืองแล้วร่วง |
| โพแทสเซียม | ใบล่างและกลางต้น | ขอบใบและปลายใบเหลืองแล้วไหม้แห้ง ปล้องสั้น หัวเล็ก |
| แมกนีเซียม | ใบล่าง | เหลืองระหว่างเส้นใบ เส้นใบยังเขียว |
| สังกะสี | ใบยอด | ใบยอดเล็ก แคบ ซีดเหลืองระหว่างเส้นใบ ใบชี้กางออกข้าง พบมากในดินทรายและดินด่าง |
อาการขาดธาตุมักเป็นสม่ำเสมอทั้งแปลงหรือเป็นหย่อมตามสภาพดิน และใบไม่หงิกเสียรูป ส่วนโรคใบด่างจะเป็นลายด่างเหลืองสลับเขียว ใบหงิกบิดเบี้ยว และมักพบเป็นต้น ๆ กระจาย ดูรายละเอียดในบท โรคมันสำปะหลัง
แก้ขาดสังกะสีตั้งแต่ปลูก: ในไร่ที่เคยขาดสังกะสี งานวิจัยของ CIAT แนะนำให้แช่ท่อนพันธุ์ในสารละลายซิงค์ซัลเฟต 2% (ราว 400 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร) นาน 15 นาทีก่อนปลูก (Howeler 2002) ส่วนต้นที่โตแล้วแก้ได้ด้วยการพ่นธาตุสังกะสีทางใบ
ปุ๋ยทางใบ: เสริม ไม่ใช่แทน
ปุ๋ยเม็ดในดินคือปริมาณธาตุหลักที่มันใช้ทั้งฤดู ปุ๋ยทางใบให้ธาตุได้ครั้งละไม่มาก แต่เข้าถึงใบเร็ว เหมาะกับช่วงที่รากดูดธาตุได้น้อย เช่น ดินแห้ง ฝนทิ้งช่วง หรือเมื่อเห็นอาการขาดธาตุรอง ใช้เสริมปุ๋ยเม็ด ไม่ใช่ทดแทน รายละเอียดโปรแกรมตามอายุอยู่ในหน้า ปุ๋ยมันสำปะหลัง ใส่ช่วงไหน สูตรอะไร
แหล่งอ้างอิง
- Howeler, R.H. (2002). Cassava mineral nutrition and fertilization. ใน Cassava: Biology, Production and Utilization. CABI. (อาการขาดธาตุ และการแช่ท่อนพันธุ์ในซิงค์ซัลเฟต)
- Howeler, R.H. (ed.) (2011). The Cassava Handbook. CIAT. (บทธาตุอาหารและการใส่ปุ๋ย)
- กรมวิชาการเกษตร. คำแนะนำการใช้ปุ๋ยกับพืชเศรษฐกิจ: มันสำปะหลัง.
- กรมพัฒนาที่ดิน. คำแนะนำการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน.