ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 9 · ช่วงที่ 3 ดูแล

ใส่ปุ๋ยมันสำปะหลังอย่างไร: สูตร อัตรา ช่วงเวลา และตำแหน่งใส่

มันสำปะหลังต้องการธาตุอะไรมากที่สุด ใส่ปุ๋ยเม็ดช่วงไหน ใส่ตรงไหน อัตราเท่าไร และอาการขาดธาตุที่พบบ่อย

ทำเมื่อไหร่: ต้นฝน: อายุ 1–3 เดือน · ข้ามแล้ง: ดินชื้นหลังปลูกและหลังฝนแรก ปรับปรุงล่าสุด

สรุปสั้น

  • มันสำปะหลังใช้ไนโตรเจนและโพแทสเซียมมาก และนำโพแทสเซียมออกจากไร่ไปกับหัวทุกปี
  • ใส่ปุ๋ยเม็ดเมื่ออายุ 1–2 เดือน ตอนดินชื้น ดินทรายแบ่งใส่ 2 ครั้ง (ครั้งที่สองไม่เกินราว 3 เดือน)
  • ฝังหรือกลบปุ๋ยข้างต้น ห่างโคนราว 10–15 ซม. อย่าหว่านทิ้งไว้บนผิวดิน

มันสำปะหลังต้องการธาตุอะไร

หัวมันที่ขุดออกไปจากไร่นำธาตุอาหารออกไปด้วยทุกปี ธาตุที่ถูกนำออกไปมากที่สุดคือ โพแทสเซียม (K) และ ไนโตรเจน (N) ส่วนฟอสฟอรัส (P) ถูกนำออกไปน้อยกว่ามาก ไร่ที่ปลูกมันต่อเนื่องหลายปีโดยไม่ใส่โพแทสเซียมคืน มักให้ผลผลิตลดลงเรื่อย ๆ (Howeler 2002)

ธาตุหน้าที่ในมันสำปะหลังช่วงที่ต้องการมาก
ไนโตรเจน (N)สร้างใบ ทรงพุ่ม ความเขียวของใบ1–4 เดือน
ฟอสฟอรัส (P)สร้างราก การตั้งตัว พลังงานในเซลล์ช่วงต้น
โพแทสเซียม (K)ลำเลียงน้ำตาลจากใบไปสร้างแป้งในหัว ทนแล้งตลอดฤดู มากในช่วงขยายหัว
แมกนีเซียม (Mg)เป็นแกนกลางของคลอโรฟิลล์ตลอดฤดู ขาดง่ายในดินทรายเปรี้ยว
สังกะสี (Zn)การเจริญของยอดและใบอ่อนช่วงต้น มันไวต่อการขาดสังกะสีมาก
ไนโตรเจนมากเกินไม่ดี

ไนโตรเจนที่มากเกินไป โดยเฉพาะช่วงหลัง 4 เดือน ทำให้ต้นและใบงามแต่หัวไม่ขยาย เพราะต้นใช้น้ำตาลไปสร้างใบแทนการสะสมแป้ง

ใส่สูตรอะไร เท่าไร

ดีที่สุดคือใส่ตามค่าวิเคราะห์ดิน (บท ดินและพื้นที่) ถ้ายังไม่ได้ตรวจดิน คำแนะนำทั่วไปของหน่วยงานรัฐสำหรับไร่มันส่วนใหญ่ คือปุ๋ยสูตรที่ไนโตรเจนและโพแทสเซียมสูงกว่าฟอสฟอรัส

สภาพไร่สูตรปุ๋ยตัวอย่างอัตรา (กก./ไร่)
ดินทั่วไป ไม่ได้ตรวจดิน15-7-18 หรือ 16-8-14 หรือสูตรใกล้เคียง50
ดินทรายจัด อินทรียวัตถุต่ำ ปลูกมันมาหลายปีสูตรเดียวกัน แบ่งใส่ 2 ครั้ง50–100
ดินดี หรือเพิ่งไถกลบพืชปุ๋ยสดลดอัตราลง ตามค่าวิเคราะห์ดินตามผลตรวจ
ถ้าหาสูตรที่ตรงไม่ได้ ใช้สูตรที่ตัวเลขแรกกับตัวเลขสุดท้ายสูง ตัวกลางต่ำ เช่น 15-5-20 หรือผสมแม่ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน

ใส่เมื่อไหร่

  • ครั้งเดียว ใส่เมื่อมันอายุราว 1–2 เดือน หลังกำจัดวัชพืชครั้งแรก
  • แบ่งใส่ 2 ครั้ง (ดินทราย ฝนชุก) ครึ่งหนึ่งเมื่อราว 1 เดือน อีกครึ่งเมื่อราว 2–3 เดือน
  • ดินต้องชื้น ปุ๋ยเม็ดต้องละลายก่อนรากจะดูดได้ ใส่ตอนดินแห้งปุ๋ยจะค้างอยู่เฉย ๆ หรือสูญเสียไป
  • ไม่ควรใส่ปุ๋ยเม็ดหลังราว 4 เดือน (นับแบบปลูกต้นฝน) เพราะรากกระจายกว้าง ใส่ยาก และไนโตรเจนช่วงหลังมักเร่งต้นมากกว่าหัว
ปลูกข้ามแล้ง ใช้ฝนเป็นตัวกำหนด ไม่ใช่อายุ

ใส่ครั้งแรกขณะดินยังชื้นหลังปลูก ถ้าดินแห้งแล้วให้เก็บปุ๋ยไว้ แล้วใส่รอบหลักเมื่อฝนแรกของปีถัดไปมาและดินชื้น ซึ่งตอนนั้นมันอาจอายุ 6–7 เดือน แต่ต้นเพิ่งเริ่มโตเต็มที่ ดู ปฏิทินปลูกข้ามแล้ง

ใส่ตรงไหน

ฝังปุ๋ยเป็นหลุมหรือร่องข้างต้น ห่างโคนประมาณ 10 ถึง 15 เซนติเมตร ลึกประมาณ 5 ถึง 10 เซนติเมตร แล้วกลบดิน ไม่หว่านบนผิวดินหรือชิดโคนต้น 10–15 ซม. ลึก 5–10 ซม. ฝังปุ๋ยข้างต้น แล้วกลบ ใส่ 2 ข้างต้น หรือข้างเดียวแบบร่องตามแนวแถว
ทำไมต้องกลบ ปุ๋ยที่หว่านบนผิวดินถูกฝนชะไหลไปกับน้ำ ไนโตรเจนระเหยไปในอากาศ และวัชพืชได้ใช้ก่อนมัน ส่วนปุ๋ยที่วางชิดโคนอาจทำให้รากและเปลือกลำต้นไหม้

อาการขาดธาตุที่พบบ่อย

ดูตำแหน่งใบก่อน: ธาตุที่เคลื่อนย้ายในต้นได้ (N, P, K, Mg) จะแสดงอาการที่ ใบล่างหรือใบแก่ ก่อน ธาตุที่เคลื่อนย้ายไม่ได้ เช่น สังกะสี จะแสดงที่ ใบยอดหรือใบอ่อน

ธาตุใบไหนอาการ
ไนโตรเจนใบล่างก่อน แล้วลามทั้งต้นใบเหลืองซีดทั้งใบสม่ำเสมอ ต้นเล็ก
ฟอสฟอรัสใบล่างต้นแคระ ปล้องสั้น ใบเล็ก ใบล่างเหลืองแล้วร่วง
โพแทสเซียมใบล่างและกลางต้นขอบใบและปลายใบเหลืองแล้วไหม้แห้ง ปล้องสั้น หัวเล็ก
แมกนีเซียมใบล่างเหลืองระหว่างเส้นใบ เส้นใบยังเขียว
สังกะสีใบยอดใบยอดเล็ก แคบ ซีดเหลืองระหว่างเส้นใบ ใบชี้กางออกข้าง พบมากในดินทรายและดินด่าง
แยกจากโรคใบด่าง

อาการขาดธาตุมักเป็นสม่ำเสมอทั้งแปลงหรือเป็นหย่อมตามสภาพดิน และใบไม่หงิกเสียรูป ส่วนโรคใบด่างจะเป็นลายด่างเหลืองสลับเขียว ใบหงิกบิดเบี้ยว และมักพบเป็นต้น ๆ กระจาย ดูรายละเอียดในบท โรคมันสำปะหลัง

แก้ขาดสังกะสีตั้งแต่ปลูก: ในไร่ที่เคยขาดสังกะสี งานวิจัยของ CIAT แนะนำให้แช่ท่อนพันธุ์ในสารละลายซิงค์ซัลเฟต 2% (ราว 400 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร) นาน 15 นาทีก่อนปลูก (Howeler 2002) ส่วนต้นที่โตแล้วแก้ได้ด้วยการพ่นธาตุสังกะสีทางใบ

ปุ๋ยทางใบ: เสริม ไม่ใช่แทน

ปุ๋ยเม็ดในดินคือปริมาณธาตุหลักที่มันใช้ทั้งฤดู ปุ๋ยทางใบให้ธาตุได้ครั้งละไม่มาก แต่เข้าถึงใบเร็ว เหมาะกับช่วงที่รากดูดธาตุได้น้อย เช่น ดินแห้ง ฝนทิ้งช่วง หรือเมื่อเห็นอาการขาดธาตุรอง ใช้เสริมปุ๋ยเม็ด ไม่ใช่ทดแทน รายละเอียดโปรแกรมตามอายุอยู่ในหน้า ปุ๋ยมันสำปะหลัง ใส่ช่วงไหน สูตรอะไร

แหล่งอ้างอิง

  1. Howeler, R.H. (2002). Cassava mineral nutrition and fertilization. ใน Cassava: Biology, Production and Utilization. CABI. (อาการขาดธาตุ และการแช่ท่อนพันธุ์ในซิงค์ซัลเฟต)
  2. Howeler, R.H. (ed.) (2011). The Cassava Handbook. CIAT. (บทธาตุอาหารและการใส่ปุ๋ย)
  3. กรมวิชาการเกษตร. คำแนะนำการใช้ปุ๋ยกับพืชเศรษฐกิจ: มันสำปะหลัง.
  4. กรมพัฒนาที่ดิน. คำแนะนำการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน.