ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 1 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก

รู้จักมันสำปะหลัง วงจรชีวิต 12 เดือน และผลผลิตมาจากไหน

มันสำปะหลังโตอย่างไรในแต่ละช่วงอายุ ผลผลิตต่อไร่มาจาก 4 ตัวเลขอะไร และทำไมงานแต่ละขั้นต้องทำให้ทันเวลา

ทำเมื่อไหร่: อ่านก่อนเริ่มฤดู ปรับปรุงล่าสุด

สรุปสั้น

  • มันสำปะหลังปลูกจากท่อนลำต้น ใช้เวลาราว 8–12 เดือนจึงขุดได้
  • ผลผลิตต่อไร่ = จำนวนต้น × จำนวนหัวต่อต้น × น้ำหนักต่อหัว ส่วนราคาขึ้นกับเปอร์เซ็นต์แป้ง
  • จำนวนหัวถูกกำหนดเกือบทั้งหมดภายใน 3 เดือนแรก งานช่วงแรกจึงสำคัญที่สุด

มันสำปะหลังคือพืชอะไร

มันสำปะหลัง (Manihot esculenta Crantz) เป็นไม้พุ่มในวงศ์ยางพารา (Euphorbiaceae) มีถิ่นกำเนิดในอเมริกาใต้ ส่วนที่เก็บเกี่ยวคือ รากสะสมอาหาร ที่เราเรียกว่า “หัว” ซึ่งเก็บแป้งไว้เป็นส่วนใหญ่ของน้ำหนักแห้ง ประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังรายใหญ่ของโลก ทั้งแป้งมัน มันเส้น และมันอัดเม็ด แหล่งปลูกใหญ่อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออก

จุดเด่นของมันสำปะหลังคือทนดินเลวและทนแล้งได้ดีกว่าพืชไร่หลายชนิด แต่ “ทนได้” ไม่ได้แปลว่า “ให้ผลผลิตดี” ไร่ที่ดูแลถูกช่วงเวลาให้ผลผลิตต่างจากไร่ที่ปล่อยตามธรรมชาติได้หลายเท่า

วงจรชีวิต: มันสำปะหลังทำอะไรในแต่ละช่วงอายุ

นักสรีรวิทยาแบ่งการเจริญเติบโตของมันสำปะหลังเป็น 5 ระยะ (Alves 2002) ตัวเลขเป็นค่าโดยประมาณ ขึ้นกับพันธุ์ ฝน และอุณหภูมิ

ระยะอายุโดยประมาณเกิดอะไรขึ้นในต้นงานของเกษตรกร
1. งอก0–15 วันท่อนพันธุ์ใช้อาหารในท่อนแตกรากและแตกตาท่อนพันธุ์ดี ดินชื้น ปักถูกทาง
2. เริ่มสร้างหัว15–90 วันใบแรกเริ่มสังเคราะห์แสง รากบางส่วนพัฒนาเป็นหัว จำนวนหัวต่อต้นถูกกำหนดในช่วงนี้ปลูกซ่อม กำจัดวัชพืช ใส่ปุ๋ย
3. สร้างลำต้นและใบ3–6 เดือนทรงพุ่มขยายเร็วที่สุด พื้นที่ใบมากที่สุดดูแลไม่ให้ใบเสียจากแมลงและไร
4. สะสมแป้งในหัว6–10 เดือนน้ำตาลจากใบถูกลำเลียงไปสร้างแป้ง หัวขยายน้ำหนักเร็วรักษาใบให้เขียว ตรวจศัตรูพืช
5. พักตัว10–12 เดือนในหน้าแล้งใบร่วง การเติบโตชะลอ แป้งในหัวสูงวางแผนขุดและขาย

อายุในตารางเป็นมันที่ปลูกต้นฝน ถ้าปลูกข้ามแล้ง ระยะที่ 2 จะยืดยาวออกไปจนกว่าฝนจะมา ดู ปฏิทินปลูกข้ามแล้ง

ทำไมบางปีแป้งตก

ถ้าปล่อยมันไว้จนฝนต้นฤดูมา ต้นจะแตกใบใหม่โดยดึงแป้งจากหัวขึ้นไปใช้ เปอร์เซ็นต์แป้งจึงลดลงช่วงสั้น ๆ หลังฝนแรก รายละเอียดอยู่ในบท เก็บเกี่ยวและขาย

ผลผลิตต่อไร่มาจาก 4 ตัวเลข

ผลผลิตหัวสดต่อไร่คำนวณได้จากองค์ประกอบ 3 ตัว และรายได้ยังขึ้นกับตัวที่ 4 คือเปอร์เซ็นต์แป้ง แต่ละตัวถูกกำหนดคนละช่วงเวลา

ผลผลิตเท่ากับจำนวนต้นต่อไร่ คูณจำนวนหัวต่อต้น คูณน้ำหนักต่อหัว และราคาขึ้นกับเปอร์เซ็นต์แป้ง ต้น / ไร่ กำหนดตอนปลูก ท่อนพันธุ์ ระยะปลูก ปลูกซ่อม × หัว / ต้น กำหนดช่วง 1–3 เดือน ปุ๋ย วัชพืช ความชื้นในดิน × น้ำหนัก / หัว ขยายช่วง 3–10 เดือน ใบเขียวนาน ไม่ขาดธาตุ ↓ % แป้ง กำหนดราคาที่ได้ อายุขุด และฤดูขุด
ตัวอย่าง: 1,600 ต้น × 7 หัว × 0.35 กก. = 3,920 กก./ไร่ ถ้าหัวหนักขึ้นเพียง 10% (0.385 กก.) จะได้ 4,312 กก./ไร่ โดยไม่ต้องเพิ่มต้นหรือหัวเลย

ข้อคิดจากสมการนี้คือ ช่องที่พลาดแล้วแก้ไม่ได้อยู่ช่วงต้นฤดู ต้นที่ตายแล้วไม่ได้ปลูกซ่อม และหัวที่ไม่ได้เกิดในช่วง 3 เดือนแรก ไม่มีปุ๋ยตัวไหนเรียกคืนได้ในเดือนที่ 6 คู่มือเล่มนี้จึงเรียงบทตามลำดับเวลาที่ต้องลงมือ

วิธีใช้คู่มือเล่มนี้

  1. ก่อนปลูก อ่านบท ดินและพื้นที่ และ เลือกพันธุ์ เพื่อตัดสินใจว่าจะปลูกที่ไหน พันธุ์อะไร แล้วเลือกฤดูปลูก: ปฏิทินปลูกต้นฝน หรือ ปฏิทินปลูกข้ามแล้ง
  2. ช่วงปลูก อ่านบท เตรียมดิน ท่อนพันธุ์ และ วิธีปลูกและระยะปลูก
  3. ช่วงดูแล เปิดปฏิทินรายเดือนของฤดูที่ปลูกเป็นตัวเตือน แล้วเปิดบทที่เกี่ยวข้องเมื่อถึงเวลา
  4. เมื่อเห็นอาการผิดปกติ เปิดบท โรคมันสำปะหลัง และ แมลงศัตรูมันสำปะหลัง เทียบอาการ
  5. ก่อนขุด อ่านบท เก็บเกี่ยวและขาย แล้วสรุปตัวเลขในบท ต้นทุนและกำไร

แหล่งอ้างอิง

  1. Alves, A.A.C. (2002). Cassava botany and physiology. ใน Hillocks, Thresh & Bellotti (eds.) Cassava: Biology, Production and Utilization. CABI.
  2. El-Sharkawy, M.A. (2004). Cassava biology and physiology. Plant Molecular Biology 56: 481–501.
  3. Howeler, R.H. (ed.) (2011). The Cassava Handbook: A Reference Manual based on the Asian Regional Cassava Training Course, held in Thailand. CIAT.
  4. กรมวิชาการเกษตร. คำแนะนำการปลูกมันสำปะหลัง (เอกสารวิชาการ สถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน).