บทที่ 10 · ช่วงที่ 3 ดูแล
กำจัดวัชพืชในไร่มันสำปะหลัง: ช่วงวิกฤต 4 เดือนแรก และวิธีจัดการ
ทำไมวัชพืชช่วง 1–4 เดือนแรกทำให้มันหัวเล็ก กำจัดกี่ครั้ง วิธีใช้แรงงาน เครื่องจักร พืชคลุม และสารกำจัดวัชพืชอย่างปลอดภัย
สรุปสั้น
- มันสำปะหลังโตช้าในช่วงแรก วัชพืชที่แข่งใน 1–4 เดือนแรกทำให้หัวเล็กลงมาก และแก้คืนไม่ได้
- กำจัด 2–3 ครั้ง ราวเดือนที่ 1, 2 และ 3 จนทรงพุ่มชิดกัน
- ใช้สารกำจัดวัชพืชเฉพาะตัวที่ฉลากระบุว่าใช้กับมันสำปะหลังได้ และระวังละอองถูกใบมัน
ช่วงวิกฤต: ทำไมต้อง 4 เดือนแรก
ใน 2–3 เดือนแรก ใบมันยังน้อยและทรงพุ่มยังไม่คลุมดิน วัชพืชซึ่งโตเร็วกว่าจึงแย่งแสง น้ำ และปุ๋ยไปได้มาก ช่วงนี้ตรงกับช่วงที่มันกำหนดจำนวนหัว (บท รู้จักมันสำปะหลัง) งานวิจัยของ CIAT พบว่าไร่ที่ปล่อยวัชพืชในช่วงต้นฤดู ผลผลิตอาจลดลงได้มากกว่าครึ่ง ส่วนวัชพืชที่ขึ้นหลังทรงพุ่มชิดกันแล้ว (ราว 4 เดือนขึ้นไป) ทำความเสียหายได้น้อยกว่ามาก
ทำให้ แปลงสะอาดในวันปลูก และ อย่าให้วัชพืชสูงเกินราวฝ่ามือ ใน 3–4 เดือนแรก วัชพืชต้นเล็กกำจัดง่าย ใช้แรงและสารน้อยกว่า
ตารางกำจัดวัชพืช
| เวลา | งาน |
|---|---|
| ก่อนปลูก | ไถดะ ตากดิน แล้วไถแปร เพื่อกำจัดวัชพืชรุ่นแรก (บท เตรียมดิน) |
| หลังปลูกทันที (0–3 วัน) | ถ้าใช้สารคุมวัชพืชก่อนงอก พ่นตอนดินชื้น ก่อนวัชพืชและก่อนตามันงอก |
| อายุราว 1 เดือน | กำจัดครั้งที่ 1 ตามด้วยใส่ปุ๋ยเม็ด |
| อายุราว 2 เดือน | กำจัดครั้งที่ 2 |
| อายุราว 3 เดือน | กำจัดครั้งที่ 3 ถ้าทรงพุ่มยังไม่ชิด |
| 4 เดือนขึ้นไป | ถอนเฉพาะวัชพืชที่สูงพ้นทรงพุ่ม หรือเถาเลื้อยพันต้น |
ตารางนี้เป็นมันที่ปลูกต้นฝน ถ้า ปลูกข้ามแล้ง ช่วงแรกวัชพืชขึ้นน้อยเพราะดินแห้ง ช่วงวิกฤตจริงคือ 1–2 เดือนหลังฝนแรกของปีถัดไป ซึ่งหญ้าจะขึ้นพร้อมกันทั้งแปลง (ปฏิทินปลูกข้ามแล้ง)
วิธีกำจัด
แรงคนและเครื่องมือ
ใช้จอบหรือเสียมดายระหว่างต้น ได้ผลดีและไม่มีสารพิษตกค้าง แต่ใช้แรงงานมาก ควรดายตื้น ๆ เพื่อไม่ให้รากและหัวที่กำลังเกิดเสียหาย
เครื่องจักรระหว่างแถว
ใช้รถไถเดินตามหรือรถแทรกเตอร์ติดผานพรวนระหว่างแถว รวดเร็วและถูกกว่าแรงคน ต้องวางระยะแถวให้กว้างพอสำหรับเครื่องตั้งแต่ตอนปลูก และหยุดใช้เมื่อรากกระจายเต็มร่องแล้ว เพื่อไม่ให้รากขาด
พืชแซมและการคลุมดิน
การปลูกพืชอายุสั้นระหว่างแถว เช่น ถั่วลิสงหรือถั่วเขียว ช่วยคลุมดินไม่ให้วัชพืชขึ้น และได้รายได้เสริม ต้องเว้นระยะจากแถวมันพอสมควรและเลือกพืชที่เก็บเกี่ยวได้ก่อนทรงพุ่มมันชิด การคลุมดินด้วยเศษซากพืชก็ช่วยลดวัชพืชและรักษาความชื้น
สารกำจัดวัชพืช
- ใช้เฉพาะสารที่ฉลากระบุว่าใช้กับมันสำปะหลังได้ และใช้ตามอัตราบนฉลาก สารบางชนิดที่ใช้ได้ในพืชอื่นทำให้มันเสียหายรุนแรง
- สารคุมก่อนงอก พ่นหลังปลูกตอนดินชื้น ก่อนตามันงอก ผิวดินต้องเรียบไม่เป็นก้อน และไม่ควรรบกวนผิวดินหลังพ่น
- สารหลังงอก พ่นแบบมีกระบังกันละออง เดินพ่นช่วงลมสงบ อย่าให้ละอองถูกใบหรือลำต้นสีเขียวของมัน
- พาราควอตถูกห้ามใช้ในประเทศไทยตั้งแต่ปี 2563 ห้ามซื้อหรือใช้
สวมหน้ากาก ถุงมือ เสื้อแขนยาว และรองเท้าบูท อ่านฉลากก่อนผสมทุกครั้ง ล้างถังพ่นให้สะอาดก่อนนำไปพ่นปุ๋ยหรือยาตัวอื่น เพราะสารกำจัดวัชพืชที่ค้างในถังทำให้พืชเสียหายได้
วัชพืชที่ต้องระวังเป็นพิเศษ
- หญ้าคา แห้วหมู ขยายพันธุ์ด้วยเหง้าหรือหัวใต้ดิน การไถบ่อยครั้งช่วยลดลงได้ ต้องจัดการต่อเนื่องหลายฤดู
- เถาเลื้อย พันยอดมันและบังแสง ถอนออกก่อนออกเมล็ด
- วัชพืชที่ปล่อยให้ออกเมล็ด จะเพิ่มเมล็ดในดินสำหรับปีต่อไปอีกมาก ตัดก่อนออกดอกเสมอ
แหล่งอ้างอิง
- Leihner, D. (2002). Agronomy and cropping systems. ใน Cassava: Biology, Production and Utilization. CABI. (การแข่งขันของวัชพืชและช่วงวิกฤต)
- Howeler, R.H. (ed.) (2011). The Cassava Handbook. CIAT. (บทการควบคุมวัชพืช)
- กรมวิชาการเกษตร. คำแนะนำการป้องกันกำจัดวัชพืชในไร่มันสำปะหลัง.
- ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง บัญชีรายชื่อวัตถุอันตราย (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2563 (พาราควอตเป็นวัตถุอันตรายชนิดที่ 4).