บทที่ 7 · ช่วงที่ 2 ปลูก
การเตรียมท่อนพันธุ์มันสำปะหลัง: เลือกต้น ตัดท่อน เก็บรักษา และแช่ท่อน
ท่อนพันธุ์มันสำปะหลังที่ดีต้องมาจากต้นอายุเท่าไร ตัดยาวกี่เซนติเมตร เก็บได้นานแค่ไหน และแช่ท่อนเพื่ออะไร
สรุปสั้น
- ใช้ต้นแม่อายุ 8–12 เดือน ที่แข็งแรงและไม่มีอาการโรค
- ใช้ส่วนกลางและโคนของลำต้น ตัดยาว 20–25 ซม. มีตาราว 5–7 ตาขึ้นไป ไม่ใช้ส่วนยอดที่ยังเขียว
- เก็บต้นพันธุ์ในที่ร่มไม่เกินราว 15 วัน ตัดเป็นท่อนแล้วรีบปลูก
ท่อนพันธุ์คือต้นทุนที่คุ้มที่สุด
ท่อนพันธุ์ไม่ใช่แค่ “ต้นกล้า” แต่เป็นแหล่งอาหารของต้นใหม่ในช่วง 2–3 สัปดาห์แรก ก่อนที่ใบแรกจะสังเคราะห์แสงได้เอง ท่อนที่สมบูรณ์งอกเร็ว รากแข็งแรง และสู้วัชพืชได้ดีกว่า ส่วนท่อนที่แห้ง ช้ำ หรือติดโรค จะทำให้ต้นขาดหาย และเป็นทางหลักที่โรคใบด่าง โรคใบไหม้ และเพลี้ยแป้งเข้ามาในไร่
ใช้ส่วนไหนของลำต้น
เลือกต้นแม่พันธุ์
- อายุราว 8–12 เดือน ลำต้นแก่พอ มีอาหารสะสม
- เส้นผ่านศูนย์กลางลำต้นราว 2–3 ซม. ขึ้นไป ไม่ลีบ
- เนื้อในเมื่อตัดดูยังสดและมียางไหล ถ้าแห้งหรือไม่มียาง แสดงว่าเก็บนานเกินไป
- ไม่มีอาการโรคและแมลง ใบไม่ด่าง ไม่หงิก ยอดไม่เป็นพุ่ม ลำต้นไม่มีแผลเน่า ไม่มีเพลี้ยแป้งเกาะ
เก็บรักษาต้นพันธุ์
- ตัดต้นพันธุ์ยาวทั้งต้น มัดเป็นมัด ไม่ตัดเป็นท่อนสั้นจนกว่าจะใกล้วันปลูก
- ตั้งมัดในแนวตรง โคนแตะพื้นดิน ในที่ร่ม อากาศถ่ายเท ไม่โดนแดดจัดและฝนขัง
- ใช้ภายในราว 15 วันหลังตัดต้น ยิ่งเก็บนาน ท่อนยิ่งเสียความชื้นและงอกช้าลง
- ตัดเป็นท่อนแล้ว ควรปลูกภายในวันเดียวกันหรือ 1–2 วัน
แช่ท่อนพันธุ์: ทำเมื่อไหร่ ทำอย่างไร
การแช่ท่อนพันธุ์ด้วยสารกำจัดแมลงก่อนปลูก ช่วยป้องกันเพลี้ยแป้งที่ติดมากับท่อนพันธุ์ไม่ให้ระบาดตั้งแต่ต้นฤดู ควรทำเมื่อท่อนพันธุ์มาจากแหล่งที่มีเพลี้ยแป้ง หรือในพื้นที่ที่เคยระบาด
| สารออกฤทธิ์ (ตามคำแนะนำกรมวิชาการเกษตร) | อัตราต่อน้ำ 20 ลิตร | เวลาแช่ |
|---|---|---|
| ไทอะมีทอกแซม 25% WG | 4 กรัม | 5–10 นาที |
| อิมิดาคลอพริด 70% WG | 4 กรัม | 5–10 นาที |
สวมถุงมือยาง ผ้าปิดจมูก และเสื้อแขนยาวขณะแช่และหยิบท่อนพันธุ์ ไม่แช่ใกล้บ่อน้ำหรือลำห้วย น้ำยาที่เหลือห้ามเทลงแหล่งน้ำ ท่อนที่แช่แล้วห้ามนำไปเป็นอาหารสัตว์
การแช่ท่อนช่วยเรื่องแมลงที่ติดมากับท่อนเท่านั้น ไม่ได้ป้องกันโรคไวรัสใบด่าง ซึ่งอยู่ในท่อนพันธุ์เอง ท่อนจากต้นที่เป็นโรคต้องไม่นำมาใช้
ต้องเตรียมท่อนพันธุ์เท่าไร
จำนวนท่อนเท่ากับจำนวนต้นต่อไร่ บวกเผื่อปลูกซ่อมราว 5% เช่น ระยะ 1 × 1 เมตร ใช้ 1,600 ท่อน เตรียมราว 1,700 ท่อน คำนวณตามระยะปลูกของตัวเองได้ในบท วิธีปลูกและระยะปลูก
แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร. คำแนะนำการป้องกันกำจัดเพลี้ยแป้งมันสำปะหลัง (การแช่ท่อนพันธุ์ก่อนปลูก).
- Howeler, R.H. (ed.) (2011). The Cassava Handbook. CIAT. (บทการคัดเลือกและเตรียมท่อนพันธุ์)
- Leihner, D. (2002). Agronomy and cropping systems. ใน Cassava: Biology, Production and Utilization. CABI.