บทที่ 13 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
โรคมังคุด: ใบจุด ผลเน่าแอนแทรคโนส ขอบใบไหม้ สาหร่าย และผลเน่าหลังเก็บเกี่ยว
อาการโรคใบจุด โรคผลเน่าแอนแทรคโนส ขอบใบไหม้ โรคจากสาหร่าย และผลเน่าหลังเก็บเกี่ยว พร้อมช่วงที่ต้องพ่นและสารที่แนะนำ
สรุปสั้น
- โรคที่พบในสวนคือโรคใบจุด และโรคผลเน่า ส่วนยางไหล เนื้อแก้ว และยางตกใน เป็นอาการจากสภาพแวดล้อมและสรีรวิทยา ไม่ใช่เชื้อโรค [1]
- พ่นป้องกันโรคใบจุดช่วงแตกใบอ่อน และป้องกันหนอนชอนใบที่เปิดแผลให้เชื้อเข้า [1][2]
- ผลเน่าหลังเก็บเกี่ยวส่วนใหญ่เกิดกับผลที่กระแทกหรือช้ำ เก็บและขนส่งอย่างระวังช่วยได้มากที่สุด [1]
| โรค/อาการ | แตกใบ | ออกดอก | ผลอ่อน | ผลแก่ |
|---|---|---|---|---|
| ใบจุด แผลแตกยางไหล ผลเน่า | ✓ | ✓ | ||
| ผลเน่าแอนแทรคโนส | ✓ | ✓ | ||
| ผลเน่าหลังเก็บเกี่ยว | ✓ | ✓ | ✓ | |
| เนื้อแก้วและยางไหล (บท เนื้อแก้ว ยางไหล และยางตกใน) | ✓ | ✓ | ||
| ยางตกในผล | ✓ |
โรคใบจุด
สาเหตุ เชื้อรา Pestalotiopsis flagisettula (Guba) Stay [1] เอกสารศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรีเรียก Pestalotia sp. [2]
- อาการ แผลจุดสีน้ำตาลหรือน้ำตาลปนเทาบนใบ ขนาดและรูปร่างไม่แน่นอน จุดเล็กหรือใหญ่ถึง 4–5 ซม. ขอบแผลมักมีสีม่วงเข้ม กลางแผลเก่ามีจุดเล็กสีดำกระจาย ซึ่งเป็นส่วนขยายพันธุ์ของรา ใบเสียพื้นที่สังเคราะห์แสง รุนแรงใบร่วง [1][2] เชื้อเข้าทำลายกิ่งจนแห้ง และทำลายลำต้นโดยเฉพาะระยะต้นกล้า และเข้าทำลายผลได้ [1][2]
- การแพร่ระบาด สปอร์ปลิวตามลม ระบาดมากในฤดูฝน ใบที่ไม่สมบูรณ์หรือมีแผลจากแมลง เช่น หนอนชอนใบ ทำให้ราเข้าได้ง่ายขึ้น [1][2]
- ทำความสะอาดแปลง กำจัดวัชพืชที่เป็นแหล่งสะสมโรค [1]
- พ่นช่วงแตกใบอ่อน: คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ 85% WP 30–80 กรัม คาร์เบนดาซิม 50% WP 10–20 กรัม หรือแมนโคเซบ 80% WP 50 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร [1] เบโนมิลก็เป็นอีกทางเลือกที่ระบุไว้ [2][3]
- ป้องกันหนอนชอนใบ เพื่อลดแผลบนใบ [1] (บท เพลี้ยแป้ง หนอน และไร)
โรคผลเน่าแอนแทรคโนส
สาเหตุ เชื้อรา Colletotrichum gloeosporioides (Penz.) Penz. & Sacc. [1]
- อาการ เริ่มเป็นแผลจุดเล็กสีดำบนผล แล้วขยายใหญ่ขึ้น เกิดได้ตั้งแต่ผลสีน้ำตาลจนผลแก่ อากาศร้อนชื้นพบกลุ่มสปอร์สีส้มเป็นวงซ้อนกันบนแผล เข้าทำลายได้ทั้งใบและผล โรคมีระยะพักตัว ไม่แสดงอาการในผลอ่อน แต่แสดงเมื่อผลแก่ใกล้เก็บเกี่ยว [1]
- การแพร่ระบาด สปอร์ไปตามลมและฝน ระบาดมากช่วงฤดูฝนและใกล้เก็บเกี่ยว [1]
- ป้องกัน ทำความสะอาดแปลงและทำลายส่วนที่เป็นโรค พ่นคาร์เบนดาซิม 50% WP 10–20 กรัม ไอโปรไดโอน 50% WP 20–30 กรัม หรือแมนโคเซบ 80% WP 50 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร [1]
โรคขอบใบไหม้
- สาเหตุ เชื้อรา Colletotrichum sp. ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคแอนแทรคโนส พบได้ทั้งใบอ่อนและใบแก่ ขอบใบแห้งตายลุกลามเข้าด้านใน มีกลุ่มอะเซอร์วูลัสเป็นตุ่มดำเรียงเป็นวง ความเสียหายมีน้อย [2]
- ต้นที่ใส่ปุ๋ยคอกสด ๆ และเข้มข้น จนระบบรากเสียและใบสูญเสียน้ำมาก จะอ่อนแอต่อโรคนี้ [2]
- พ่นคอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ หรือแมนโคเซบ [2]
- คู่มือภาคใต้ตอนบนยังระบุอาการใบแห้งและขอบใบแห้งที่เกิดจากสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม คือแดดจัด ความชื้นต่ำ น้ำระเหยออกจากขอบใบมาก พบในฤดูแล้งซึ่งตรงกับช่วงออกดอกติดผล [3]
โรคที่เกิดจากสาหร่าย
สาเหตุ สาหร่ายสีเขียวแกมแดง Cephaleuros virescens ขึ้นปกคลุมใบและกิ่ง ใบสังเคราะห์แสงได้น้อยลง กิ่งแตก ต้นทรุดโทรม เกิดช้า ๆ และสะสม เมื่อทรุดโทรมแล้วฟื้นตัวช้า ระบาดรุนแรงในแปลงที่ขาดการดูแลหรือความชื้นสูง [2]
- ช่วงฤดูฝนพ่นสารพวกทองแดง เช่น คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ ป้องกันการระบาด [2]
- ไวท์ออยล์ใช้ได้เฉพาะช่วงฤดูฝน [2]
- ระบาดมาก ใช้ไตรเฟนทินอะซีเตท แต่ต้องระวังเพราะเป็นอันตรายต่อปลา อย่าพ่นใกล้แหล่งน้ำ [2]
- ตัดแต่งทรงพุ่มให้โปร่ง ลดความชื้นในทรงพุ่ม (บท ตัดแต่งและควบคุมทรงพุ่ม)
โรคผลเน่าหลังเก็บเกี่ยว
- สาเหตุ ผลถูกกระทบกระเทือนตอนเก็บเกี่ยวและขนส่ง จนเกิดยางตกในหรือเนื้อแก้ว เป็นช่องให้เชื้อราเข้า ร่วมกับการเก็บรักษาที่อุณหภูมิไม่เหมาะสม ร้อนชื้น และเก็บนาน ราที่พบเป็นราปนเปื้อนทั่วไปในอากาศ เช่น Lasiodiplodia theobromae [1]
- อาการ ผลแข็ง เนื้อเปลี่ยนสีมีลักษณะช้ำ บางครั้งพบเส้นใยรา มักไม่แสดงอาการภายนอกชัดเจน ถ้าบีบผลพบเปลือกแห้งแข็ง อาการเน่าพบได้ราว 1–2 สัปดาห์หลังเก็บเกี่ยวเมื่อเก็บไว้ที่อุณหภูมิห้อง [1]
- ป้องกัน เก็บเกี่ยวและขนส่งไม่ให้ผลกระแทก (บท เก็บเกี่ยว คัดเกรด และหลังเก็บเกี่ยว) และพ่นสารป้องกันตั้งแต่ช่วงออกดอกติดผลอ่อน เช่น คาร์เบนดาซิม 50% WP 10–20 กรัม หรือเบโนมิล 50% WP 10–15 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร [1]
ทุกสาร: ถ้าความเข้มข้นต่างจากที่ระบุใช้อัตราตามฉลาก สลับกลุ่มสาร และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก
แหล่งอ้างอิง
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพังงา (2568). ข้อมูลเพื่อการวางแผนพัฒนาการเกษตรรายสินค้า (มังคุด) ประจำปีงบประมาณ 2568 เอกสารเลขที่ 5/2568. opsmoac.go.th ↗
- ชมภู จันที (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี). เทคโนโลยีเพื่อเริ่มต้นฤดูกาลผลิตใหม่ปี 2564: มังคุด. เผยแพร่โดยสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดจันทบุรี. opsmoac.go.th ↗
- สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 7 กรมวิชาการเกษตร (2567). คู่มือการผลิตพืชรายได้สุทธิสูงในพื้นที่ภาคใต้ตอนบน บทที่ 4 มังคุด หน้า 22–29. doa.go.th ↗