บทที่ 14 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
เนื้อแก้วยางไหลในมังคุด: สาเหตุจากน้ำ อาการภายนอก วิธีคัดแยก และการป้องกัน
เนื้อแก้วและยางไหลในผลมังคุดเกิดจากอะไร ทำไมเกิดหลังฝนตกหนัก เพลี้ยไฟเกี่ยวไหม ดูจากภายนอกได้ไหม และจัดการสวนอย่างไรให้เกิดน้อยลง
สรุปสั้น
- เนื้อแก้วและยางไหลภายในผลเกิดจากผลได้รับน้ำมากเกินไปอย่างรวดเร็วช่วงใกล้แก่ เซลล์เนื้อและท่อน้ำยางแตก [1][2]
- ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรีพบว่าผลที่เก็บก่อนเข้าฤดูฝนไม่เกิดเนื้อแก้ว แต่เกิดในผลที่เก็บหลังฝนตกต่อเนื่อง 2–3 วันแล้วอีกราว 3–7 วัน [1]
- ป้องกัน: ชักนำดอกให้เร็วขึ้นเพื่อเก็บก่อนฝนชุก ให้น้ำสม่ำเสมอช่วงติดผล ดินระบายน้ำดี และบำรุงต้นให้สมบูรณ์ [2][3]
อาการแต่ละแบบ
| อาการ | ลักษณะ |
|---|---|
| เนื้อแก้ว | เนื้อใส แข็ง ฉ่ำน้ำ กรอบ รสค่อนข้างจืด มักเกิดกับกลีบหรือพูที่มีเมล็ดแล้วลามไปพูข้างเคียง [1][2] |
| ยางไหลภายในผล | ยางสีเหลืองไหลเข้าไปในเนื้อ รุนแรงจนบริโภคเนื้อไม่ได้ [1] |
| ยางไหลที่ผิว | น้ำยางสีเหลืองไหลออกมาเป็นจุดบนเปลือก [2] ผลอ่อนเกิดจากเพลี้ยไฟดูดกิน ผลใหญ่ที่ยังเขียวอยู่ยังไม่พบสาเหตุแน่ชัด สันนิษฐานว่าได้รับน้ำมากเกินไป [3] |
| ยางตกใน | ผลกระทบกระแทกตอนเก็บเกี่ยวและขนส่ง หรือได้น้ำมากเกินไปจากฝนต่อเนื่อง ถ้ารับประทานเร็วยังกินได้ ทิ้งไว้นานเปลือกแข็ง เนื้อแห้งแข็งมียางแทรก [2] |
เกิดจากอะไร
ช่วงผลใกล้แก่ ถ้าน้ำในผลเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและรุนแรง เซลล์ของเนื้อจะดูดน้ำเข้าไปมากเกินกว่าแรงต้านของผนังเซลล์ เซลล์แตก สารละลายไหลออกมาเคลือบเนื้อ เนื้อส่วนนั้นหยุดการสุกแก่ จึงใสและแข็ง [1] ท่อน้ำยางในผลก็ได้รับน้ำส่วนเกินจนแตก น้ำยางไหลเข้าเนื้อ [1] เปลือกที่ขยายตัวไม่ทันอาจเกิดรอยร้าว [3]
- ฝนหลังแล้งนาน ความรุนแรงพบมากในช่วงฝนทิ้งช่วงนานสลับกับฝนตกมาก (มากกว่า 20 มม. ต่อวัน) [1]
- ความชื้นสัมพัทธ์ ยิ่งต้นได้รับความชื้นสัมพัทธ์มาก อาการเนื้อแก้วยิ่งมากขึ้น [1]
- น้ำเหนือทรงพุ่ม ผลที่ผ่านช่วงใกล้สุกแล้วได้น้ำเหนือทรงพุ่มหรือฝน เกิดเนื้อแก้วใน 3–7 วันต่อมามากกว่าการให้น้ำเฉพาะใต้ทรงพุ่ม เพราะผลดูดน้ำเข้าทางผิวได้โดยตรง [1]
- การดูแล พบมากในต้นที่ขาดการดูแล ได้น้ำไม่สม่ำเสมอ ขาดน้ำนาน แล้วได้ฝนชุกช่วงผลใกล้แก่ และต้นที่ได้ธาตุอาหารไม่เพียงพอ [3]
- อายุต้นและดิน ต้นอายุมากมีโอกาสเกิดน้อยกว่าต้นอายุน้อย ดินทรายเกิดมากกว่าดินเหนียว [2]
- พื้นที่ ที่ลุ่มน้ำขังเกิดมากกว่าที่อื่น ที่ลาดเอียงเล็กน้อยระบายน้ำเร็ว ช่วยลดความรุนแรงในผลที่เก็บช่วงฝนชุก [2]
งานวิจัยปี 2556–2558 ใน 5 สวนที่ระยอง จันทบุรี และตราด พบว่าผลที่ถูกเพลี้ยไฟทำลายผิวมากเกิดเนื้อแก้วยางไหลน้อยกว่าผลที่ไม่ถูกทำลาย และผลผิวมันมีแนวโน้มพบเนื้อแก้วยางไหลมากกว่าผลผิวลายทุกช่วงการเก็บเกี่ยว [1] (บท เพลี้ยไฟมังคุด)
ป้องกันในสวน
- เก็บก่อนฝนชุก จัดการต้นให้ออกดอกเร็วกว่าฤดูกาล เพื่อเก็บเกี่ยวได้ก่อนฝนตกชุก [2] (บท ชักนำการออกดอกและน้ำ)
- น้ำสม่ำเสมอ ให้น้ำอย่างสม่ำเสมอช่วงติดผล ไม่ปล่อยให้ขาดน้ำนานแล้วได้น้ำทีเดียวมาก [2][3]
- ระบายน้ำดี ที่ลุ่มยกโคกหรือยกร่องสวน ระบายน้ำเข้าออกได้ดี ช่วยลดเนื้อแก้วยางไหล [2][3] (บท ต้นกล้า ผังปลูก และวิธีปลูก)
- ต้นสมบูรณ์ บำรุงต้นให้ทรงพุ่มมีกิ่งและใบสมบูรณ์ ไม่เสียหายจากใบไหม้ ใบจุด หรือใบร่วง [2] และใส่ปุ๋ยให้เพียงพอ [3]
งานทดสอบของกรมวิชาการเกษตรที่ตราดปี 2560/61 วิธีแนะนำ (ตัดแต่ง ปุ๋ยตามทรงพุ่ม และจัดการน้ำ) ได้ผลหนักเฉลี่ย 97 กรัม และผลที่ไม่มีอาการเนื้อแก้วยางไหล 78% มากกว่าวิธีของเกษตรกรอย่างมีนัยสำคัญ [4]
คัดผลเนื้อแก้วออกหลังเก็บ
เกษตรกรคัดจากลักษณะภายนอก ซึ่งผู้คัดต้องมีประสบการณ์และความชำนาญสูง [5]
- สีผลไม่สม่ำเสมอ [5]
- ผลบวม นูนขึ้นเป็นบางจุด [5]
- กลีบเลี้ยงยกชี้ขึ้น [5]
- รอบปากปลิงมีจุดสีน้ำตาลฉ่ำน้ำ สังเกตได้เฉพาะผลที่เพิ่งเก็บเกี่ยว [5]
- ผิวเปลือกมีรอยร้าวตามแนวนอน ถ้ารอยร้าวยาวอาการเนื้อแก้วในผลจะมาก แต่ถ้าอาการน้อยจะดูจากภายนอกไม่ออก [2]
- ลอยน้ำ ลอยผลในน้ำหรือน้ำเกลือ 4% ผลเนื้อแก้วส่วนใหญ่จม ผลปกติลอย ความแม่นยำลดลงถ้ามีฝนตกชุกช่วงเก็บเกี่ยว [5]
แหล่งอ้างอิง
- มาลัยพร เชื้อบัณฑิต และคณะ (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี). รายงานผลงานเรื่องเต็ม: ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการเข้าทำลายของเพลี้ยไฟต่อการเกิดอาการเนื้อแก้วยางไหลในผลมังคุด (ตุลาคม 2556–กันยายน 2558). กรมวิชาการเกษตร. doa.go.th ↗
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพังงา (2568). ข้อมูลเพื่อการวางแผนพัฒนาการเกษตรรายสินค้า (มังคุด) ประจำปีงบประมาณ 2568 เอกสารเลขที่ 5/2568. opsmoac.go.th ↗
- สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 7 กรมวิชาการเกษตร (2567). คู่มือการผลิตพืชรายได้สุทธิสูงในพื้นที่ภาคใต้ตอนบน บทที่ 4 มังคุด หน้า 22–29. doa.go.th ↗
- กรมวิชาการเกษตร. รายงานผลงานเรื่องเต็มการทดลองที่สิ้นสุด: ทดสอบและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตมังคุดต้นฤดูในภาคตะวันออก (แปลงเกษตรกร จันทบุรีและตราด ตุลาคม 2559–กันยายน 2562). doa.go.th ↗
- ศูนย์นวัตกรรมเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว (PHTIC). ข้อมูลการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวผลมังคุด (อ้างกรมส่งเสริมการเกษตร 2551 และ มกอช. 2546). phtnet.org ↗