ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 15 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย

เก็บเกี่ยวมังคุด: ระยะสายเลือด สีผล 6 ระยะ วิธีเก็บไม่ให้ผลช้ำ ชั้นคุณภาพ และรหัสขนาด

เก็บมังคุดเมื่อไหร่ ระยะสายเลือดดูอย่างไร ใช้อุปกรณ์อะไร ทำไมผลตกพื้นแค่ 20 ซม. ก็เสีย ชั้นคุณภาพและรหัสขนาดตาม มกษ. และเก็บรักษาที่อุณหภูมิเท่าไร

ทำเมื่อไหร่: ราว 11–13 สัปดาห์หลังดอกบาน ปรับปรุงล่าสุด · ตรวจแหล่งอ้างอิง · ดูแหล่งอ้างอิง

สรุปสั้น

  • เก็บได้ราว 13 สัปดาห์หลังดอกบาน [1] ดอกทยอยออก จึงต้องทยอยเก็บ เริ่มราว 11–12 สัปดาห์หลังติดผล [2][3]
  • ผลต้องแก่ถึงระยะสายเลือดเป็นอย่างน้อย คือมีจุดประสีม่วงแดงกระจายทั่วผล จึงสุกเป็นผลที่มีคุณภาพ [1][3]
  • ผลตกพื้นเพียง 20 ซม. ต่อมาผลจะแข็งและเนื้อเสียจนกินไม่ได้ ต้องเก็บด้วยตะกร้อหรือไม้จำปาที่บุกันกระแทก [2][3]

ดัชนีเก็บเกี่ยว: สีผล 6 ระยะ

ระยะสีผลคุณภาพ
1เหลืองอมเขียวอ่อน มีจุดประสีชมพูบางส่วนยางในเปลือกมาก เนื้อแยกจากเปลือกไม่ได้ แม้ปล่อยให้เปลี่ยนสีจนถึงระยะ 6 ก็รสไม่ดี ไม่ควรเก็บ
2 สายเลือดเหลืองอมชมพู มีจุดประสีชมพูกระจายทั่วผลยางปานกลาง เนื้อแยกจากเปลือกได้ยากถึงปานกลาง เป็นระยะอ่อนที่สุดที่เก็บแล้วได้คุณภาพดี
3ชมพูสม่ำเสมอ จุดประเริ่มกลืนกันยางน้อย เนื้อแยกจากเปลือกได้ปานกลาง
4แดงหรือแดงน้ำตาล บางผลมีจุดสีม่วงยางน้อยมาก เนื้อแยกจากเปลือกได้ดี เกือบรับประทานได้
5ม่วงแดงไม่มียาง เนื้อแยกง่าย รับประทานได้
6ม่วงเข้มหรือม่วงดำไม่มียาง เหมาะสำหรับรับประทาน
ดัชนีการเก็บเกี่ยวผลมังคุด ศูนย์นวัตกรรมเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว อ้างกรมส่งเสริมการเกษตร 2551 [1]
  • ผลที่เก็บระยะสายเลือด หลังเก็บ 3–4 วันจะเปลี่ยนเป็นสีม่วงและรับประทานได้ [1]
  • เลือกระยะเก็บตามระยะทางขนส่งและเวลาวางขาย ให้ผลเป็นสีม่วงเข้มพอดีเมื่อถึงมือผู้บริโภค [1] ตลาดไกลเก็บที่ระยะสายเลือด ผลระยะที่เป็นสีน้ำตาลแดงเรื่อทั่วผลแล้วต้องเก็บให้หมด ไม่ควรปล่อยติดต้นนานกว่านั้น [2]
  • ผลสีม่วงเข้มหรือม่วงดำเหมาะรับประทานที่สุด อยู่ได้ราว 10 วันถ้าเก็บรักษาที่อุณหภูมิห้องอย่างถูกต้อง [2]

วิธีเก็บ

  • ไม้จำปา ใช้เก็บได้ทั้งในและนอกทรงพุ่ม จำปาไม้ไผ่ควรลบคมหรือหุ้มซี่ไม้ด้วยยางในล้อจักรยาน กันรอยขูดขีดและยึดผลไม่ให้หล่น จำปาพีวีซีใช้ท่อพีวีซีแบบบางแทนไม้ไผ่ ลบคมด้วยกระดาษทราย แล้วจุ่มน้ำยางพาราและผึ่งให้แห้ง [1]
  • ตะกร้อผ้า เหมาะเก็บนอกทรงพุ่ม เป็นตะกร้อแบบถุงกาแฟมีเขี้ยวขอ ผลไม่ตกหล่นและไม่เกิดรอยตำหนิ [1]
  • เลือกแรงงานที่มีความชำนาญ [2] ระวังไม่ให้ขั้วผลหักหรือกลีบเลี้ยงช้ำและฉีกขาด [1]
  • ผลที่ได้รับแรงกระแทก เปลือกจะแข็ง เนื้อไม่ดี [1] ตกพื้นเพียง 20 ซม. ต่อมาผลก็แข็งและเนื้อเสียจนบริโภคไม่ได้ [2][3]

หลังเก็บเกี่ยว

  1. ขนย้ายมาจุดรวบรวม ใช้ตะกร้าพลาสติกหรือเข่งไม้ไผ่บุด้วยใบตอง กระดาษ หรือกระสอบปุ๋ยที่สะอาด ไม่บรรจุจนหนักเกินไป ผลด้านล่างจะเสียหายจากน้ำหนักกด [1]
  2. คัดขนาด ด้วยแผ่นไม้หรือโลหะเจาะรูขนาดต่าง ๆ เครื่องคัดแบบสายพาน หรือชั่งน้ำหนัก [1]
  3. คัดสี รวมผลระยะสีเดียวกันไว้ด้วยกัน [1]
  4. คัดผลเนื้อแก้วออก [1] (บท เนื้อแก้ว ยางไหล และยางตกใน)
  5. ทำความสะอาด เช็ดด้วยผ้า แกะหรือขูดยางแข็งสีเหลืองที่ติดผิวออก ใต้กลีบเลี้ยงที่มีมดดำ เพลี้ยแป้ง หรือสิ่งสกปรก ใช้ไม้เขี่ยหรือลมเป่า [1]
  • อุณหภูมิที่เหมาะในการเก็บรักษา 12–13 °C ความชื้นสัมพัทธ์ 85–90% [1]
  • มังคุดไม่ตอบสนองต่อเอทิลีน บ่มด้วยเอทิฟอนหรือแคลเซียมคาร์ไบด์ไม่ต่างจากไม่บ่ม [1]
  • ผลเน่าหลังเก็บเกี่ยวพบ 1–2 สัปดาห์หลังเก็บ ส่วนใหญ่ในผลที่ช้ำ (บท โรคมังคุด)

ชั้นคุณภาพตามมาตรฐาน มกษ. 2-2556

ข้อกำหนดขั้นต่ำ: ผลมีกลีบเลี้ยงและขั้วผล สด ไม่แตกร้าวและเน่าเสีย สะอาด ไม่มีศัตรูพืชหรือความเสียหายจากศัตรูพืชที่กระทบคุณภาพเนื้อ ไม่เสียหายจากอุณหภูมิต่ำหรือสูง ไม่มีกลิ่นรสแปลกปลอม ผ่าเปลือกง่าย แยกเนื้อจากเปลือกได้ และแก่อย่างน้อยระยะสายเลือด [1][3]

ชั้นตำหนิที่ผิวรวมไม่เกินเนื้อแก้ว และ/หรือเนื้อมียางเหลือง ไม่เกิน
ชั้นพิเศษ10% ของพื้นที่ผิว กลีบเลี้ยงและขั้วสมบูรณ์5% ของจำนวนผลหรือน้ำหนัก
ชั้นหนึ่ง30% ของพื้นที่ผิว10%
ชั้นสอง50% ของพื้นที่ผิว20%
ตามที่สรุปไว้ในคู่มือภาคใต้ตอนบน [3] และข้อมูลรายสินค้ามังคุด จังหวัดพังงา [2]
รหัสขนาดน้ำหนักต่อผล (กรัม)
1มากกว่า 100
2มากกว่า 85–100
3มากกว่า 70–85
4มากกว่า 55–70
5มากกว่า 30–55
การแบ่งขนาดผลตาม มกษ. 2-2556 [2]

เกรดที่ใช้ซื้อขาย

เกรดน้ำหนักผิว
จัมโบ้110 กรัมขึ้นไปผิวมัน รอยแผลไม่เกิน 5% ของผิว
A180–110 กรัมรอยแผลไม่เกิน 5%
A280–110 กรัมรอยแผลไม่เกิน 20%
B160–80 กรัมรอยแผลไม่เกิน 5%
B260–80 กรัมรอยแผลไม่เกิน 20%
คละทุกขนาดรอยแผลเกิน 20%
ตกเกรดผลตกพื้น ผลสุก (ผิวดำ) และผลขนาดเล็กมาก
เกรดตลาดตามกรมส่งเสริมการเกษตร 2551 ทุกเกรดต้องไม่มีเนื้อแก้วยางไหล [1] ผิวลายจากเพลี้ยไฟจึงลดเกรดโดยตรง (บท เพลี้ยไฟมังคุด)

แหล่งอ้างอิง

  1. ศูนย์นวัตกรรมเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว (PHTIC). ข้อมูลการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวผลมังคุด (อ้างกรมส่งเสริมการเกษตร 2551 และ มกอช. 2546). phtnet.org ↗
  2. สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพังงา (2568). ข้อมูลเพื่อการวางแผนพัฒนาการเกษตรรายสินค้า (มังคุด) ประจำปีงบประมาณ 2568 เอกสารเลขที่ 5/2568. opsmoac.go.th ↗
  3. สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 7 กรมวิชาการเกษตร (2567). คู่มือการผลิตพืชรายได้สุทธิสูงในพื้นที่ภาคใต้ตอนบน บทที่ 4 มังคุด หน้า 22–29. doa.go.th ↗