บทที่ 11 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
เพลี้ยไฟมังคุด: ผิวขี้กลาก ดอกและผลอ่อนร่วง วิธีสำรวจ และพ่นสาร 3 ครั้งช่วงดอกบาน
เพลี้ยไฟทำให้มังคุดผิวลายได้อย่างไร ระบาดช่วงไหน สำรวจด้วยแผ่นพลาสติกสีเหลืองอย่างไร ต้องพ่นเมื่อไหร่ และใช้สารอะไรสลับกัน
สรุปสั้น
- เพลี้ยไฟดูดกินน้ำเลี้ยงยอดอ่อน ดอก และผลอ่อน ดอกและผลร่วง ผลที่เหลือมีแผลขรุขระสีน้ำตาลที่เรียกว่าผิวขี้กลาก ขายได้ราคาต่ำ [1]
- ระบาดรุนแรงช่วงอากาศแห้งแล้ง พ.ย.–มี.ค. [1]
- ช่วงวิกฤตคือดอกและผลอ่อนในหน้าแล้ง: พ่น 3 ครั้ง ก่อนดอกบาน 7 วัน ขณะดอกบาน และหลังบาน 7 วัน [1]
รู้จักเพลี้ยไฟ
- ชนิด เพลี้ยไฟพริก Scirtothrips dorsalis Hood และเพลี้ยไฟมังคุด Scirtothrips oligochaetus Karny [1]
- ขนาด 0.7–0.8 มม. บางครั้งมองด้วยตาเปล่าไม่เห็น สีเหลืองหรือน้ำตาลอ่อน เคลื่อนไหวเร็ว [2]
- วงจรชีวิต ไข่ฝังในเนื้อเยื่อพืช ฟัก 6–9 วัน ตัวอ่อน 6–7 วัน ระยะก่อนเข้าดักแด้ 1–2 วัน ตัวเต็มวัยอยู่ได้ถึง 22 วัน ตัวเมีย 1 ตัววางไข่ได้ 60 ฟอง สืบพันธุ์ได้ทั้งแบบใช้เพศและไม่ใช้เพศ [2]
- พืชอาศัย เพลี้ยไฟพริกทำลายไม้ผลหลายชนิด เช่น มะม่วง เงาะ ส้มเขียวหวาน ส้มโอ ทุเรียน ลิ้นจี่ ลำไย [1]
อาการ
| ระยะของมังคุด | อาการ |
|---|---|
| ใบอ่อน ยอดอ่อน | ตัวอ่อนและตัวเต็มวัยใช้ปากเขี่ยผิวใบแล้วดูดน้ำเลี้ยง ยอดและใบแห้ง หงิกงอ แคระแกร็น [2] |
| ดอก ผลอ่อน | ดอกและผลแห้ง ร่วง [1] |
| ผลที่ไม่ร่วง | เมื่อผลโตขึ้นเห็นรอยแผลขรุขระสีน้ำตาลชัดเจน เรียกว่าผิวขี้กลาก ขายได้ราคาต่ำ [1] |
| ผลอ่อนที่ถูกเพลี้ยไฟดูด | ผิวมียางสีเหลืองไหลออกมา ป้องกันโดยกำจัดเพลี้ยไฟตั้งแต่ระยะเริ่มออกดอก [3] |
ใบอ่อนที่แตกใหม่ทุกครั้งดึงดูดเพลี้ยไฟ ถ้าต้นทยอยแตกใบอ่อนหลายชุด เพลี้ยไฟจะระบาดต่อเนื่อง [1] การให้ต้นแตกใบอ่อนพร้อมกันจึงช่วยลดรอบการพ่น (บท เตรียมต้นและใบอ่อน)
สำรวจก่อนพ่น
- ใช้แผ่นพลาสติกสี่เหลี่ยมจัตุรัสสีเหลือง ขนาดด้านละ 10–12 นิ้ว เคาะผลหรือส่วนต่าง ๆ ของต้นเหนือแผ่น เพลี้ยไฟจะตกลงมาให้เห็นง่าย [2] หรือเคาะใบอ่อนบนกระดาษขาว [3]
- ตรวจช่วงแตกใบอ่อน ออกดอก และติดผล [3]
- เพลี้ยไฟพบมากบนทรงพุ่มด้านทิศใต้ ทิศตะวันออก และทิศตะวันตก บริเวณด้านบนของทรงพุ่ม ช่วงเวลา 9.00–11.00 น. [1]
- เกณฑ์พ่น พบเพลี้ยไฟเฉลี่ยมากกว่า 1 ตัวต่อยอด [1] หรือมากกว่า 1 ตัวต่อ 1 ใบหรือยอด [3]
ช่วงพ่นและสารที่ใช้
- หน้าแล้ง ช่วงออกดอกติดผลอ่อน พ่น 3 ครั้ง: ระยะก่อนดอกบาน 7 วัน ขณะดอกบาน และหลังบานแล้ว 7 วัน [1]
- ออกดอกนอกฤดู พ่นเมื่อตรวจพบเพลี้ยไฟเฉลี่ยเกิน 1 ตัวต่อยอด [1]
- ใบอ่อน พ่นเมื่อสำรวจพบเกินเกณฑ์ แล้วตรวจซ้ำเป็นระยะ [2][3]
| สาร | อัตราต่อน้ำ 20 ลิตร |
|---|---|
| ฟิโพรนิล 5% SC | 10 มล. [1] |
| อิมิดาโคลพริด 10% SL | 10 มล. [1][3] |
| คาร์โบซัลแฟน 20% EC | 50 มล. [1][3] |
| ไซเพอร์เมทริน/โฟซาโลน 28.75% EC | 40 มล. [1] |
ไม่ควรใช้สารชนิดใดชนิดหนึ่งติดต่อกันหลายครั้ง เพราะเพลี้ยไฟจะดื้อยา และอาจเกิดแมลงศัตรูชนิดอื่นระบาดขึ้นมาได้ [1] ทุกสาร: ถ้าความเข้มข้นต่างจากที่ระบุใช้อัตราตามฉลาก และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก
เพลี้ยไฟกับเนื้อแก้ว
ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรีศึกษาว่าการเข้าทำลายของเพลี้ยไฟสัมพันธ์กับเนื้อแก้วยางไหลภายในผลหรือไม่ ใน 5 สวนที่ระยอง จันทบุรี และตราด ปี 2556–2558 พบว่า ผลที่ถูกเพลี้ยไฟทำลายผิวมาก (ผิวลาย) เกิดเนื้อแก้วยางไหลน้อยกว่าผลที่ไม่ถูกทำลาย และผลผิวมันมีแนวโน้มพบเนื้อแก้วยางไหลมากกว่าผลผิวลายทุกช่วงการเก็บเกี่ยว [4] เพลี้ยไฟจึงเป็นปัญหาเรื่องผิวและการร่วงของดอกผล ส่วนเนื้อแก้วยางไหลมีสาเหตุหลักจากน้ำ (บท เนื้อแก้ว ยางไหล และยางตกใน)
แหล่งอ้างอิง
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพังงา (2568). ข้อมูลเพื่อการวางแผนพัฒนาการเกษตรรายสินค้า (มังคุด) ประจำปีงบประมาณ 2568 เอกสารเลขที่ 5/2568. opsmoac.go.th ↗
- ชมภู จันที (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี). เทคโนโลยีเพื่อเริ่มต้นฤดูกาลผลิตใหม่ปี 2564: มังคุด. เผยแพร่โดยสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดจันทบุรี. opsmoac.go.th ↗
- สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 7 กรมวิชาการเกษตร (2567). คู่มือการผลิตพืชรายได้สุทธิสูงในพื้นที่ภาคใต้ตอนบน บทที่ 4 มังคุด หน้า 22–29. doa.go.th ↗
- มาลัยพร เชื้อบัณฑิต และคณะ (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี). รายงานผลงานเรื่องเต็ม: ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการเข้าทำลายของเพลี้ยไฟต่อการเกิดอาการเนื้อแก้วยางไหลในผลมังคุด (ตุลาคม 2556–กันยายน 2558). กรมวิชาการเกษตร. doa.go.th ↗