บทที่ 10 · ช่วงที่ 3 ดูแล
ตัดแต่งกิ่งมังคุด: เปิดแสงในทรงพุ่ม เว้นช่องระหว่างต้น 50–70 ซม. ตัดยอดต้นสูง และเลี้ยงกิ่งแขนง
ตัดแต่งกิ่งมังคุดต้นเล็กกับต้นใหญ่ต่างกันอย่างไร ตัดตรงไหน เหลือกิ่งกี่กิ่ง ทำไมมังคุดต้องการแสงเพียงครึ่งหนึ่ง และผลวิจัยการตัดแต่งต้นอายุ 50 ปี
สรุปสั้น
- มังคุดต้องการแสงเพียงราว 50% ของแสงแดดปกติ แต่ถ้าได้แสงน้อยกว่านั้น ใบร่วง กิ่งแห้ง ใบอ่อนและดอกออกยาก [1][2]
- ต้นให้ผลแล้ว: ตัดกิ่งข้างที่ประสานกันให้มีช่องว่างระหว่างชายพุ่มราว 50–70 ซม. ตัดยอดที่สูงเกิน และตัดกิ่งรองให้เหลือด้านละ 1–5 กิ่ง [2]
- งานวิจัยในต้นอายุ 50 ปี: ตัดแต่งรูปทรงครึ่งวงกลมได้ผลหนักเฉลี่ย 104.96 กรัม และผลที่มีคุณค่าทางการตลาด 69% เทียบกับไม่ตัดแต่ง 95.26 กรัม และ 49.06% [3]
ทำไมต้องตัดแต่ง
มังคุดเป็นไม้ผลที่ต้องการแสงน้อย เพียงราว 50% ของแสงในวันที่มีแดดปกติ หรือราว 500 ไมโครโมล/ตารางเมตร/วินาที [1][2] แต่ต้นอายุมากที่ทรงพุ่มชนกันจะบังแสงทั้งในต้นเดียวกันและระหว่างต้น เมื่อได้แสงน้อยกว่าที่ต้องการ [1]
- การสังเคราะห์แสงลดลง กิ่งที่ได้แสงน้อยใบเริ่มแห้ง ร่วง และทิ้งกิ่งในที่สุด [1]
- กิ่งก้านยืดยาว มีใบหนาแน่นเฉพาะปลายกิ่ง กิ่งหักง่าย [1]
- ความชื้นในทรงพุ่มสูง สาหร่ายเข้าทำลายใบด้านล่าง [1] (บท โรคมังคุด)
- ต้นแตกใบอ่อนหรือออกดอกยากกว่าต้นที่ได้แสงพอเหมาะ [1]
- ต้นสูงมาก ป้องกันศัตรูพืชและเก็บเกี่ยวยาก สิ้นเปลืองแรงงานมาก [1]
ต้นเล็ก
ตัดแต่งเฉพาะกิ่งด้านล่างให้สูงจากพื้นดินราว 50 ซม. และกิ่งที่ซ้อนทับกันจนแน่นทึบออก [2]
ต้นที่ให้ผลแล้ว
- ตัดกิ่งด้านข้างที่ประสานกัน ให้มีช่องว่างระหว่างชายพุ่มโดยรอบกับต้นข้างเคียงราว 50–70 ซม. [1][2]
- ตัดยอดประธานในส่วนที่สูงเกินต้องการออก [1][2]
- ตัดกิ่งรองในทรงพุ่มออกให้เหลือด้านละ 1–5 กิ่ง เพื่อให้แสงเข้าในทรงพุ่ม [2]
- เลี้ยงกิ่งแขนงในทรงพุ่มไว้เป็นกิ่งให้ผลทดแทนส่วนที่ตัดออก ควรวางแผนเลี้ยงกิ่งแขนงไว้ตั้งแต่ฤดูกาลที่แล้ว [1][2] ผลที่อยู่ในทรงพุ่มมักมีคุณภาพดี [1]
ช่วงที่ตัดแต่งคือหลังเก็บเกี่ยว พร้อมกับใส่ปุ๋ย เพื่อให้แตกใบอ่อนชุดใหม่ (บท เตรียมต้นและใบอ่อน)
ผลวิจัยการตัดแต่งต้นใหญ่
ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรีทดลองในสวนเกษตรกร อ.เมือง จ.จันทบุรี ปี 2559–2562 กับต้นมังคุดอายุ 50 ปี เปรียบเทียบ 3 วิธี: ไม่ตัดแต่ง ตัดแต่งรูปทรงครึ่งวงกลม และตัดแต่งรูปทรงกระบอก [3]
| ปี 2562 | ผล/ต้น | น้ำหนักผลเฉลี่ย | ผลที่มีคุณค่าทางการตลาด |
|---|---|---|---|
| ไม่ตัดแต่ง | 1,168.50 | 95.26 กรัม | 49.06% |
| ตัดแต่งรูปทรงครึ่งวงกลม | 1,051.88 | 104.96 กรัม | 69.00% |
ปี 2559 และ 2561 สภาพอากาศทำให้ออกดอกติดผลน้อยจนเทียบผลได้ไม่ชัด ส่วนปี 2560 ต้นที่ไม่ตัดแต่งมีผลมากที่สุดเฉลี่ย 2,309.5 ผล/ต้น แต่น้ำหนักผลเฉลี่ยน้อยกว่า [3] ปี 2562 ผู้วิจัยจึงคุมการให้น้ำช่วงชักนำดอกเพื่อคุมจำนวนผลให้พอดีกับความสมบูรณ์ของต้น (บท ชักนำการออกดอกและน้ำ)
แหล่งอ้างอิง
- ชมภู จันที (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี). เทคโนโลยีเพื่อเริ่มต้นฤดูกาลผลิตใหม่ปี 2564: มังคุด. เผยแพร่โดยสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดจันทบุรี. opsmoac.go.th ↗
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพังงา (2568). ข้อมูลเพื่อการวางแผนพัฒนาการเกษตรรายสินค้า (มังคุด) ประจำปีงบประมาณ 2568 เอกสารเลขที่ 5/2568. opsmoac.go.th ↗
- ชมภู จันที และคณะ (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี). รายงานผลงานเรื่องเต็ม: การจัดการทรงพุ่มมังคุดต้นใหญ่เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนการผลิต (2559–2562). กรมวิชาการเกษตร. doa.go.th ↗