บทที่ 1 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก
รู้จักมังคุด: พันธุ์เดียวทั้งประเทศ ต้นจากเมล็ดตรงพันธุ์ รอบปีของต้น และแหล่งปลูก
ทำไมมังคุดไทยมีพันธุ์เดียว ต้นจากเมล็ดตรงพันธุ์ได้อย่างไร รอบปีของต้นมังคุดตั้งแต่แตกใบอ่อน ออกดอก จนเก็บเกี่ยว และปลูกมากที่ไหน
สรุปสั้น
- มังคุดที่ปลูกในไทยมีพันธุ์เดียว ปลูกด้วยเมล็ด และต้นจากเมล็ดตรงพันธุ์เดิม เพราะเมล็ดเกิดจากเนื้อเยื่อของต้นแม่ ไม่ได้มาจากการผสมเกสร [1][2]
- ผลใช้เวลาพัฒนาราว 13 สัปดาห์นับจากดอกบาน อากาศเย็นทำให้ผลสุกช้าลง [2]
- ภาคตะวันออกออกดอกและเก็บผลก่อนภาคใต้ราว 1–2 เดือน มังคุดต้นฤดูที่ออกตลาด มี.ค.–ต้น พ.ค. มีราคาสูงกว่ากลางฤดู 3–6 เท่า [3]
ลักษณะของต้นมังคุด
- ชื่อวิทยาศาสตร์ Garcinia mangostana Linn. [1]
- ต้น ไม้ยืนต้นสูง 10–12 เมตร [1] รากหาอาหารลึกราว 90–120 ซม. จากผิวดิน [3]
- ใบ ใบเดี่ยวเรียงตรงข้าม รูปไข่หรือรูปรีแกมขอบขนาน กว้าง 6–11 ซม. ยาว 15–25 ซม. เนื้อใบหนาค่อนข้างเหนียวคล้ายหนัง [1]
- ดอก ดอกเดี่ยวหรือเป็นคู่ ออกที่ซอกใบใกล้ปลายกิ่ง กลีบเลี้ยงสีเขียวอมเหลืองติดอยู่จนเป็นผล [1]
- ผล เปลือกค่อนข้างแข็ง แก่เต็มที่มีสีม่วงแดง มียางสีเหลือง เนื้อในสีขาวฉ่ำน้ำ อาจมีเมล็ดขึ้นกับขนาดและอายุของผล [1]
- เมล็ด แบน มักมีไม่เกิน 2 เมล็ดต่อผล เกิดจากเนื้อเยื่อ nucellus ต้นที่เพาะจากเมล็ดจึงเหมือนต้นแม่ [2]
เพราะมีพันธุ์เดียว การเลือก "พันธุ์" ของมังคุดจึงเป็นการเลือกต้นกล้าที่แข็งแรง ไม่ใช่เลือกสายพันธุ์ (บท ต้นกล้า ผังปลูก และวิธีปลูก)
รอบปีของต้นมังคุดที่ให้ผลแล้ว
- หลังเก็บเกี่ยว ตัดแต่งกิ่ง ใส่ปุ๋ยคอกและปุ๋ยเคมีให้ต้นฟื้น [3] (บท ปุ๋ยมังคุด)
- แตกใบอ่อน ราวเดือน ส.ค.–ก.ย. ในภาคตะวันออก ต้องรักษาใบชุดนี้ไว้จากเพลี้ยไฟ หนอน และโรค [3][4] (บท เตรียมต้นและใบอ่อน)
- ใบแก่ ยอดพร้อม ใบยอดอายุ 9–12 สัปดาห์จึงพร้อมรับการชักนำดอก [3]
- ผ่านแล้ง แล้วได้น้ำ ต้นที่ผ่านช่วงแล้งต่อเนื่องจนใบแสดงอาการเหี่ยว แล้วได้รับน้ำถูกวิธี จะออกดอก [1][3] (บท ชักนำการออกดอกและน้ำ)
- ดอกบาน ติดผล ดอกทยอยออกนานราว 30–40 วัน จึงมีผลหลายรุ่น [1][2]
- ผลโตจนแก่ ราว 11–13 สัปดาห์หลังติดผลหรือดอกบาน เริ่มทยอยเก็บได้ที่ระยะสายเลือด [1][2] (บท เก็บเกี่ยว คัดเกรด และหลังเก็บเกี่ยว)
แหล่งปลูก
ปี 2556 ไทยมีพื้นที่ปลูกมังคุด 457,952 ไร่ ให้ผลแล้ว 409,052 ไร่ ผลผลิตรวม 278,919 ตัน แหล่งปลูกสำคัญในภาคตะวันออกคือจันทบุรี 137,259 ไร่ ตราด 38,302 ไร่ และระยอง 30,201 ไร่ [3] ภาคใต้ปลูกมากที่ชุมพร สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช และพังงา ข้อมูลปี 2565 ภาคใต้มีพื้นที่ปลูก 241,250 ไร่ ให้ผลผลิตรวม 251,635 ตัน เฉลี่ย 600 กก./ไร่ [1]
| ภาค | ดอกออกตามธรรมชาติ | เก็บเกี่ยว |
|---|---|---|
| ตะวันออก | ม.ค.–ก.พ. (บางปีเริ่ม ธ.ค. หรือ พ.ย.) | พ.ค.–มิ.ย. |
| ใต้ | หลังภาคตะวันออก | ก.ค.–ก.ย. [3] ภาคใต้ตอนบน มิ.ย.–ส.ค. [1] |
ปฏิทินงานรายเดือนของแต่ละภาคอยู่ในบท ปฏิทินมังคุดภาคตะวันออก และบท ปฏิทินมังคุดภาคใต้
ผลแบบไหนขายได้ราคา
ผู้ซื้อให้ราคาสูงกับผลใหญ่ น้ำหนักมากกว่า 80 กรัม ผิวสวย และไม่มีอาการผิดปกติภายในผล ส่วนผลเล็ก ผิวลาย และผลเนื้อแก้วยางไหลได้ราคาต่ำกว่า [5] งานในสวนตลอดปีจึงมุ่งไปที่ 3 เรื่อง: ต้นสมบูรณ์ออกดอกพอดี ผิวผลไม่ถูกเพลี้ยไฟทำลาย (บท เพลี้ยไฟมังคุด) และน้ำสม่ำเสมอไม่ให้เกิดเนื้อแก้ว (บท เนื้อแก้ว ยางไหล และยางตกใน)
แหล่งอ้างอิง
- สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 7 กรมวิชาการเกษตร (2567). คู่มือการผลิตพืชรายได้สุทธิสูงในพื้นที่ภาคใต้ตอนบน บทที่ 4 มังคุด หน้า 22–29. doa.go.th ↗
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพังงา (2568). ข้อมูลเพื่อการวางแผนพัฒนาการเกษตรรายสินค้า (มังคุด) ประจำปีงบประมาณ 2568 เอกสารเลขที่ 5/2568. opsmoac.go.th ↗
- กรมวิชาการเกษตร. รายงานผลงานเรื่องเต็มการทดลองที่สิ้นสุด: ทดสอบและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตมังคุดต้นฤดูในภาคตะวันออก (แปลงเกษตรกร จันทบุรีและตราด ตุลาคม 2559–กันยายน 2562). doa.go.th ↗
- ชมภู จันที (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี). เทคโนโลยีเพื่อเริ่มต้นฤดูกาลผลิตใหม่ปี 2564: มังคุด. เผยแพร่โดยสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดจันทบุรี. opsmoac.go.th ↗
- มาลัยพร เชื้อบัณฑิต และคณะ (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี). รายงานผลงานเรื่องเต็ม: ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการเข้าทำลายของเพลี้ยไฟต่อการเกิดอาการเนื้อแก้วยางไหลในผลมังคุด (ตุลาคม 2556–กันยายน 2558). กรมวิชาการเกษตร. doa.go.th ↗