บทที่ 12 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
แมลงศัตรูมังคุด: เพลี้ยแป้ง หนอนชอนใบ หนอนกินใบอ่อน ไรขาวพริก และไรแดง
อาการและการป้องกันกำจัดเพลี้ยแป้งใต้กลีบเลี้ยง หนอนชอนใบ หนอนกินใบอ่อนที่กินกลางคืน ไรขาวพริกที่ทำให้ผิวผลด้าน และไรแดง
สรุปสั้น
- ศัตรูแต่ละระยะ: ใบอ่อนมีเพลี้ยไฟ หนอนชอนใบ หนอนกินใบอ่อน ดอกและผลอ่อนมีเพลี้ยไฟ ไรขาวพริก ผลโตถึงเก็บเกี่ยวมีเพลี้ยแป้ง และบางปีมีผีเสื้อมวนหวานที่ผลสุก [1]
- เพลี้ยแป้งหลบใต้กลีบเลี้ยง ระบาดตั้งแต่ผลอายุราว 2 เดือนจนเก็บเกี่ยว พ่นตอนผลเล็กได้ผลดีกว่าตอนผลโต [1]
- หนอนกินใบอ่อนกินตอนกลางคืน ช่วง ก.ย.–ต.ค. ซึ่งเป็นใบชุดสุดท้ายก่อนออกดอก มีผลต่อตาดอกและผลผลิต [1]
| ศัตรู | แตกใบ | ออกดอก | ผลอ่อน | ผลแก่ |
|---|---|---|---|---|
| เพลี้ยไฟ (บท เพลี้ยไฟมังคุด) | ✓ | ✓ | ✓ | |
| เพลี้ยแป้ง | ✓ | ✓ | ||
| หนอนชอนใบ | ✓ | |||
| หนอนกินใบอ่อน | ✓ | |||
| ไรขาวพริก | ✓ |
เพลี้ยแป้งมังคุด
ชื่อวิทยาศาสตร์ Pseudococcus cryptus Hempel [1]
ดูดกินน้ำเลี้ยงจากดอกและผลอ่อน เริ่มระบาดเมื่อผลอายุราว 2 เดือนจนถึงระยะเก็บเกี่ยว เมื่อผลโตใกล้เก็บเกี่ยวจะไปฝังตัวใต้กลีบเลี้ยง มูลหวานที่ขับถ่ายออกมาทำให้เกิดราดำเป็นคราบติดผิวมังคุด [1] พืชอาศัยอื่นคือใบมะพร้าว ใบมะม่วง และฝักมะขาม ศัตรูธรรมชาติที่พบคือแมลงช้างปีกใส ด้วงเต่าลาย และแตนเบียนในวงศ์ Eulophidae [1]
- พบไม่มาก อยู่เป็นกลุ่มเฉพาะบางผล ให้เก็บผลเหล่านั้นไปเผาทำลาย [1]
- สำรวจตั้งแต่เริ่มติดผล การพ่นสารตอนผลเล็กได้ผลดีกว่าตอนเพลี้ยแป้งระบาดในผลโตแล้ว [1]
- พบเพลี้ยแป้งมากกว่า 10% ของผลที่สำรวจ พ่นคาร์โบซัลแฟน 20% EC 50 มล. อิมิดาโคลพริด 10% SL 10 มล. หรือคาร์บาริล 85% WP 60 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร [1]
- ระบาดรุนแรงในต้นไม่ใหญ่ (สูงไม่เกิน 3 เมตร) ราดโคนต้นด้วยไดโนทีฟูแรน 10–20 กรัม/ต้น แล้วรดน้ำ ห่างกัน 2–3 สัปดาห์ หรือใช้อิมิดาโคลพริด 70% WG หรือไทอะมีทอกแซม 25% WG ผสมน้ำ 5–10 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร รดโคนต้นทุก 2 สัปดาห์ [2]
- มดเป็นพาหะนำเพลี้ยแป้งไปปล่อยยังจุดต่าง ๆ ใช้เศษผ้าชุบน้ำมันเครื่องพันรอบโคนต้นกันมด [1]
หนอนชอนใบ
ชื่อวิทยาศาสตร์ Acrocercops sp. และ Phyllocnistis sp. [1] (เอกสารศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรีระบุ Phyllocnistis sp. และ Melanocercops sp. [3]) หนอนของผีเสื้อ ยาวราว 3 มม. ชอนไชอยู่ระหว่างผิวใบทั้ง 2 ด้าน เห็นเป็นทางสีขาวคดเคี้ยวไปมา ใบหงิกงอ ไม่เจริญเติบโต และแห้ง [3]
- Phyllocnistis sp. ทำลายใบอ่อนที่อายุน้อย ระบาดรุนแรงขณะแตกใบอ่อน โดยเฉพาะต้นกล้า Acrocercops sp. ชอบใบอ่อนที่อายุมากกว่า รอยทำลายเป็นแผ่นกว้างสีดำ [1]
- ไข่ฟองเดี่ยวด้านหลังใบติดเส้นกลางใบ ฟัก 3–5 วัน ระยะหนอน 16–18 วัน ระบาดมาก ก.ค.–ก.ย. ซึ่งเป็นช่วงหลังเก็บเกี่ยว ฝนค่อนข้างชุก และต้นกำลังแตกใบอ่อน [3]
- ระยะเริ่มแตกใบอ่อน พ่นคาร์บาริลหรืออิมิดาโคลพริด ทุก 7 วันจนใบแก่ [3] หรือเมื่อใบอ่อนถูกทำลายมากกว่า 20–30% พ่นอิมิดาโคลพริด 10% SL 10 มล. หรือคาร์บาริล 85% 60 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร 2 ครั้ง ห่างกัน 10 วัน [2]
- แผลของหนอนชอนใบเปิดทางให้เชื้อราโรคใบจุดเข้าทำลาย (บท โรคมังคุด)
หนอนกินใบอ่อน
ชื่อวิทยาศาสตร์ Stictoptera columba (Walker), S. cucullioides Guenee และ S. signifera (Walker) [1] หนอนยาวราว 2.0–2.5 ซม. สีเขียวแกมเหลืองเหมือนใบอ่อนมังคุดจึงมองเห็นยาก [3] กัดกินใบอ่อนจนเหลือแต่ก้านใบ กินตอนกลางคืน กลางวันหลบลงดินหรือตามเศษซากใบไม้และกอหญ้ารอบโคน [1][3] ระบาดทุกแหล่งปลูกขณะแตกใบอ่อน S. cucullioides ระบาดรุนแรงที่ อ.หลังสวน จ.ชุมพร [1]
- ตรวจใบอ่อน ถ้าพบรอยแหว่ง ใช้ไฟฉายส่องตอนกลางคืน จับหนอนทำลาย [3]
- กองหญ้าแห้งไว้รอบโคนต้น ตอนสายรื้อกองหญ้าดู พบหนอนให้จับทำลาย [2][3]
- ใบอ่อนถูกทำลายเกิน 20% พ่นคาร์บาริล 85% WP 60 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร [1]
ไรขาวพริก
ชื่อวิทยาศาสตร์ Polyphagotarsonemus latus Banks [1] ทำลายใบอ่อนหรือยอดอ่อน ขอบใบอ่อนม้วนลง แข็งกระด้าง หงิกงอ แคระแกร็น สีซีดหรือเหลืองแล้วร่วง ที่ผลอ่อน ไรหลบซ่อนใต้กลีบเลี้ยง พบมากกับผลในทรงพุ่ม ผิวผลค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลอ่อนแล้วเข้มขึ้น รุนแรงมากผิวด้านสาก ผลแก่ผิวด้านไม่เป็นมัน ได้คุณภาพต่ำ [1]
- ศัตรูธรรมชาติคือไรตัวห้ำ Amblyseius cinctus [1]
- พ่นอามีทราซ 20% EC 40–60 มล. หรือกำมะถันผง 60–80 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร 2 ครั้ง ห่างกัน 5–7 วัน และพ่นซ้ำถ้าพบระบาดอีก [1]
ไรแดงและไรขาว
ดูดกินน้ำเลี้ยงจากส่วนต่าง ๆ ใบเป็นจุดสีซีดแล้วเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแห้งขยายเป็นวงกว้าง ใบหงิกงอ ระบาดรุนแรงใบร่วงหล่น ถ้าพบเข้าทำลายตั้งแต่ 25% ขึ้นไป พ่นกำมะถันผงละลายน้ำ หรือสารกำจัดไร เช่น โพรพาไกต์ อามีทราซ [2]
ทุกสาร: ถ้าความเข้มข้นต่างจากที่ระบุใช้อัตราตามฉลาก สลับกลุ่มสาร และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก
แหล่งอ้างอิง
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพังงา (2568). ข้อมูลเพื่อการวางแผนพัฒนาการเกษตรรายสินค้า (มังคุด) ประจำปีงบประมาณ 2568 เอกสารเลขที่ 5/2568. opsmoac.go.th ↗
- สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 7 กรมวิชาการเกษตร (2567). คู่มือการผลิตพืชรายได้สุทธิสูงในพื้นที่ภาคใต้ตอนบน บทที่ 4 มังคุด หน้า 22–29. doa.go.th ↗
- ชมภู จันที (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี). เทคโนโลยีเพื่อเริ่มต้นฤดูกาลผลิตใหม่ปี 2564: มังคุด. เผยแพร่โดยสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดจันทบุรี. opsmoac.go.th ↗