บทที่ 9 · ช่วงที่ 3 ดูแล
ชักนำการออกดอกมังคุด: งดน้ำกี่วัน สังเกตอาการใบ ให้น้ำครั้งแรกกี่ลิตร และน้ำช่วงติดผล
ชักนำดอกมังคุดด้วยการจัดการน้ำอย่างไร งดน้ำกี่วัน ดูอาการใบตกตรงไหน ให้น้ำครั้งแรกและครั้งที่สองกี่ลิตรต่อต้น และทำไมดอกควรออก 35–50% ของยอด
สรุปสั้น
- มังคุดรากลึกราว 90–120 ซม. จึงต้องผ่านแล้งค่อนข้างนานก่อนออกดอก ปกติออกดอกหลังกระทบแล้งราว 21–30 วัน [1]
- งดน้ำจนปล้องสุดท้ายของยอดเหี่ยว ใบคู่สุดท้ายเริ่มตก แล้วให้น้ำครั้งแรก 35–40 มม. (980–1,120 ลิตร/ต้น) อีก 7–10 วันให้ครั้งที่สองครึ่งหนึ่ง [1]
- ควรคุมให้ออกดอกราว 35–50% ของยอดทั้งหมด เพื่อให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ [2]
ต้นพร้อมเมื่อไหร่
- ต้นสมบูรณ์ ใบเขียวเข้มเป็นมัน [1] (บท เตรียมต้นและใบอ่อน)
- ใบยอดอายุ 9–12 สัปดาห์ [1][2] ยอดอายุเกิน 15 สัปดาห์มักแตกใบอ่อนแทนดอก โดยเฉพาะถ้าช่วงชักนำมีฝนตกมากกว่า 20 มม. [1]
- ใส่ปุ๋ยเตรียมออกดอกแล้ว (8-24-24 สัปดาห์ที่ 14–16 หลังเก็บเกี่ยว) [1] (บท ปุ๋ยมังคุด)
งดน้ำ ให้ต้นผ่านแล้ง
งานทดสอบมังคุดต้นฤดูในภาคตะวันออกเริ่มชักนำดอกในสัปดาห์ที่ 20–22 หลังเก็บเกี่ยว เมื่อตายอดอายุมากกว่า 9 สัปดาห์และต้นสมบูรณ์ โดยให้ต้นกระทบแล้งต่อเนื่อง 30 วัน [1] สังเกตอาการเหล่านี้ก่อนให้น้ำ
- ปล้องสุดท้ายของยอดแสดงอาการเหี่ยว [1]
- ใบคู่สุดท้ายเริ่มมีอาการใบตก [1]
- ใบตก ปลายใบบิด ก้านใบและกิ่งที่ปลายยอดเริ่มเป็นร่อง [3]
ระยะเวลางดน้ำที่เอกสารแต่ละฉบับระบุต่างกันเล็กน้อย: 20–25 วัน [3] 18–30 วัน [2] หรือแล้งติดต่อกัน 10–14 วัน [2] ให้ใช้อาการของใบเป็นหลัก ไม่ใช่นับวันอย่างเดียว
ให้น้ำชักนำดอก
| ครั้ง | ปริมาณน้ำ | เมื่อไหร่ |
|---|---|---|
| ครั้งแรก | 35–40 มม. หรือ 980–1,120 ลิตร/ต้น [1] | เมื่อยอดและใบแสดงอาการตามข้างบน |
| ครั้งที่สอง | ครึ่งหนึ่งของครั้งแรก 17.5–20 มม. หรือ 490–560 ลิตร/ต้น [1] | 7–10 วันหลังครั้งแรก |
คู่มือภาคใต้ตอนบนให้ปริมาณครั้งแรกมากถึง 1,100–1,600 ลิตร/ต้น หยุดดูอาการ 7–10 วัน เมื่อก้านใบและกิ่งที่ปลายยอดเริ่มเต่งขึ้นให้ครั้งที่สองครึ่งหนึ่งของครั้งแรก หลังจากนั้น 10–14 วันจะเห็นตาดอก [3] ปฏิทินในคู่มือเดียวกันให้น้ำต่อทุก 7–10 วัน ครั้งละ 17.5–20 มม. จนออกดอกไม่น้อยกว่า 15% ของยอดทั้งหมด [3]
น้ำ 1 มม. บนพื้นที่ 1 ตารางเมตร เท่ากับ 1 ลิตร งานทดสอบคิด 35–40 มม. ได้ 980–1,120 ลิตร/ต้น [1] ซึ่งเท่ากับพื้นที่ใต้ทรงพุ่มราว 28 ตารางเมตร ทรงพุ่มเล็กหรือใหญ่กว่านี้ ปรับปริมาณน้ำตามพื้นที่ใต้ทรงพุ่ม
คุมปริมาณดอก
ควรจัดการน้ำเพื่อควบคุมให้มีปริมาณดอกเพียงร้อยละ 35–50 ของยอดทั้งหมด เพื่อให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ [3] งานวิจัยการจัดการทรงพุ่มของศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรีก็ใช้การให้น้ำช่วงชักนำดอกอย่างระมัดระวัง เพื่อคุมจำนวนผลต่อต้นให้พอดีกับความสมบูรณ์ของต้น [4] ถ้าติดผลมากเกินไปแล้ว ดูวิธีคุมจำนวนผลในบท ปุ๋ยมังคุด
น้ำช่วงดอกและผล
| ระยะ | การให้น้ำ |
|---|---|
| เริ่มออกดอกติดผล | 220–240 ลิตร/ต้น ทุกวัน [2] |
| ระหว่างติดผล | 80–110 ลิตร/ต้น ทุก 3–4 วัน [2] |
| หลังเก็บเกี่ยว | 80–110 ลิตร/ต้น ทุก 3–4 วัน [2] |
- ผลอายุ 8–12 สัปดาห์หลังดอกบานเป็นช่วงวิกฤต ถ้าขาดน้ำผลจะพัฒนาไม่สมบูรณ์ รูปทรงบิดเบี้ยว และมีขนาดเล็ก ให้น้ำภายหลังก็ไม่ช่วย [2]
- น้ำไม่สม่ำเสมอ หรือขาดน้ำนานแล้วได้ฝนชุกช่วงผลใกล้แก่ ทำให้เกิดเนื้อแก้วยางไหล [3] (บท เนื้อแก้ว ยางไหล และยางตกใน)
มังคุดต้นฤดู
มังคุดต้นฤดูออกสู่ตลาด มี.ค.–ต้น พ.ค. ราว 15% ของผลผลิตทั้งหมด แต่ราคาสูงกว่ากลางฤดู 3–6 เท่า ปัจจัยสำคัญคือความสมบูรณ์ของต้น ความพร้อมของตายอด และการกระตุ้นน้ำที่เหมาะสม [1] ในงานทดสอบปี 2559–2562 ที่จันทบุรีและตราด มังคุดส่วนใหญ่ยังให้ผลในฤดูปกติ แต่วิธีแนะนำให้ผลผลิตมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นทั้งปริมาณและคุณภาพ [1] การชักนำให้ออกดอกเร็วกว่าฤดูยังช่วยให้เก็บเกี่ยวได้ก่อนฝนตกชุก ซึ่งช่วยลดเนื้อแก้ว [2]
แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร. รายงานผลงานเรื่องเต็มการทดลองที่สิ้นสุด: ทดสอบและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตมังคุดต้นฤดูในภาคตะวันออก (แปลงเกษตรกร จันทบุรีและตราด ตุลาคม 2559–กันยายน 2562). doa.go.th ↗
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพังงา (2568). ข้อมูลเพื่อการวางแผนพัฒนาการเกษตรรายสินค้า (มังคุด) ประจำปีงบประมาณ 2568 เอกสารเลขที่ 5/2568. opsmoac.go.th ↗
- สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 7 กรมวิชาการเกษตร (2567). คู่มือการผลิตพืชรายได้สุทธิสูงในพื้นที่ภาคใต้ตอนบน บทที่ 4 มังคุด หน้า 22–29. doa.go.th ↗
- ชมภู จันที และคณะ (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี). รายงานผลงานเรื่องเต็ม: การจัดการทรงพุ่มมังคุดต้นใหญ่เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนการผลิต (2559–2562). กรมวิชาการเกษตร. doa.go.th ↗