บทที่ 13 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
โรคแคงเกอร์มะนาว: อาการ สาเหตุ ทำไมระบาดหน้าฝน และการป้องกันที่ได้ผล
อาการโรคแคงเกอร์บนใบ กิ่ง และผลมะนาว เชื้อแบคทีเรียแพร่อย่างไร หนอนชอนใบเกี่ยวข้องอย่างไร และการป้องกันด้วยพันธุ์ การตัดแต่ง และสารประกอบทองแดง
สรุปสั้น
- แคงเกอร์เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย ทำให้เกิดแผลนูนสีน้ำตาลมีวงเหลืองล้อมบนใบ กิ่ง และผล ผลที่เป็นขายไม่ได้ราคา
- เชื้อแพร่ไปกับละอองฝนและลม เข้าทางปากใบของยอดอ่อนและทางแผล โดยเฉพาะแผลที่หนอนชอนใบทำไว้
- ป้องกันด้วยหลายวิธีรวมกัน: พันธุ์ที่ทนโรค ไม้บังลม ตัดกิ่งที่เป็นโรค คุมหนอนชอนใบ และพ่นสารประกอบทองแดงช่วงยอดอ่อนและผลอ่อน
อาการ
- ใบ จุดเล็กฉ่ำน้ำ แล้วกลายเป็นแผลนูนแข็ง สีน้ำตาลอ่อน ผิวแผลขรุขระคล้ายฟองน้ำ มีวงสีเหลืองล้อมรอบ เห็นได้ทั้งด้านบนและใต้ใบ
- กิ่ง แผลนูนแตกเป็นสะเก็ด ไม่มีวงเหลือง กิ่งที่มีแผลเป็นแหล่งเชื้อได้นานหลายเดือน
- ผล แผลนูนสีน้ำตาลแตกเป็นสะเก็ดบนผิว ผลที่เป็นมากอาจร่วง ผลที่รอดผิวไม่สวย ขายเกรดต่ำ
- ตามรอยหนอนชอนใบ แผลแคงเกอร์ขึ้นเป็นแนวตามทางที่หนอนชอนไว้ เป็นสัญญาณว่าต้องคุมหนอนชอนใบด้วย
ทำไมระบาดหนักในหน้าฝน
เชื้อแคงเกอร์ Xanthomonas citri subsp. citri [1] [2] ออกมาจากแผลเมื่อเปียกน้ำ แล้วกระเด็นไปกับละอองฝน ฝนที่มากับลมแรงดันเชื้อเข้าปากใบได้ดีขึ้นอีก เนื้อเยื่อที่ติดเชื้อง่ายที่สุดคือ ใบอ่อนและผลอ่อน ที่ยังโตไม่เต็มที่ ช่วงที่ยอดอ่อนแตกพร้อมกับฝนชุก จึงเป็นช่วงเสี่ยงที่สุดของปี เชื้อยังติดไปกับกิ่งพันธุ์ เครื่องมือตัดแต่ง และมือคนงานได้
ป้องกันอย่างไร
- เลือกพันธุ์ พื้นที่ที่โรคระบาดหนัก ใช้พันธุ์ที่ทนทาน เช่น พิจิตร 1 หรือ กวก. พิจิตร 2 [3] (บท พันธุ์และกิ่งพันธุ์)
- กิ่งพันธุ์สะอาด ไม่ซื้อกิ่งพันธุ์ที่มีแผลบนใบหรือกิ่ง
- ไม้บังลม ลดแรงลมที่พาเชื้อเข้าและทำให้เกิดแผลจากหนาม (บท พื้นที่และดิน)
- ตัดกิ่งที่เป็นโรค ในหน้าแล้งก่อนฝนมา และหลังเก็บเกี่ยว นำออกจากสวน และฆ่าเชื้อเครื่องมือ (บท ตัดแต่งกิ่งและไว้ทรง)
- คุมหนอนชอนใบ บนยอดอ่อนทุกชุด แผลจากหนอนคือทางเข้าหลักของเชื้อ (บท แมลงศัตรูมะนาว)
- พ่นสารประกอบทองแดง เช่น คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ หรือคอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ ที่ขึ้นทะเบียนกับพืชตระกูลส้ม ตามฉลาก เมื่อยอดอ่อนเริ่มแตกและผลอ่อนในช่วงฝน เพื่อเคลือบผิวไว้ก่อนเชื้อเข้า สารทองแดงป้องกันได้ แต่ไม่ได้รักษาแผลที่เป็นแล้ว
- ให้น้ำใต้ทรงพุ่ม ไม่ฉีดน้ำโดนใบ
อย่าพ่นทองแดงเกิน
พ่นถี่หรือเข้มข้นเกินฉลาก ทองแดงจะสะสมในดิน และทำให้ผิวผลเป็นรอยไหม้ได้ในอากาศร้อน พ่นในช่วงที่จำเป็น คือยอดอ่อนและผลอ่อนในหน้าฝน และอย่าคาดหวังว่าสารอย่างเดียวจะคุมโรคได้ ถ้าไม่ตัดกิ่งที่เป็นโรคและไม่คุมหนอนชอนใบ
แหล่งอ้างอิง
- Gottwald, T.R., Graham, J.H. & Schubert, T.S. (2002). Citrus canker: The pathogen and its impact. Plant Health Progress. doi:10.1094/PHP-2002-0812-01-RV
- Graham, J.H. et al. (2004). Xanthomonas axonopodis pv. citri: factors affecting successful eradication of citrus canker. Molecular Plant Pathology 5(1): 1–15. doi:10.1046/j.1364-3703.2004.00197.x
- ไทยรัฐ (15 กุมภาพันธ์ 2567). เกิดมะนาวพันธุ์ดี “กวก. พิจิตร 2” เมล็ดน้อย เปลือกบาง โตไว (ข้อมูลจากศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร กรมวิชาการเกษตร). thairath.co.th ↗