บทที่ 9 · ช่วงที่ 3 ดูแล
บังคับมะนาวนอกฤดู: เด็ดดอกรุ่นแรก งดน้ำ คลุมพลาสติก และดูแลดอกให้ติดผล
มะนาวออกดอกได้อย่างไร วิธีบังคับให้ออกดอกช้าลงเพื่อเก็บหน้าแล้ง เด็ดดอกรุ่นในฤดู งดน้ำนานแค่ไหน คลุมพลาสติกกันฝน และความเสี่ยงที่ต้องรู้
สรุปสั้น
- มะนาวออกดอกได้ดีเมื่อ สะสมอาหารพอ แล้วได้รับความเครียด เช่น การงดน้ำ [1] คือต้นได้ หยุดการเจริญเติบโตช่วงหนึ่ง แล้วได้น้ำ ตามธรรมชาติคือหน้าหนาวแล้งต่อด้วยฝนแรก
- มะนาวหน้าแล้งทำด้วยการเด็ดดอกรุ่นในฤดูทิ้ง เลี้ยงใบให้สมบูรณ์ แล้วงดน้ำราว ส.ค.–ต.ค. จนใบสลด แล้วกลับมาให้น้ำ
- งดน้ำหน้าฝนได้ผลเฉพาะสวนที่น้ำไม่ขัง ใช้พลาสติกคลุมใต้ทรงพุ่ม หรือปลูกในวงบ่อ
ทำไมการงดน้ำทำให้ออกดอก
เมื่อมะนาวขาดน้ำ ต้นหยุดแตกยอดและสะสมอาหาร ตาที่ปลายกิ่งพัฒนาไปเป็นตาดอก เมื่อกลับมาได้น้ำ ต้นจะแตกตาออกมาพร้อมกัน ทั้งดอกและยอดอ่อน ตาที่จะเป็นดอกได้ต้องอยู่บนกิ่งที่ใบแก่และต้นสมบูรณ์ ต้นที่ใบน้อยหรือรากเสีย งดน้ำแล้วจะได้ดอกน้อยหรือได้ใบอ่อนแทน
ขั้นตอนทำมะนาวหน้าแล้ง
- เด็ดดอกรุ่นในฤดู ดอกและผลอ่อนที่ออกตามธรรมชาติราว ก.พ.–เม.ย. เด็ดทิ้ง ไม่ให้ต้นใช้อาหารเลี้ยงผลที่จะเก็บหน้าฝน
- ตัดแต่งและเลี้ยงใบ ตัดแต่งกิ่ง ใส่ปุ๋ย ให้น้ำ เลี้ยงใบชุดใหม่ให้สมบูรณ์และป้องกันหนอนชอนใบกับแคงเกอร์ (บท ตัดแต่งกิ่งและไว้ทรง)
- ปุ๋ยเตรียมออกดอก เมื่อใบชุดสุดท้ายแก่ ใส่ปุ๋ยเร่งดอก เช่น 8-24-24 หรือ 16-20-20 ให้ต้นสะสมอาหารราว 1 เดือนก่อนเริ่มงดน้ำ [1] ใส่ปุ๋ยที่ฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมสูงกว่าไนโตรเจน (บท ปุ๋ยมะนาวตามระยะ)
- งดน้ำ หยุดให้น้ำ ถ้ามีฝน คลุมพลาสติกใต้ทรงพุ่มให้น้ำฝนไหลออกนอกเขตราก งดจนใบเริ่มสลดตอนกลางวัน ระยะเวลาต่างกันตามดิน อากาศ และการปลูกลงดินหรือวงบ่อ ให้ดูที่ต้น ไม่ใช่นับวันอย่างเดียว
- กลับมาให้น้ำ เปิดพลาสติกออก ให้น้ำทีละน้อยแล้วค่อยเพิ่มจนสม่ำเสมอ ต้นจะแตกตาดอกพร้อมยอดอ่อน
- ดูแลดอกและยอดอ่อน ตรวจหนอนชอนใบและเพลี้ยไฟทุกสัปดาห์ (บท แมลงศัตรูมะนาว) ให้น้ำสม่ำเสมอให้ติดผล
เดือนของแต่ละขั้นอยู่ใน ปฏิทินมะนาวหน้าแล้ง (นอกฤดู)
ถ้าใบร่วงมากหรือกิ่งเริ่มแห้ง แปลว่างดนานเกินไป ต้นจะโทรมและออกดอกน้อยลง ต้นในวงบ่อขาดน้ำเร็วกว่าต้นลงดินมาก ต้องตรวจทุกวัน (บท ปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์)
สารชักนำการออกดอก
มีการใช้สารชะลอการเจริญเติบโตกับมะนาวในบางพื้นที่ แต่ผลแตกต่างกันมาก และใช้เกินทำให้ต้นแคระ ใบเล็ก ต้นโทรม คู่มือนี้แนะนำให้ใช้วิธีงดน้ำเป็นหลัก ถ้าจะใช้สาร ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนสำหรับใช้กับมะนาว ตามฉลากและคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ในพื้นที่
ความเสี่ยงของมะนาวหน้าแล้ง
- ฝนตกช่วงงดน้ำ ต้นไม่ขาดน้ำ ดอกไม่ออกหรือออกไม่พร้อมกัน
- แคงเกอร์และรากเน่า ใบชุดที่เลี้ยงในหน้าฝนเสี่ยงแคงเกอร์ และพลาสติกที่คลุมนานเกินไปทำให้ดินใต้พลาสติกชื้นอับ (บท โรคแคงเกอร์)
- ขาดน้ำช่วงผลโต ผลโตในหน้าแล้ง ถ้าน้ำไม่พอ ผลเล็กและร่วง
- ราคาไม่แน่นอน ถ้าสวนจำนวนมากทำหน้าแล้งพร้อมกัน ราคาช่วงนั้นก็ลดลง
แหล่งอ้างอิง
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดตราด. เทคนิคกระตุ้นดอกมะนาวและการรักษาดอกไม่ให้ร่วงหล่น (อ้าง ทวีศักดิ์ ชัยเรืองยศ, 2554). opsmoac.go.th ↗
- Spiegel-Roy, P. & Goldschmidt, E.E. (1996). Biology of Citrus. Cambridge University Press.