บทที่ 12 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
โรคข้าวโพดที่พบบ่อย อาการ สาเหตุ และการป้องกัน: ราน้ำค้าง ใบไหม้ ราสนิม ลำต้นเน่า ฝักเน่า
อาการของโรคราน้ำค้าง โรคใบไหม้แผลใหญ่ โรคใบไหม้แผลเล็ก โรคราสนิม โรคลำต้นเน่า และโรคฝักเน่ากับสารพิษอะฟลาท็อกซิน และการป้องกัน
สรุปสั้น
- โรคราน้ำค้างทำลายตั้งแต่ต้นเล็ก ป้องกันด้วยเมล็ดพันธุ์ที่คลุกสารมาแล้ว พันธุ์ต้านทาน และถอนต้นที่เป็นโรคทิ้ง
- โรคใบไหม้ระบาดเมื่ออากาศชื้นต่อเนื่อง เลือกพันธุ์ต้านทานในพื้นที่ที่เป็นประจำ
- ฝักเน่าและสารพิษอะฟลาท็อกซินลดได้ด้วยการเก็บเกี่ยวตรงเวลาและลดความชื้นเร็ว
บทนี้ยังไม่มีภาพประกอบ
เราจะเพิ่มภาพถ่ายอาการจริงในภายหลัง ระหว่างนี้ ถ่ายภาพทั้งด้านบนและใต้ใบ ลำต้น และฝัก แล้วตั้งกระทู้ถาม หรือนำตัวอย่างไปให้สำนักงานเกษตรอำเภอดู
โรคราน้ำค้าง (Downy Mildew)
สาเหตุ: เชื้อราชั้นต่ำในกลุ่ม Peronosclerospora แพร่ทางสปอร์ที่ปลิวในอากาศชื้นตอนกลางคืนถึงเช้า
อาการ
- ใบเป็นทางยาวสีขาวซีดหรือเหลืองขนานเส้นใบ ตั้งแต่โคนใบ
- ตอนเช้าที่อากาศชื้น เห็นผงสีขาวคล้ายแป้งใต้ใบ
- ต้นที่เป็นตั้งแต่เล็กจะแคระ ใบแคบ ตั้งชัน และมักไม่ติดฝักหรือฝักลีบ
ป้องกันและจัดการ
- ใช้เมล็ดพันธุ์ที่คลุกสารป้องกันโรคราน้ำค้างจากโรงงานมาแล้ว และพันธุ์ที่ต้านทานในพื้นที่ (บท พันธุ์ข้าวโพด)
- ปลูกพร้อม ๆ กันในพื้นที่ ไม่ปลูกต่อเนื่องติดกับแปลงที่เป็นโรค
- ถอนต้นที่เป็นโรคทิ้ง ตั้งแต่พบครั้งแรก ใส่ถุงออกไปทำลายนอกแปลง เพื่อลดแหล่งสปอร์
- ต้นที่เป็นโรคตั้งแต่เล็กไม่มีทางกลับมาให้ฝักปกติ อย่าเสียเงินพ่นสารกับต้นที่เป็นแล้ว
โรคใบไหม้แผลใหญ่ (Northern Leaf Blight)
- สาเหตุ: เชื้อรา Exserohilum turcicum
- อาการ: แผลยาวรีคล้ายรูปเรือหรือซิการ์ สีเขียวเทาถึงน้ำตาล ยาวหลายเซนติเมตร เริ่มจากใบล่าง แผลรวมกันจนใบแห้งทั้งใบ
- ระบาดเมื่อ: อากาศชื้น มีน้ำค้างหรือฝนต่อเนื่อง อุณหภูมิไม่ร้อนจัด
- จัดการ: ใช้พันธุ์ต้านทาน ไถกลบหรือย่อยเศษซากต้นที่เป็นโรค ปลูกพืชอื่นสลับ ถ้าระบาดก่อนออกไหมในพันธุ์อ่อนแอ ปรึกษาเจ้าหน้าที่เรื่องสารที่ฉลากระบุโรคนี้
โรคใบไหม้แผลเล็ก (Southern Leaf Blight)
- สาเหตุ: เชื้อรา Bipolaris maydis
- อาการ: แผลเล็กยาวรีหรือเป็นสี่เหลี่ยมระหว่างเส้นใบ สีน้ำตาลอ่อน ขอบสีเข้ม เกิดจำนวนมากบนใบ
- ระบาดเมื่อ: อากาศร้อนและชื้น
- จัดการ: ใช้พันธุ์ต้านทาน จัดการเศษซากพืช ปลูกพืชอื่นสลับ
โรคราสนิม
- สาเหตุ: เชื้อรา Puccinia (ในเขตร้อนส่วนใหญ่เป็นราสนิมชนิด P. polysora)
- อาการ: ตุ่มนูนเล็กสีส้มถึงน้ำตาลแดงกระจายบนใบ ลูบแล้วมีผงสีสนิมติดมือ
- จัดการ: ใช้พันธุ์ต้านทาน ถ้าระบาดรุนแรงก่อนเติมเมล็ดในพันธุ์อ่อนแอ ปรึกษาเจ้าหน้าที่เรื่องสารที่ฉลากระบุโรคราสนิมข้าวโพด
โรคลำต้นเน่า
- สาเหตุ: เชื้อราหลายชนิดในดิน เข้าทำลายเมื่อต้นอ่อนแอ
- อาการ: หลังออกไหม ใบเหี่ยวแห้งก่อนกำหนด กดโคนต้นแล้วยุบ ผ่าดูไส้ในเปื่อยยุ่ย ต้นหักล้มก่อนเก็บเกี่ยว
- ระบาดเมื่อ: ต้นขาดน้ำหรือขาดโพแทสเซียมช่วงเติมเมล็ด ปลูกถี่เกิน ใบเสียจากโรคใบไหม้ น้ำขัง
- จัดการ: ใส่โพแทสเซียมให้พอ ไม่ปลูกถี่เกินคำแนะนำ เก็บเกี่ยวให้เร็วในแปลงที่ต้นเริ่มล้ม
โรคฝักเน่าและสารพิษอะฟลาท็อกซิน
- สาเหตุ: เชื้อราหลายชนิด รวมถึง Aspergillus flavus ที่สร้างสารพิษอะฟลาท็อกซิน
- อาการ: เมล็ดที่ปลายฝักหรือตามรอยหนอนเจาะมีราสีเขียวเหลือง ชมพู หรือดำ
- ระบาดเมื่อ: ข้าวโพดขาดน้ำช่วงเติมเมล็ด หนอนเจาะฝัก ปล่อยฝักในแปลงนานเกินขณะฝนตก และเก็บเมล็ดที่ยังชื้นไว้
- จัดการ: เก็บเกี่ยวตรงเวลา ลดความชื้นเมล็ดเร็ว คัดฝักเน่าออก (บท เก็บเกี่ยว ลดความชื้น และขาย) ผู้รับซื้อตรวจอะฟลาท็อกซิน ข้าวโพดที่เกินมาตรฐานถูกตัดราคาหรือไม่รับซื้อ
แหล่งอ้างอิง
- Munkvold, G.P. & White, D.G. (eds.) (2016). Compendium of Corn Diseases. 4th ed. APS Press.
- กรมวิชาการเกษตร. โรคข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และการป้องกันกำจัด (โรคราน้ำค้าง โรคใบไหม้).
- Abendroth, L.J. et al. (2011). Corn Growth and Development. Iowa State University Extension.