บทที่ 13 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
แมลงศัตรูข้าวโพด: หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด หนอนเจาะลำต้น หนอนเจาะฝัก และเพลี้ย
อาการที่เกิดจากหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด หนอนเจาะลำต้นข้าวโพด หนอนเจาะฝัก และเพลี้ยอ่อน ช่วงที่ระบาด การตรวจแปลง และการจัดการ
สรุปสั้น
- หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด เป็นศัตรูสำคัญที่สุด เข้าทำลายตั้งแต่ต้นงอก ต้องเดินตรวจทุกสัปดาห์ตั้งแต่สัปดาห์แรก
- พ่นสารตอนหนอนยังเล็กได้ผลดีกว่าตอนหนอนโตมาก และต้องพ่นให้ลงในยอดที่หนอนหลบอยู่
- แมลงหางหนีบ มวน และแตนเบียน ช่วยคุมหนอนได้ การพ่นสารแบบไม่เลือกบ่อย ๆ ทำลายผู้ช่วยเหล่านี้
บทนี้ยังไม่มีภาพประกอบ
เราจะเพิ่มภาพถ่ายแมลงและอาการจริงในภายหลัง ระหว่างนี้ ถ้าพบหนอนในยอด ถ่ายภาพหัวและท้ายตัวหนอนให้ชัด แล้วตั้งกระทู้ถามหรือนำไปให้เจ้าหน้าที่เกษตรดู
หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด (Fall Armyworm)
ชนิด: Spodoptera frugiperda แมลงศัตรูพืชต่างถิ่นที่พบระบาดในประเทศไทยตั้งแต่ปลายปี 2561 ทำลายข้าวโพดได้ตลอดฤดู ระบาดหนักในช่วงต้นเล็กถึงก่อนออกดอก
สังเกตอย่างไร
- ต้นเล็ก: ใบมีรอยแทะเป็นแผ่นบางใส (หนอนเล็กกินผิวใบด้านเดียว) ต่อมาเป็นรูขาดวิ่นบนใบที่คลี่ออกจากยอด
- ในยอด: มีมูลหนอนคล้ายขี้เลื่อยเปียกอยู่ในกรวยยอด แหวกดูจะพบหนอน
- ตัวหนอนโต: หัวมีเส้นสีอ่อนเป็นรูปตัว Y กลับหัว และปล้องท้ายมีจุดสีดำ 4 จุดเรียงเป็นสี่เหลี่ยม
- ระบาดหนักทำให้ยอดถูกกินจนกุด ต้นแคระ และหนอนเข้าทำลายฝักในช่วงหลัง
ตรวจแปลง
- เดินตรวจทุกสัปดาห์ตั้งแต่ต้นงอก เดินเป็นรูปตัว W ดูจุดละราว 10 ต้น หลายจุดทั่วแปลง
- นับเปอร์เซ็นต์ต้นที่มีรอยทำลายใหม่หรือพบหนอน
- คำแนะนำทั่วไปคือพิจารณาการจัดการเมื่อพบต้นถูกทำลายราว 20% ขึ้นไปในช่วงต้นเล็ก และสูงกว่านั้นในช่วงที่ต้นโตแล้ว ปรึกษาเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ประกอบ
จัดการ
- ปลูกพร้อมกันในพื้นที่ ไม่ทิ้งช่วงปลูกนาน ซึ่งทำให้หนอนมีอาหารต่อเนื่อง
- ศัตรูธรรมชาติ เช่น แมลงหางหนีบ มวนพิฆาต และแตนเบียน ช่วยคุมได้มาก หน่วยงานรัฐส่งเสริมการเลี้ยงและปล่อยแมลงหางหนีบ
- ชีวภัณฑ์ เช่น เชื้อแบคทีเรีย บีที (Bt) ได้ผลกับหนอนวัยเล็ก
- เมื่อจำเป็นต้องใช้สาร ใช้สารที่ฉลากระบุหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด กลุ่มที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำ เช่น สารที่มี คลอแรนทรานิลิโพรล สปินีโทแรม อีมาเมกตินเบนโซเอต หรือ ลูเฟนนูรอน (ได้ผลกับหนอนวัยเล็ก) เป็นสารออกฤทธิ์ ใช้ตามอัตราบนฉลาก พ่นให้ลงกรวยยอด ช่วงเช้าหรือเย็น และ สลับกลุ่มสาร ทุกรอบ เพราะหนอนชนิดนี้ดื้อยาได้เร็ว
หนอนเจาะลำต้นข้าวโพด
- ชนิด: Ostrinia furnacalis
- อาการ: ใบมีรูเล็ก ๆ เรียงเป็นแถวขวางใบ ลำต้นมีรูเจาะและขุยตามข้อ ช่อดอกตัวผู้หักพับ ลำต้นหักล้ม และหนอนเจาะเข้าฝัก
- จัดการ: ไถกลบหรือย่อยต้นเก่าหลังเก็บเกี่ยว ซึ่งเป็นที่อยู่ของหนอนข้ามฤดู แตนเบียนไข่ช่วยควบคุมได้ ใช้สารเฉพาะเมื่อระบาดและตามฉลากที่ระบุ
หนอนเจาะฝัก
- อาการ: หนอนกินไหมและเมล็ดที่ปลายฝัก รอยทำลายเป็นทางให้เชื้อราและอะฟลาท็อกซิน (บท โรคข้าวโพด)
- จัดการ: มักไม่จำเป็นต้องพ่นสารในข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ เพราะความเสียหายส่วนใหญ่อยู่ที่ปลายฝัก เก็บเกี่ยวตรงเวลาและคัดฝักเน่าออก
เพลี้ยอ่อนข้าวโพด
- อาการ: เพลี้ยตัวเล็กสีเขียวอมฟ้าเกาะเป็นกลุ่มที่ช่อดอกตัวผู้และใบยอด มีน้ำหวานและราดำ
- จัดการ: ส่วนใหญ่ศัตรูธรรมชาติ เช่น ด้วงเต่า คุมได้เอง และฝนช่วยชะล้าง ถ้าเกาะหนาแน่นมากช่วงออกดอกในหน้าแล้ง ปรึกษาเจ้าหน้าที่
ศัตรูอื่น
- ปลวกและแมลงในดิน กัดกินเมล็ดและต้นอ่อน ทำให้ขาดหลุม ปลูกซ่อมให้เร็ว (บท วิธีปลูกและระยะปลูก)
- หนู และนก กินฝักช่วงเมล็ดแป้งถึงสุก ทำความสะอาดขอบแปลงและเก็บเกี่ยวตรงเวลา
แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร. คำแนะนำการป้องกันกำจัดหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด (Spodoptera frugiperda).
- Prasanna, B.M. et al. (eds.) (2018). Fall Armyworm in Africa: A Guide for Integrated Pest Management. CIMMYT / USAID.
- กรมส่งเสริมการเกษตร. การผลิตและปล่อยแมลงหางหนีบเพื่อควบคุมหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด.