บทที่ 14 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย
เก็บเกี่ยวข้าวโพดเมื่อไหร่ดี: ระยะสุกแก่ ความชื้น อะฟลาท็อกซิน และการขาย
ดูอย่างไรว่าข้าวโพดสุกแก่ ความชื้นเมล็ดกับราคา การลดความชื้นและป้องกันอะฟลาท็อกซิน และข้อกำหนดของผู้รับซื้อเรื่องไม่เผาและที่ดินถูกต้อง
สรุปสั้น
- ข้าวโพดสุกแก่เมื่อโคนเมล็ดมีจุดสีดำ จากนั้นปล่อยให้แห้งในแปลงจนเปลือกฝักเป็นสีฟางก่อนเก็บ
- ราคาทั่วไปอ้างอิงเมล็ดที่ความชื้น 14.5% เมล็ดชื้นกว่านั้นถูกหักตามตารางของผู้รับซื้อ
- เมล็ดชื้นที่กองไว้นานเกิดเชื้อราและอะฟลาท็อกซิน ต้องลดความชื้นให้เร็ว
ดูอย่างไรว่าพร้อมเก็บ
- สุกแก่ทางสรีรวิทยา: หักฝักแกะเมล็ดจากกลางฝัก ดูโคนเมล็ดที่ติดซัง ถ้ามีชั้นสีดำ (black layer) แปลว่าเมล็ดไม่รับแป้งเพิ่มอีกแล้ว ความชื้นเมล็ดตอนนี้ยังสูงราว 30%
- ปล่อยให้แห้งในแปลง: เปลือกฝักแห้งเป็นสีฟาง ฝักห้อยลง ความชื้นเมล็ดลดลงเรื่อย ๆ ถ้าอากาศแห้ง
- เก็บเกี่ยว: เมื่อความชื้นลดลงพอสำหรับวิธีที่ใช้ เช่น รถเก็บเกี่ยว หรือหักฝักแล้วนำไปกะเทาะ
อย่าปล่อยในแปลงนานเกินไปขณะฝนตก
รุ่นต้นฝนมักเก็บเกี่ยวช่วงฝนยังชุก ฝักที่เปียกซ้ำหลายวันจะเกิดเชื้อราและอะฟลาท็อกซิน ต้นล้ม หนูและนกกิน เมื่อถึงระยะสุกแก่แล้วและฝนยังไม่หยุด ให้เก็บแล้วนำไปลดความชื้นด้วยลานตากหรือเครื่องอบของผู้รับซื้อ
ความชื้นกับราคา
- ราคาข้าวโพดเมล็ดที่ประกาศกันทั่วไปอ้างอิงความชื้น 14.5% ผู้รับซื้อบางแห่งประกาศราคาที่ความชื้นสูงกว่านั้นด้วย
- เมล็ดที่ชื้นกว่า ถูกหักน้ำหนักหรือราคาตามตารางของผู้รับซื้อแต่ละแห่ง และหักสิ่งเจือปน เมล็ดเสีย เมล็ดมีรา
- ถามตารางหักความชื้นและเกณฑ์อะฟลาท็อกซินก่อนเก็บเกี่ยว แล้วเทียบว่าขายทันทีหรือตากก่อนขายคุ้มกว่า
ลดความชื้นและเก็บรักษา
- กะเทาะแล้วตากบนลานหรือผ้าใบ เกลี่ยบาง ๆ กลับเป็นระยะ ไม่ตากบนดินโดยตรง
- ไม่กองฝักหรือเมล็ดที่ยังชื้นไว้ค้างคืนหลายวัน เมล็ดจะร้อน เกิดรา และอะฟลาท็อกซิน
- เก็บเมล็ดที่แห้งแล้วในที่แห้ง อากาศถ่ายเท ยกพื้น กันหนูและมอด
- คัดฝักเน่า ฝักที่หนอนเจาะมาก และเมล็ดมีราออก ก่อนขายหรือเก็บ
ข้อกำหนดของผู้รับซื้อ
โรงงานอาหารสัตว์และผู้รับซื้อหลายราย ต้องการข้าวโพดที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ คือรู้ว่ามาจากแปลงไหน ที่ดินมีเอกสารถูกต้อง ไม่บุกรุกป่า และไม่เผาแปลงก่อนปลูกหรือหลังเก็บเกี่ยว บางรายให้ราคาดีกว่าหรือรับซื้อเฉพาะข้าวโพดที่ผ่านเกณฑ์เหล่านี้
- ขึ้นทะเบียนเกษตรกรและแปลงปลูกกับสำนักงานเกษตรอำเภอ
- เก็บเอกสารสิทธิ์ที่ดินและพิกัดแปลงไว้
- ไม่เผาตอซัง (บท เตรียมดิน)
- สอบถามเงื่อนไขของผู้รับซื้อในพื้นที่ก่อนเริ่มปลูก
หลังเก็บเกี่ยว
- สับต้นและเปลือกฝักคลุมดินหรือไถกลบ คืนอินทรียวัตถุ ไม่เผา
- เก็บตัวอย่างดินส่งตรวจก่อนฤดูถัดไป (บท ดินและพื้นที่)
- จดผลผลิต ความชื้น ราคา และปัญหาที่พบ เพื่อเทียบฤดูต่อไป (บท ต้นทุนและกำไร)
แหล่งอ้างอิง
- Abendroth, L.J. et al. (2011). Corn Growth and Development. Iowa State University Extension. (ระยะสุกแก่และ black layer)
- กรมการค้าภายใน. ราคาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และเกณฑ์ความชื้น 14.5%.
- กรมวิชาการเกษตร. การลดความเสี่ยงจากสารอะฟลาท็อกซินในข้าวโพดเลี้ยงสัตว์.