บทที่ 11 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
โรคเหี่ยวสับปะรด: เพลี้ยแป้งเป็นพาหะ อาการ 4 ระยะ มดนำพา และการป้องกันแบบบูรณาการ
โรคเหี่ยวสับปะรดมีอาการอย่างไร แพร่ระบาดอย่างไร เพลี้ยแป้งและมดเกี่ยวอย่างไร แช่หน่อด้วยสารอะไร ฉีดพ่นเฉพาะจุดอย่างไร และเมื่อพบต้นเป็นโรคต้องทำอย่างไร
สรุปสั้น
- โรคเหี่ยวสับปะรด (pineapple mealybug wilt) เกิดจากไวรัส PMWaV ที่มีเพลี้ยแป้งเป็นพาหะ และมดพาเพลี้ยแป้งไปตามต้นต่างๆ [1]
- ปัตตาเวียอ่อนแอต่อโรคมากที่สุด ระบาดทุกแหล่งปลูกสำคัญ เช่น ประจวบคีรีขันธ์ เพชรบุรี ระยอง ชลบุรี อุทัยธานี พัทลุง [1]
- ป้องกัน: หน่อพันธุ์สะอาด ตากดิน แช่หน่อด้วยสารฆ่าแมลงกันเพลี้ยแป้ง กำจัดมด ฉีดพ่นเฉพาะจุดที่พบ และถอนต้นที่เป็นโรคไปทำลายนอกแปลง [1]
อาการ
ระยะแรกเกิดที่รากก่อน รากไม่สร้างเซลล์ส่วนปลายราก ชะงักการเจริญเติบโต รากไม่ทำงานและเซลล์ตาย ต่อมาเนื้อเยื่อส่วนรากเน่า แล้วต้นแสดงอาการให้เห็นที่ส่วนปลายใบ: ใบอ่อนนิ่ม สีเขียวอ่อนหรือเหลืองอ่อน ปลายใบแห้งเป็นสีน้ำตาลถึงสีแดงลามสู่โคนใบ ใบลู่ลงแผ่แบน ไม่ตั้งขึ้นเหมือนใบปกติ ต่อมาต้นเหี่ยวและแห้ง รากสั้นกุดถอนต้นได้ง่าย [1]
- ระยะที่ 1 ใบเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเทาเงิน (bronze) และสีแดงจากขอบปลายใบ ที่ใบที่ 3–5 นับจากยอดกลาง ต้นยังเติบโตตามปกติ [1]
- ระยะที่ 2 ใบเปลี่ยนเป็นสีชมพูและเหลืองจัด ปลายใบเริ่มเป็นสีน้ำตาล ปลายใบบิดเหลืองซีด [1]
- ระยะที่ 3 ปลายใบที่ 3–5 เปลี่ยนเป็นสีเหลืองแห้ง ส่วนกลางใบเป็นสีชมพูสด ปลายใบเหี่ยวแห้งและบิดพับหักลงด้านล่าง ขอบใบม้วน ต้นเล็กกว่าต้นสมบูรณ์ข้างๆ [1]
- ระยะที่ 4 กลางใบที่ 3–5 เหี่ยว ปลายใบบิดลง สีน้ำตาลอมแดงหรือน้ำตาลอมชมพู ส่วนตัวใบสีเขียวอ่อนไม่สดใส ต้นเล็กและต่างจากต้นข้างเคียงชัดเจน [1]
ใน 1–4 เดือนแรกสับปะรดเติบโตปกติ หลังจากนั้นจึงแสดงอาการเหี่ยวอย่างรวดเร็ว อาการเด่นชัดหลังบังคับดอก ผลไม่พัฒนา ขนาดเล็ก เก็บเกี่ยวไม่ได้ พบทั้งแปลงต้นปลูกและแปลงต้นตอ [1]
แพร่ระบาดอย่างไร
- เพลี้ยแป้งดูดน้ำเลี้ยงจากต้นที่เป็นโรคเหี่ยวและแพร่ไปสู่ต้นปกติ ในรูปแบบเป็นวงกลมที่ขยายจากจุดกลาง (ต้นเกิดโรค) แล้วค่อยๆ ลุกลาม โดยมีมดเป็นตัวนำเพลี้ยแป้งไปสู่ต้นอื่น [1]
- เพลี้ยแป้งเป็นพาหะนำเชื้อไวรัสสู่ต้นสับปะรดขณะดูดน้ำเลี้ยง ไวรัสพักตัวในต้น และแสดงอาการเมื่อต้นอ่อนแอและสภาพแวดล้อมเหมาะสม [1]
- เพลี้ยแป้งสีชมพู Dysmicoccus brevipes มักอยู่ส่วนล่างของพืช เช่น ราก โคนหน่อ เพลี้ยแป้งสีเทา D. neobrevipes อยู่ส่วนบน เช่น ใบ ลำต้น ดอก และผล [1] ในหัวหิน ประจวบคีรีขันธ์ พบมากทั้งสองสี [1]
- มด มดหัวโต Pheidole megacephala และมดแดง Solenopsis geminata เป็นสองชนิดสำคัญในแปลง มดกับเพลี้ยแป้งพึ่งพากัน: เพลี้ยแป้งขับสารหวานให้มดกิน มดพาเพลี้ยแป้งย้ายไปต้นอื่น [1]
- วัชพืช เป็นที่หลบอาศัยของเพลี้ยแป้งทั้งในและรอบแปลง [1] (บท น้ำและวัชพืช)
ป้องกันแบบบูรณาการ
- วิธีเขตกรรม ไถและพรวนดินหลายครั้ง ตากดินอย่างน้อย 2 สัปดาห์ เพื่อลดเพลี้ยแป้งและศัตรูในดิน ทำความสะอาดแปลง เก็บวัชพืช ซากพืชออกจากแปลงหลังเก็บเกี่ยว แปลงใหม่ใช้หน่อพันธุ์ที่สะอาด ไม่นำหน่อจากแหล่งที่มีการระบาดมาปลูก [1] (บท ต้นพันธุ์ปลอดโรคเหี่ยว)
- วิธีกล เก็บต้นที่แสดงอาการเหี่ยวไปทำลายนอกแปลง [1]
- แช่หน่อก่อนปลูก ถ้าหน่อมาจากแหล่งที่เพลี้ยแป้งระบาด หรือปลูกในแหล่งที่มีโรคเหี่ยว แช่หน่อ 5–10 นาที ไทอะมีโทแซม 25% WG หรืออิมิดาโคลพริด 70% WG ชนิดละ 4 กรัม หรือไดโนทีฟูแรน 10% WP 50 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร กันเพลี้ยแป้งที่ติดมากับหน่อได้ประมาณ 1 เดือน [1]
- เมื่อพบเพลี้ยแป้งหลังปลูก สำรวจมดและเพลี้ยแป้งตามแผน (ตั้งแต่สัปดาห์ที่ 8 แล้วทุกราว 3–4 สัปดาห์) ถ้าพบ ใช้สารป้องกันกำจัดเฉพาะจุดที่พบ และรัศมีโดยรอบ พ่นเฉพาะแนวขอบแปลงที่ติดแปลงข้างเคียง: ไทอะมีโทแซม 25% WG 2 กรัม หรือไดโนทีฟูแรน 10% WP 20 กรัม หรืออิมิดาโคลพริด 10% SL 20 มล. หรืออะเซทามิพริด 20% SP 10 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร อย่างใดอย่างหนึ่ง [1]
- กำจัดมด ใช้เหยื่อพิษไฮดราเมทิลโนน 0.73% GR อัตรา 275 กรัม/ไร่ 2 ครั้ง พร้อมปลูกและหลังปลูก 6 เดือน [1]
เอกสารระบุว่า ในแหล่งปลูกที่ไม่มีปัญหาโรคเหี่ยวสับปะรด ไม่จำเป็นต้องใช้สารฆ่าแมลง [1] ทุกสาร: ถ้าความเข้มข้นต่างจากที่ระบุ ใช้อัตราตามฉลาก สลับกลุ่มสาร และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก
ผลทดสอบในไร่เกษตรกร
งานทดสอบของสำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 6 ในระยอง ชลบุรี และฉะเชิงเทรา (2553–2556) เปรียบเทียบวิธีของกรมวิชาการเกษตรกับวิธีของเกษตรกร ผลผลิตเฉลี่ยของวิธีทดสอบสูงกว่าในทั้ง 3 จังหวัด: ระยอง 7,880 เทียบ 7,524 กก./ไร่ ชลบุรี 5,320 เทียบ 4,768 กก./ไร่ ฉะเชิงเทรา 5,253 เทียบ 4,962 กก./ไร่ [2]
แหล่งอ้างอิง
- ทวีศักดิ์ แสงอุดม (เรียบเรียง), สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กันยายน 2560). การจัดการการผลิตสับปะรดคุณภาพ พิมพ์ครั้งที่ 1. doa.go.th ↗
- ศรีนวล สุราษฎร์ และคณะ (สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 6). รายงานผลงานเรื่องเต็ม: ทดสอบและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตสับปะรดเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและแก้ปัญหาโรคเหี่ยว (ระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา ตุลาคม 2553–กันยายน 2556). กรมวิชาการเกษตร. doa.go.th ↗