บทที่ 7 · ช่วงที่ 2 ปลูก
ต้นพันธุ์สับปะรดปลอดโรคเหี่ยว: เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การปลูกขยาย และการผลิตหน่อพันธุ์ดี
ทำไมหน่อพันธุ์จากแปลงที่เป็นโรคเหี่ยวจึงนำไปปลูกต่อไม่ได้ ต้นเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อปลอดโรคเหี่ยวผลิตอย่างไร ปลูกแล้วต่างจากหน่ออย่างไร และขยายหน่อในแปลงอย่างไร
สรุปสั้น
- โรคเหี่ยวสับปะรดแพร่จากการนำหน่อหรือจุกจากต้นที่เป็นโรคไปปลูก [1] หน่อพันธุ์ที่สะอาดจึงเป็นจุดเริ่มต้นของการแก้ปัญหา
- กรมวิชาการเกษตรผลิตต้นปัตตาเวียปลอดโรคเหี่ยวด้วยการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ตรวจเชื้อไวรัส PMWaV ด้วยเทคนิค RT-PCR [1]
- ต้นจากเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อใช้เวลาจากปลูกถึงบังคับดอกนานกว่าปลูกด้วยหน่อราว 5 เดือน [1]
ทำไมต้องหน่อพันธุ์สะอาด
โรคเหี่ยวสับปะรดแพร่ระบาดจากการนำหน่อหรือจุกจากต้นที่เป็นโรคไปปลูก โดยมีเพลี้ยแป้งเป็นพาหะ และมดเป็นตัวแพร่กระจายเพลี้ยแป้ง [1] ปัญหานี้ไม่ได้หายไปด้วยการพ่นสารอย่างเดียว การแก้ต้องทำแบบบูรณาการ: ใช้หน่อพันธุ์ปลอดโรค จัดการแปลงอย่างดี ควบคุมศัตรูพืชหลังปลูก และดูแลรักษาให้ต้นสมบูรณ์ [1] (บท โรคเหี่ยวและเพลี้ยแป้ง)
การหาหน่อที่สะอาดปราศจากโรคจำนวนมากทำได้ยาก วิธีหนึ่งคือคัดเลือกและตรวจหาหน่อที่สะอาด แล้วนำต้นพันธุ์นั้นไปขยายเพิ่มด้วยการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ แล้วนำต้นพันธุ์ปลอดโรคไปปลูกร่วมกับการจัดการแปลงอย่างดี เพื่อใช้เป็นแปลงผลิตหน่อพันธุ์ดีต่อไป [1]
ขั้นตอนที่กรมวิชาการเกษตรทำ
- คัดเลือกต้นปัตตาเวียที่ปลอดโรค สำรวจเก็บตัวอย่างใบสับปะรดจากประจวบคีรีขันธ์ สงขลา และพัทลุง ตรวจหาเชื้อไวรัส 2 สายพันธุ์ คือ PMWaV-1 และ PMWaV-2 ด้วยเทคนิค RT-PCR [1]
- เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ นำหน่อที่ปลอดโรคมาฟอกฆ่าเชื้อ เพาะเลี้ยงในอาหารสังเคราะห์ ตาเจริญเป็นหน่ออ่อนภายใน 6 สัปดาห์ แล้วตัดแยกเพื่อเพิ่มจำนวนต้นอ่อนและย้ายอาหารทุก 1–2 เดือน เพิ่มปริมาณได้ทั้งระบบอาหารแข็ง อาหารเหลว และระบบ TIB [1]
- อนุบาลในโรงเรือน หลังขยายในห้องปฏิบัติการ 1–2 เดือน ต้นมียอดและรากสมบูรณ์พร้อมออกปลูก นำต้นอ่อนมาชำในถาดหลุม (72 หลุม) ใช้ขุยมะพร้าววัสดุปลูก 14–30 วัน แล้วย้ายลงกระบะเพาะชำอนุบาลต่ออีก 2–3 เดือน จนใบยาวประมาณ 15 ซม. จึงพร้อมปลูกในแปลง [1]
- ก่อนนำไปปลูก งดให้น้ำ 2–3 วัน ถอนต้นจากแปลงอนุบาลทำความสะอาด และจุ่มสารป้องกันเชื้อราและแมลงศัตรู บรรจุตะกร้าหรือเข่งเพื่อขนส่ง [1]
ปลูกต้นปลอดโรคในแปลง
- เตรียมแปลง ปรับพื้นที่ให้เรียบ ตากดินไว้ 2 สัปดาห์ แล้วปลูกต้นจากเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ หลังปลูกรดน้ำ [1]
- ดูแลกำจัดวัชพืชในแปลงและรอบแปลงให้สะอาดทุกเดือน ใส่เหยื่อพิษกำจัดมด (ไฮดราเมทิลโนน 0.73% GR 275 กรัม/ไร่) 2 ครั้ง พร้อมปลูกและหลังปลูก 6 เดือน [1]
- เมื่อพบเพลี้ยแป้งหลังปลูก ถอนต้นที่พบเพลี้ยแป้งไปทำลาย และพ่นเฉพาะจุดที่พบเพลี้ยแป้งและรัศมีโดยรอบ [1] (บท โรคเหี่ยวและเพลี้ยแป้ง)
- ปลูกแล้วโตช้ากว่า ต้นจากเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อต้นเล็ก ลำต้นสะสมอาหารน้อย จากปลูก (ใบยาวราว 15 ซม.) ถึงบังคับดอกใช้เวลาราว 15 เดือน ซึ่งช้ากว่าปลูกด้วยหน่อราว 5 เดือน จึงต้องดูแลวัชพืช น้ำ และปุ๋ยอย่างดี [1] ขนาดผลขึ้นกับขนาดและน้ำหนักของต้นตอนบังคับดอกเช่นเดียวกับปลูกจากหน่อ [1]
ผลิตหน่อพันธุ์ในแปลง
ตามแผนของกรมวิชาการเกษตร เมื่อต้นที่ปลูกหนักราว 2–2.5 กก. บังคับให้ออกดอกด้วยเอทีฟอน (52%) อัตรา 6 มล./น้ำ 20 ลิตร ผสมยูเรีย 46-0-0 อัตรา 300 กรัม ตักหยอดยอดต้นละ 60 มล. 2 ครั้ง ห่างกัน 4–7 วัน หลังบังคับดอกราว 60 วันตัดผลทิ้งเพื่อเร่งให้แตกหน่อเร็วขึ้น ทำโดยพรวนดินระหว่างแถว ใส่ปุ๋ยและให้น้ำเพื่อกระตุ้นการแตกหน่อ หลังแตกหน่อ 2–3 เดือนได้หน่อขนาดเหมาะสม หักหน่อรวบรวมจำหน่ายให้เกษตรกรนำไปปลูก [1]
อย่านำหน่อพันธุ์จากแหล่งที่มีการระบาดของเพลี้ยแป้งและโรคเหี่ยวไปปลูก [1] ถ้าจำเป็นต้องใช้ ให้แช่หน่อด้วยสารฆ่าแมลงก่อนปลูก (บท หน่อพันธุ์ ระยะปลูก และวิธีปลูก)
แหล่งอ้างอิง
- ทวีศักดิ์ แสงอุดม (เรียบเรียง), สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กันยายน 2560). การจัดการการผลิตสับปะรดคุณภาพ พิมพ์ครั้งที่ 1. doa.go.th ↗