บทที่ 8 · ช่วงที่ 3 ดูแล
ปุ๋ยสับปะรด: ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม ธาตุรอง อัตราต่อต้น ปุ๋ยทางใบ และวิเคราะห์ดินและใบ
สับปะรดต้องการไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมเท่าไรต่อต้น ใส่ปุ๋ยทางดินและทางกาบใบอย่างไร เมื่อไหร่ ธาตุไหนขาดแล้วอาการเป็นอย่างไร และทำไมต้องหยุดไนโตรเจนก่อนบังคับดอก
สรุปสั้น
- สับปะรดต้องการไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม: ต่อต้นต่อฤดู ไนโตรเจน 6–9 กรัม N ฟอสฟอรัส 2–4 กรัม P2O5 โพแทสเซียม 8–12 กรัม K2O [1]
- ไนโตรเจนใส่ตั้งแต่ระยะแรกปลูกจนถึงก่อนบังคับดอกเท่านั้น ห้ามใส่หลังบังคับดอก เพื่อไม่ให้ไนเตรทตกค้างในผล [1]
- โพแทสเซียมสำคัญที่สุดกับคุณภาพผล ใช้ซัลเฟต (0-0-50) เพิ่มน้ำตาล และคลอไรด์ (0-0-60) เพิ่มกรด แต่ถ้าใส่มากเกินไปอาจขาดแคลเซียมและแมกนีเซียม [1]
สับปะรดต้องการเท่าไร
| ธาตุ | ต่อต้นต่อฤดู | เทียบเป็นปุ๋ยต่อไร่ที่เอกสารระบุ |
|---|---|---|
| ไนโตรเจน (N) | 6–9 กรัม N | ยูเรีย 116–169 กก./ไร่ |
| ฟอสฟอรัส (P) | 2–4 กรัม P2O5 | ทริปเปิ้ลซูเปอร์ฟอสเฟต 38–76 กก./ไร่ |
| โพแทสเซียม (K) | 8–12 กรัม K2O | โพแทสเซียมคลอไรด์ 113–170 กก./ไร่ |
ส่งตัวอย่างดินเข้าตรวจวิเคราะห์ได้ที่ iLab (ilab.work) ดูวิธีเก็บตัวอย่างให้ถูกต้องได้ที่ วิธีเก็บตัวอย่างดินส่งตรวจ หรือสอบถามสถานีพัฒนาที่ดินในจังหวัดของกรมพัฒนาที่ดิน เมื่อได้ผลแล้วนำค่า pH อินทรียวัตถุ ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม มาใช้เลือกสูตรและอัตราปุ๋ยในคู่มือเล่มนี้
ดินปลูกสับปะรดส่วนใหญ่เป็นดินทรายหรือร่วนปนทราย ธาตุอาหารสูญเสียเร็วไปกับน้ำที่ชะล้างหน้าดิน และถูกนำออกไปกับผลผลิตและหน่อ [1] กรมวิชาการเกษตรจึงแนะนำให้ใช้ค่าวิเคราะห์ดินร่วมกับวิเคราะห์ใบเป็นแนวทางใส่ปุ๋ย เพราะเกษตรกรมักใช้สูตรเดียวกัน เช่น 15-15-15 8-24-24 13-13-21 ทุกแปลง [2]
ใส่เมื่อไหร่
- ปลูก ถ้าอินทรียวัตถุในดินต่ำกว่า 1% ใส่ปุ๋ยอินทรีย์หรือปุ๋ยคอก 1 ตัน/ไร่ ผสมหินฟอสเฟต 50–100 กก./ไร่ โรยเป็นแถวตามร่องปลูก กระตุ้นการออกราก [1]
- ราว 3 เดือนหลังปลูก ปุ๋ยครั้งที่ 1 ใส่ตรงกาบใบล่าง สูตรอัตราส่วน N:P:K 2:1:3 เช่น 12-6-15 ต้นละ 20 กรัม ขณะดินชื้นให้รากดูดไปใช้ได้ [1]
- ราว 6 เดือนหลังปลูก ปุ๋ยครั้งที่ 2 สูตรและอัตราเดียวกัน แล้วให้น้ำตาม 2,000–3,000 ลิตร/ไร่ [1] งานทดสอบของกรมวิชาการเกษตรในประจวบคีรีขันธ์และเพชรบุรีก็ใส่ปุ๋ย 2 ครั้งที่ 3 และ 6 เดือนหลังปลูก [2]
- ก่อนบังคับดอก ถ้าต้นขาดธาตุอาหาร พ่นปุ๋ยทางใบ (หัวข้อถัดไป) [1]
- หลังบังคับดอก ห้ามใส่ปุ๋ยไนโตรเจน [1] (บท ผลคุณภาพ ไนเตรท และแดดเผาผล)
แผนงาน 52 สัปดาห์ระบุสูตร 13-13-21 เป็นอีกตัวอย่างหนึ่งคู่กับ 12-6-15 [1] ซึ่ง 13-13-21 ไม่ได้อยู่ในอัตราส่วน 2:1:3 ให้เลือกสูตรโดยดูผลวิเคราะห์ดินและใบ
ผลทดสอบอัตราปุ๋ย
- ศูนย์วิจัยพืชสวนเพชรบุรีทดลองปุ๋ยสูตร 12-6-15 อัตรา 25 : 50 : 75 กรัม N-P2O5-K2O/ต้น/ฤดู ร่วมกับมูลไก่ 1,000 กก./ไร่ พบว่าอัตรา 75 กรัมทำให้น้ำหนักผล (ไม่มีจุก) เฉลี่ยมากที่สุด 1,099.4 กรัม แต่ไม่แตกต่างทางสถิติจากอัตรา 50 กรัม ซึ่งได้ 1,016.8 กรัม [1]
- งานทดสอบของกรมวิชาการเกษตรที่ประจวบคีรีขันธ์และเพชรบุรี (2559–2561) เปรียบเทียบอัตราปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินกับอัตราของเกษตรกร พบว่าอัตราตามค่าวิเคราะห์ดินที่ใส่ทางดิน ทำให้อินทรียวัตถุ ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ และโพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนในดินสูงกว่า น้ำหนักผล ความกว้างผล ความยาวผล ค่าความหวาน และโพแทสเซียมในใบสูงกว่าวิธีอื่น และเกษตรกรปฏิบัติได้ง่าย [2]
ปุ๋ยทางใบ
พ่นปุ๋ยทางใบให้สับปะรดส่วนใหญ่ทำเมื่อพืชได้รับธาตุอาหารไม่เพียงพอช่วงต้นเล็ก เริ่มให้หลังปลูกราว 1–2 เดือน ให้ทั้งหมด 4 ครั้ง ห่างกันครั้งละ 1 เดือน แปลงต้นใหญ่ในแปลงใหม่ที่พ่นปุ๋ยต้นเล็กครบ 4 ครั้งแล้ว พ่นต่ออีกเดือนละครั้งจนถึงกำหนดให้สารเคมีบังคับดอก ส่วนแปลงเก่าที่เลี้ยงหน่อ เมื่อเก็บผลแล้วราว 2 เดือนพ่นต่อเดือนละครั้งจนถึงกำหนดบังคับดอก [1]
| ปุ๋ย (ต่อพื้นที่ 1 ไร่ 10,000 ต้น) | แปลงต้นเล็ก | แปลงต้นใหญ่ | แปลงเก่า |
|---|---|---|---|
| ยูเรีย (กก.) | 12 | 16.5 | 10 |
| เหล็ก (กก.) | 1.5 | 1.5 | 1.5 |
| สังกะสี (กรัม) | 200 | 200 | 200 |
| โพแทสเซียมคลอไรด์ (กก.) | 2 | 2 | 2 |
- ก่อนบังคับดอก ถ้าพืชได้รับธาตุอาหารไม่เพียงพอ พ่นหรือตักหยอดยอดด้วยปุ๋ยสูตร 23-0-25 (ยูเรียผสมโพแทสเซียมซัลเฟต 1:1) ผสมน้ำความเข้มข้น 5% ต้นละ 75 มล./ครั้ง ก่อนบังคับดอก 30 วัน และก่อนบังคับดอก 5 วัน [1]
- แผนงาน 52 สัปดาห์ระบุครั้งที่ 3 หลังบังคับดอก 20 วัน แต่เอกสารฉบับเดียวกันห้ามใส่ไนโตรเจนหลังบังคับดอก [1] ถ้าส่งโรงงาน ควรพ่นเฉพาะก่อนบังคับดอก เพราะสูตรนี้มียูเรีย (บท ผลคุณภาพ ไนเตรท และแดดเผาผล)
ธาตุอาหารแต่ละตัวทำอะไร
| ธาตุ | หน้าที่ และอาการเมื่อขาด |
|---|---|
| ไนโตรเจน | ช่วยต้นโตและน้ำหนักผล ขาดทำให้โตช้า ต้นแคระแกร็น ใบเหลืองซีด ผลเล็ก ลดหน่อและตะเกียง ถ้ามากเกินไปเนื้อผลนุ่ม สุกเขียว กรดลดลง [1] |
| ฟอสฟอรัส | ต้องการน้อยแต่จำเป็นต่อการสร้างดอกและการเจริญของผล ขาดทำให้ใบแคบ ใบที่แตกใหม่มีสีเขียวปนม่วง พบในสภาพแห้งแล้ง [1] |
| โพแทสเซียม | สำคัญที่สุดกับคุณภาพผล ช่วยต้านโรคเนื้อแกน สีเนื้อ กลิ่น รสชาติ ทนแล้ง ขาดแล้วปลายใบไหม้ ใบแก่เหลืองแล้วน้ำตาลเหี่ยวแห้ง ผลเล็ก กรดต่ำ [1] ใช้โพแทสเซียมซัลเฟต (0-0-50) เพิ่มน้ำตาล โพแทสเซียมคลอไรด์ (0-0-60) เพิ่มกรด ใส่ควบคู่กัน และถ้าโพแทสเซียมมากเกินไปอาจทำให้ขาดแคลเซียมและแมกนีเซียม [1] |
| แมกนีเซียม | คุมการสังเคราะห์แสง ขาดในดินทรายกรดจัด ใบมักแสดงอาการคลอโรฟิลล์ลดเป็นเขียวอ่อน เกิดจุดสีเหลืองและแดง ผลผลิตลด [1] |
| แคลเซียม โบรอน | แคลเซียมช่วยผนังเซลล์ ต้านโรคจุดดำในผล พ่นแคลเซียม-โบรอนทางใบเป็นระยะ โบรอนช่วยป้องกันผลแตกและอาการบ้าจุก (ผลมีจุกมากกว่า 1 จุก) [1] |
| เหล็ก | ขาดเมื่อ pH ดินสูงกว่า 6.5 และมีแคลเซียมหรือแมงกานีสสูง ใบเหลืองซีด ขาดรุนแรงใบสีขาว แก้โดยพ่นเหล็กซัลเฟตละลายน้ำ 1–3% ทางใบ [1] |
| กำมะถัน | เป็นองค์ประกอบของกรดอะมิโนและโปรตีน ปุ๋ยที่มีกำมะถัน เช่น 21-0-0 และ 0-0-50 [1] |
วิเคราะห์ใบ D-leaf
ใบ D (D-leaf) คือใบที่ใช้วัดสถานะธาตุอาหาร ค่าที่เหมาะสมในระยะก่อนสร้างช่อดอกคือ ไนโตรเจน 1.6–1.9% ฟอสฟอรัส 0.16–0.20% โพแทสเซียม 1.8–3.5% แมกนีเซียม 0.2–0.3% ของน้ำหนักแห้ง [1]
| ธาตุ | ขาดแคลน | พอเพียง | มากเกิน |
|---|---|---|---|
| ไนโตรเจน (%) | – | 1.50–2.50 | – |
| ฟอสฟอรัส (%) | < 0.13 | 0.14–0.35 | > 0.35 |
| โพแทสเซียม (%) | < 2.8 | 4.3–6.4 | > 6.04 |
| แคลเซียม (%) | < 0.04 | 0.22–0.40 | > 0.40 |
| แมกนีเซียม (%) | < 0.13 | 0.41–0.57 | > 0.57 |
แหล่งอ้างอิง
- ทวีศักดิ์ แสงอุดม (เรียบเรียง), สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กันยายน 2560). การจัดการการผลิตสับปะรดคุณภาพ พิมพ์ครั้งที่ 1. doa.go.th ↗
- กรมวิชาการเกษตร. รายงานผลงานเรื่องเต็ม: ศึกษาการจัดการปุ๋ยเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสับปะรด (ประจวบคีรีขันธ์และเพชรบุรี ตุลาคม 2559–เมษายน 2561). doa.go.th ↗