ฟาร์มเกษตรดำเนินกิจการตั้งแต่ พ.ศ. 2551 (2008) ตั้งกระทู้
ขนาดตัวอักษร

บทที่ 15 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย

แปรรูปกาแฟ: วิธีเปียก วิธีแห้ง ตากถึงความชื้นเท่าไร คัดขนาด ข้อบกพร่อง และเก็บรักษาสารกาแฟ

แปรรูปกาแฟวิธีเปียกกับวิธีแห้งต่างกันอย่างไร ตากกี่วัน ความชื้นเท่าไร เกรดขนาดตาม มกษ. ข้อบกพร่องที่ยอมรับได้ และเก็บสารกาแฟอย่างไร

ทำเมื่อไหร่: หลังเก็บเกี่ยวทันที ปรับปรุงล่าสุด · ตรวจแหล่งอ้างอิง · ดูแหล่งอ้างอิง

สรุปสั้น

  • อะราบิกานิยมแปรรูปวิธีเปียก ได้คุณภาพดีกว่า ส่วนโรบัสตามักใช้วิธีแห้ง [1][2]
  • วิธีเปียก: ลอยน้ำ สีเปลือก หมักให้เมือกหลุด 24–48 ชั่วโมง ล้าง แล้วตากจนกาแฟกะลามีความชื้นราว 10–12% [1]
  • วิธีแห้ง: ตากผลหนาไม่เกิน 5 ซม. กลับวันละ 4 ครั้ง ราว 15 วัน เมล็ดไม่ควรต่ำกว่า 9% [2]

วิธีเปียกกับวิธีแห้ง

วิธีข้อดีข้อเสีย
แห้งง่าย ต้นทุนต่ำ ผลไม่จำเป็นต้องสุกสม่ำเสมอ ไม่ต้องใช้ความชำนาญมาก เหมาะกับพื้นที่ที่มีน้ำจำกัดคุณภาพต่ำกว่าวิธีเปียก ใช้เวลาตากนาน
เปียกใช้เวลาและพื้นที่ตากน้อยกว่า เมล็ดแตกหักน้อยกว่าในขั้นตอนการคั่ว คุณภาพดีกว่าต้นทุนสูง ต้องใช้ความรู้ ใช้กับผลดิบไม่ได้ ใช้น้ำมาก
คู่มือการจัดการการผลิตกาแฟอะราบิกา [1]

วิธีเปียก (แนะนำสำหรับอะราบิกา)

  1. ลอยน้ำ คัดผลที่ไม่สมบูรณ์ที่ลอยน้ำทิ้ง [1]
  2. ลอกเปลือกนอกด้วยเครื่องสี แล้วลอยน้ำอีกครั้งเพื่อเอาเปลือกที่ลอยน้ำทิ้ง [1]
  3. หมักในน้ำสะอาด 24–48 ชั่วโมงจนเมือกหลุด ถ้าเป็นน้ำนิ่งให้เปลี่ยนน้ำทุก 24 ชั่วโมง [1]
  4. ขัดเมือกและล้างด้วยน้ำสะอาด [1]
  5. ตากในที่ร่มหรือแดดรำไรที่ระบายอากาศดี บนแคร่ไม้ไผ่หรือชั้นวางสูงจากพื้น 1.5–2 เมตรที่มีตาข่ายตาถี่วางข้างบน ราว 7–10 วันขึ้นไป จนเมล็ดกาแฟกะลามีความชื้นราว 10–12% [1]
  6. เก็บในถุงตาข่ายหรือถุงพลาสติก วางบนชั้นในโรงเก็บที่อากาศถ่ายเทสะดวก [1]

กรมวิชาการเกษตรพัฒนาเทคนิคหมักกาแฟเร่งด้วยยีสต์ Saccharomyces cerevisiae สายพันธุ์ BAwine ร่วมกับการรักษาความเป็นกรด-ด่างไม่ต่ำกว่า 4.5 และเติมอากาศไม่น้อยกว่า 6 ลิตรต่อนาที หมักเสร็จได้ไม่เกิน 18 ชั่วโมง [1]

วิธีแห้ง (มักใช้กับโรบัสตา)

  1. ลอยน้ำเพื่อคัดเลือกผลกาแฟที่สมบูรณ์ [2]
  2. ตากในที่อากาศถ่ายเทดี แดดตลอดวัน ห่างแหล่งปนเปื้อน ติดกับดักกาวเหนียวรอบลานตากป้องกันมอดเจาะผลกาแฟ และป้องกันสัตว์เข้าลานตาก [2]
  3. เกลี่ยผลให้หนาไม่เกิน 5 ซม. หรือไม่เกิน 30 กก.ต่อตารางเมตร กลับผลวันละ 4 ครั้ง ป้องกันผลด้านล่างขึ้นรา [2]
  4. ช่วงแรกที่ผลยังชื้น นำเข้าที่ร่มในตอนเย็น แต่ไม่คลุมผ้าพลาสติก เพราะหยดน้ำควบแน่นทำให้ผลเปียก หลังตากแดดเต็มที่ 5–7 วัน ระวังฝนและน้ำค้าง เก็บเข้าที่ร่มหรือคลุมผ้าพลาสติกกลางคืนหรือเมื่อฝนตก [2]
  5. ผลแห้งเหมาะสมเมื่อได้รับแดดเต็มที่ราว 15 วัน ไม่ตากจนแห้งเกิน เมล็ดไม่ควรมีความชื้นต่ำกว่า 9% [2]
  6. สีด้วยเครื่องสีผลกาแฟแห้ง หรือเก็บผลแห้งในโรงเก็บที่สะอาดถ้ายังไม่สี [2]

คัดขนาดและข้อบกพร่อง

สีกะลาออกได้สารกาแฟสีเขียวอมเทาหรือเขียวอมฟ้า คัดเกรดตามมาตรฐาน มกษ. 5701-2561 [1]

รหัสขนาดขนาดเมล็ดอะราบิกา (มม.)ตะแกรงร่อน (sieve No.)
1≥ 7.1418
26.75 – < 7.1417
36.35 – < 6.7516
45.95 – < 6.3515
55.56 – < 5.9514
64.76 – < 5.5612
7< 4.76–
ที่มา สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ อ้างใน [1]
ข้อบกพร่อง (% โดยมวล)อะราบิกาโรบัสตา
เมล็ดดำ0.52
เมล็ดขึ้นรา0.50.5
เมล็ดแตก2.02
เมล็ดถูกแมลงทำลาย0.54
ผลกาแฟแห้ง0.50.5
สิ่งแปลกปลอม0.50.5
รวมไม่เกิน47
อะราบิกา [1] โรบัสตา [2]

เก็บรักษาสารกาแฟ

  • ความชื้น สารกาแฟที่ไม่ต้องเก็บรักษาหรือขนส่งนานต้องมีความชื้นไม่เกิน 13% ถ้าต้องเก็บหรือขนส่งนานไม่เกิน 12.5% [2] คู่มืออะราบิกาแนะนำไม่เกิน 12% เพื่อลดสารออคราทอกซิน [1]
  • บรรจุ ใส่ถุงแล้วใส่กระสอบป่านอีกชั้นเพื่อป้องกันแสง วางบนชั้นไม้ในโรงเก็บที่อากาศถ่ายเท [1]
  • โรงเก็บ สะอาด ยกพื้นวางกระสอบป้องกันความชื้น เก็บแยกจากสารเคมีหรือสินค้าที่มีกลิ่น [2]
  • คั่ว คั่วที่ไม่เกิน 240 °C นานไม่เกิน 20 นาที เป็นจุดวิกฤตที่ช่วยลดสารออคราทอกซินเอและไม่ให้สารกลุ่ม PAHs เพิ่มขึ้น [1]

แหล่งอ้างอิง

  1. สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กุมภาพันธ์ 2562). คู่มือการจัดการการผลิตกาแฟอะราบิกา พิมพ์ครั้งที่ 2. ISBN 978-974-436-925-3. opsmoac.go.th ↗
  2. สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (สิงหาคม 2567). คู่มือเทคโนโลยีการผลิตกาแฟโรบัสตา. doa.go.th ↗