บทที่ 15 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย
แปรรูปกาแฟ: วิธีเปียก วิธีแห้ง ตากถึงความชื้นเท่าไร คัดขนาด ข้อบกพร่อง และเก็บรักษาสารกาแฟ
แปรรูปกาแฟวิธีเปียกกับวิธีแห้งต่างกันอย่างไร ตากกี่วัน ความชื้นเท่าไร เกรดขนาดตาม มกษ. ข้อบกพร่องที่ยอมรับได้ และเก็บสารกาแฟอย่างไร
สรุปสั้น
- อะราบิกานิยมแปรรูปวิธีเปียก ได้คุณภาพดีกว่า ส่วนโรบัสตามักใช้วิธีแห้ง [1][2]
- วิธีเปียก: ลอยน้ำ สีเปลือก หมักให้เมือกหลุด 24–48 ชั่วโมง ล้าง แล้วตากจนกาแฟกะลามีความชื้นราว 10–12% [1]
- วิธีแห้ง: ตากผลหนาไม่เกิน 5 ซม. กลับวันละ 4 ครั้ง ราว 15 วัน เมล็ดไม่ควรต่ำกว่า 9% [2]
วิธีเปียกกับวิธีแห้ง
| วิธี | ข้อดี | ข้อเสีย |
|---|---|---|
| แห้ง | ง่าย ต้นทุนต่ำ ผลไม่จำเป็นต้องสุกสม่ำเสมอ ไม่ต้องใช้ความชำนาญมาก เหมาะกับพื้นที่ที่มีน้ำจำกัด | คุณภาพต่ำกว่าวิธีเปียก ใช้เวลาตากนาน |
| เปียก | ใช้เวลาและพื้นที่ตากน้อยกว่า เมล็ดแตกหักน้อยกว่าในขั้นตอนการคั่ว คุณภาพดีกว่า | ต้นทุนสูง ต้องใช้ความรู้ ใช้กับผลดิบไม่ได้ ใช้น้ำมาก |
วิธีเปียก (แนะนำสำหรับอะราบิกา)
- ลอยน้ำ คัดผลที่ไม่สมบูรณ์ที่ลอยน้ำทิ้ง [1]
- ลอกเปลือกนอกด้วยเครื่องสี แล้วลอยน้ำอีกครั้งเพื่อเอาเปลือกที่ลอยน้ำทิ้ง [1]
- หมักในน้ำสะอาด 24–48 ชั่วโมงจนเมือกหลุด ถ้าเป็นน้ำนิ่งให้เปลี่ยนน้ำทุก 24 ชั่วโมง [1]
- ขัดเมือกและล้างด้วยน้ำสะอาด [1]
- ตากในที่ร่มหรือแดดรำไรที่ระบายอากาศดี บนแคร่ไม้ไผ่หรือชั้นวางสูงจากพื้น 1.5–2 เมตรที่มีตาข่ายตาถี่วางข้างบน ราว 7–10 วันขึ้นไป จนเมล็ดกาแฟกะลามีความชื้นราว 10–12% [1]
- เก็บในถุงตาข่ายหรือถุงพลาสติก วางบนชั้นในโรงเก็บที่อากาศถ่ายเทสะดวก [1]
กรมวิชาการเกษตรพัฒนาเทคนิคหมักกาแฟเร่งด้วยยีสต์ Saccharomyces cerevisiae สายพันธุ์ BAwine ร่วมกับการรักษาความเป็นกรด-ด่างไม่ต่ำกว่า 4.5 และเติมอากาศไม่น้อยกว่า 6 ลิตรต่อนาที หมักเสร็จได้ไม่เกิน 18 ชั่วโมง [1]
วิธีแห้ง (มักใช้กับโรบัสตา)
- ลอยน้ำเพื่อคัดเลือกผลกาแฟที่สมบูรณ์ [2]
- ตากในที่อากาศถ่ายเทดี แดดตลอดวัน ห่างแหล่งปนเปื้อน ติดกับดักกาวเหนียวรอบลานตากป้องกันมอดเจาะผลกาแฟ และป้องกันสัตว์เข้าลานตาก [2]
- เกลี่ยผลให้หนาไม่เกิน 5 ซม. หรือไม่เกิน 30 กก.ต่อตารางเมตร กลับผลวันละ 4 ครั้ง ป้องกันผลด้านล่างขึ้นรา [2]
- ช่วงแรกที่ผลยังชื้น นำเข้าที่ร่มในตอนเย็น แต่ไม่คลุมผ้าพลาสติก เพราะหยดน้ำควบแน่นทำให้ผลเปียก หลังตากแดดเต็มที่ 5–7 วัน ระวังฝนและน้ำค้าง เก็บเข้าที่ร่มหรือคลุมผ้าพลาสติกกลางคืนหรือเมื่อฝนตก [2]
- ผลแห้งเหมาะสมเมื่อได้รับแดดเต็มที่ราว 15 วัน ไม่ตากจนแห้งเกิน เมล็ดไม่ควรมีความชื้นต่ำกว่า 9% [2]
- สีด้วยเครื่องสีผลกาแฟแห้ง หรือเก็บผลแห้งในโรงเก็บที่สะอาดถ้ายังไม่สี [2]
คัดขนาดและข้อบกพร่อง
สีกะลาออกได้สารกาแฟสีเขียวอมเทาหรือเขียวอมฟ้า คัดเกรดตามมาตรฐาน มกษ. 5701-2561 [1]
| รหัสขนาด | ขนาดเมล็ดอะราบิกา (มม.) | ตะแกรงร่อน (sieve No.) |
|---|---|---|
| 1 | ≥ 7.14 | 18 |
| 2 | 6.75 – < 7.14 | 17 |
| 3 | 6.35 – < 6.75 | 16 |
| 4 | 5.95 – < 6.35 | 15 |
| 5 | 5.56 – < 5.95 | 14 |
| 6 | 4.76 – < 5.56 | 12 |
| 7 | < 4.76 | – |
| ข้อบกพร่อง (% โดยมวล) | อะราบิกา | โรบัสตา |
|---|---|---|
| เมล็ดดำ | 0.5 | 2 |
| เมล็ดขึ้นรา | 0.5 | 0.5 |
| เมล็ดแตก | 2.0 | 2 |
| เมล็ดถูกแมลงทำลาย | 0.5 | 4 |
| ผลกาแฟแห้ง | 0.5 | 0.5 |
| สิ่งแปลกปลอม | 0.5 | 0.5 |
| รวมไม่เกิน | 4 | 7 |
เก็บรักษาสารกาแฟ
- ความชื้น สารกาแฟที่ไม่ต้องเก็บรักษาหรือขนส่งนานต้องมีความชื้นไม่เกิน 13% ถ้าต้องเก็บหรือขนส่งนานไม่เกิน 12.5% [2] คู่มืออะราบิกาแนะนำไม่เกิน 12% เพื่อลดสารออคราทอกซิน [1]
- บรรจุ ใส่ถุงแล้วใส่กระสอบป่านอีกชั้นเพื่อป้องกันแสง วางบนชั้นไม้ในโรงเก็บที่อากาศถ่ายเท [1]
- โรงเก็บ สะอาด ยกพื้นวางกระสอบป้องกันความชื้น เก็บแยกจากสารเคมีหรือสินค้าที่มีกลิ่น [2]
- คั่ว คั่วที่ไม่เกิน 240 °C นานไม่เกิน 20 นาที เป็นจุดวิกฤตที่ช่วยลดสารออคราทอกซินเอและไม่ให้สารกลุ่ม PAHs เพิ่มขึ้น [1]
แหล่งอ้างอิง
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กุมภาพันธ์ 2562). คู่มือการจัดการการผลิตกาแฟอะราบิกา พิมพ์ครั้งที่ 2. ISBN 978-974-436-925-3. opsmoac.go.th ↗
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (สิงหาคม 2567). คู่มือเทคโนโลยีการผลิตกาแฟโรบัสตา. doa.go.th ↗