บทที่ 9 · ช่วงที่ 3 ดูแล
ให้น้ำกาแฟ: ช่วงดอกพักตัว ดอกบาน ผลขยาย และการคุมวัชพืชในสวนกาแฟ
กาแฟต้องการน้ำช่วงไหน ทำไมดอกต้องพักตัวในหน้าแล้ง ถ้าฝนทิ้งช่วงเกิน 3 สัปดาห์ต้องทำอย่างไร และคุมวัชพืชโดยไม่ทำร้ายราก
สรุปสั้น
- ช่วงดอกพักตัวในหน้าแล้ง กาแฟไม่ต้องการน้ำ ดอกจึงพักตัวเต็มที่และบานพร้อมกันเมื่อได้ฝน [2]
- หลังดอกพักตัวแล้ว ถ้าฝนน้อยไม่พอ ต้องให้น้ำช่วย ไม่เช่นนั้นดอกเหี่ยวและฝ่อ ไม่ติดผล [1][2]
- ช่วงผลขยาย 3–4 เดือนหลังดอกบานสำคัญที่สุด ถ้าฝนทิ้งช่วงนานกว่า 3 สัปดาห์ต้องให้น้ำ [1][2]
ฝนที่ต้องการ
สวนกาแฟส่วนใหญ่อาศัยน้ำฝน ควรมีฝนเฉลี่ยอย่างน้อย 1,200–1,500 มม./ปี และกระจายอย่างน้อย 5–8 เดือน [1][3] ถ้าช่วงแล้งยาวนาน ควรมีแหล่งน้ำสะอาดพอใช้ตลอดช่วงแล้ง คู่มืออะราบิกาแนะนำให้น้ำในฤดูแล้งอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ส่วนพื้นที่ที่ไม่มีแหล่งน้ำ ให้ใช้เศษวัชพืชหรือฟางข้าวคลุมโคนต้นตั้งแต่หมดฤดูฝน โดยเฉพาะสวนที่ปลูกกลางแจ้ง [1]
ช่วงที่ต้นกาแฟต้องการน้ำ
| ช่วง | เกิดอะไรขึ้น | น้ำ |
|---|---|---|
| ดอกตูม (พักตัว) | ตาดอกโตเต็มที่แล้วหยุดเจริญ ควรพักตัวไม่ต่ำกว่า 5–6 สัปดาห์ | ไม่ต้องการน้ำ |
| ดอกออกจากการพักตัว | ได้ฝนพอ ดอกเจริญเป็นดอกสีขาว | ต้องการน้ำมาก ถ้าฝนน้อยให้น้ำเพิ่ม ให้ดอกบานพร้อมกัน เก็บเกี่ยวได้พร้อมกัน |
| ดอกบาน | บานภายใน 7–10 วันหลังได้น้ำพอ (โรบัสตา) | ไม่ต้องการฝน ฝนหรือน้ำแบบพ่นฝอยชะละอองเกสร ดอกผสมได้น้อย |
| เริ่มติดผล | ผลเล็กติดเป็นกลุ่ม ขาดน้ำผลร่วงมาก | ถ้าดินยังชื้นไม่ต้องให้ ถ้าฝนทิ้งช่วงนานกว่า 3 สัปดาห์ ให้น้ำทุก 3–4 สัปดาห์ |
| ผลขยายเร็วและสะสมน้ำหนัก | 3–4 เดือนหลังดอกบาน ผลขยายจากขนาดเมล็ดพริกไทย | สำคัญที่สุด ห้ามขาดน้ำ ถ้าฝนทิ้งช่วงนานกว่า 3 สัปดาห์ต้องให้น้ำ |
ดอกกาแฟโรบัสตาต้องผสมเกสรข้ามต้น ถ้ามีฝนตกหรือให้น้ำแบบพ่นฝอยขณะดอกบาน น้ำจะชะละอองเกสรตัวผู้ ดอกได้รับการผสมน้อย ไม่ติดผล จึงพบว่าปีที่มีฝนตกตรงวันที่ดอกชุดใหญ่บานพอดี ผลผลิตปีนั้นจะต่ำ [2]
ถ้าขาดน้ำช่วงผลขยาย เนื้อเยื่อรอบเมล็ดขยายได้น้อย ช่องว่างสำหรับเมล็ดมีขนาดเล็ก ได้เมล็ดเล็ก และผลผลิตต่ำ [1][2]
วัชพืช
สวนกาแฟที่เริ่มปลูกใหม่ต้องคุมวัชพืชมากกว่าสวนที่มีอายุมาก เพราะแสงส่องถึงพื้นและวัชพืชโตเร็ว โดยเฉพาะสวนที่ปลูกกลางแจ้ง [2]
- แรงงานและเครื่องตัด ตัดหญ้าหรือใช้จอบถากรอบโคนต้นในสวนที่ปลูกใหม่ เพราะสารกำจัดวัชพืชเป็นอันตรายต่อต้นกาแฟเล็กได้ง่าย [2]
- หน้าแล้ง กำจัดวัชพืชเพื่อลดการแย่งน้ำ แล้วใช้วัชพืชที่ตัดคลุมโคนต้นลดการระเหยของน้ำ แต่การถากหน้าดินออกจนเตียนทำให้ดินพังทลาย โดยเฉพาะที่ลาดชัน [2]
- สารกำจัดวัชพืช ใช้เท่าที่จำเป็น เพราะรากกาแฟหาอาหารใกล้ผิวดินเป็นจำนวนมาก [1] คู่มือโรบัสตาแนะนำกลูโฟซิเนต-แอมโมเนียม 15% W/V SL อัตรา 800–1,600 มล. ผสมน้ำ 60–80 ลิตรต่อไร่ [2]
วัชพืชที่พบบ่อย: ใบแคบ เช่น หญ้าคา หญ้าขจรจบ หญ้าตีนกา หญ้าเห็บ ใบกว้าง เช่น สาบแร้งสาบกา สาบเสือ กระดุมใบเล็ก กระดุมใบใหญ่ [1] และกก เช่น แห้วหมู กกสามเหลี่ยมเล็ก [2]
แหล่งอ้างอิง
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กุมภาพันธ์ 2562). คู่มือการจัดการการผลิตกาแฟอะราบิกา พิมพ์ครั้งที่ 2. ISBN 978-974-436-925-3. opsmoac.go.th ↗
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (สิงหาคม 2567). คู่มือเทคโนโลยีการผลิตกาแฟโรบัสตา. doa.go.th ↗
- ศูนย์วิจัยเกษตรหลวงเชียงใหม่ สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร. แผ่นพับ การปลูกและการดูแลรักษากาแฟอะราบิกา. doa.go.th ↗