บทที่ 1 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก
รู้จักกาแฟ: อะราบิกากับโรบัสตาต่างกันอย่างไร ดอก ผล และรอบปีของต้นกาแฟ
กาแฟอะราบิกากับโรบัสตาต่างกันอย่างไร ปลูกที่ไหน ดอกพักตัวและบานอย่างไร ผลใช้เวลากี่เดือนจึงสุก และผลผลิตต่อไร่มาจากอะไร
สรุปสั้น
- ไทยปลูกกาแฟ 2 ชนิดหลัก: อะราบิกา บนพื้นที่สูงภาคเหนือ และโรบัสตา ส่วนใหญ่ในภาคใต้ [1][2]
- ดอกกาแฟพักตัวช่วงแล้ง แล้วบานพร้อมกันเมื่อได้ฝนหรือได้น้ำพอ น้ำช่วงดอกและผลขยายจึงกำหนดผลผลิตของปี [1][2]
- ไทยผลิตกาแฟไม่พอใช้ ปี 2566 นำเข้าเมล็ดกาแฟและกาแฟสำเร็จรูปสูงถึง 91,389.90 ตัน [2]
อะราบิกากับโรบัสตา
| เรื่อง | อะราบิกา | โรบัสตา |
|---|---|---|
| แหล่งปลูก | พื้นที่สูง 700 เมตรขึ้นไป ละติจูด 17° เหนือขึ้นไป [1] | ที่ราบหรือเชิงเขา สูงไม่เกินราว 700 เมตร ภาคใต้เป็นแหล่งหลัก [2] |
| อุณหภูมิ | 15–25 °C [1] | 20–30 °C ทนได้ถึง 37 °C [2] |
| การผสมเกสร | ต้นเพาะจากเมล็ดของต้นแม่ที่คัดเลือกได้ [1] | ผสมข้าม ผสมในดอกเดียวกันไม่ได้ ต้นจากเมล็ดจึงกลายพันธุ์ [2] |
| ระยะปลูก | 2 × 2 เมตร 400 ต้น/ไร่ [1] | 3 × 3 ถึง 3.5 × 3.5 เมตร เชิงเดี่ยวราว 170 ต้น/ไร่ [2] |
| ร่มเงา | ควรปลูกไม้บังร่มก่อนปลูกกาแฟ [1] | ส่วนใหญ่ปลูกใต้ร่มไม้ผลหรือไม้บังร่ม [2] |
| แปรรูป | นิยมวิธีเปียก [1] | มักใช้วิธีแห้ง [2] |
รอบปีของต้นกาแฟ
- ดอกตูม ตาดอกพัฒนาเป็นกลุ่มดอก แล้วหยุดเจริญเข้าสู่ช่วงพักตัว ซึ่งควรนานไม่ต่ำกว่า 5–6 สัปดาห์ ช่วงนี้กาแฟไม่ต้องการน้ำ [2]
- ดอกออกจากการพักตัว เมื่อได้ฝนหรือน้ำพอ ดอกเจริญจนเห็นเป็นดอกสีขาว แล้วบานภายใน 7–10 วัน [2]
- ติดผล หลังผสมเกสร ผลเล็กติดกันเป็นกลุ่ม ช่วงนี้ขาดน้ำผลร่วงได้มาก [1][2]
- ผลขยายและสะสมน้ำหนัก 3–4 เดือนหลังดอกบาน ผลขยายจากขนาดเมล็ดพริกไทย เป็นช่วงที่ขาดน้ำไม่ได้ [1][2]
- ผลสุก อะราบิกาใช้เวลาตั้งแต่ติดผลจนผลสุกราว 6 เดือนที่ความสูง 700–900 เมตร และราว 9 เดือนที่ 1,000 เมตรขึ้นไป [3] โรบัสตาเก็บเกี่ยวเมื่อผลอายุไม่น้อยกว่า 309 วันหลังดอกบาน [2]
กาแฟไทยวันนี้
คู่มือกาแฟโรบัสตาของกรมวิชาการเกษตรระบุว่า การผลิตกาแฟโรบัสตาของไทยมีสภาวะถดถอย ปี 2566 มีพื้นที่ปลูกเพียง 99,529 ไร่ ผลผลิต 8,584 ตัน ภาคใต้มีพื้นที่ 80,633 ไร่ ผลผลิต 6,896 ตัน ไม่พอกับความต้องการของอุตสาหกรรมกาแฟในประเทศราว 80,000 ตันต่อปี [2] การเพิ่มผลผลิตต่อไร่ในสวนเดิมด้วยพันธุ์ดี ปุ๋ย น้ำ และการตัดแต่งกิ่ง จึงคุ้มค่าทั้งกับเกษตรกรและประเทศ (บท ตัดแต่งกิ่งและตัดฟื้นต้น)
แหล่งอ้างอิง
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กุมภาพันธ์ 2562). คู่มือการจัดการการผลิตกาแฟอะราบิกา พิมพ์ครั้งที่ 2. ISBN 978-974-436-925-3. opsmoac.go.th ↗
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (สิงหาคม 2567). คู่มือเทคโนโลยีการผลิตกาแฟโรบัสตา. doa.go.th ↗
- ศูนย์วิจัยเกษตรหลวงเชียงใหม่ สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร. แผ่นพับ การปลูกและการดูแลรักษากาแฟอะราบิกา. doa.go.th ↗