บทที่ 10 · ช่วงที่ 3 ดูแล
ตัดแต่งกิ่งกาแฟ: บังคับทรงพุ่ม ตัดฟื้นต้น และระบบหลายลำต้นของโรบัสตา
ตัดแต่งกิ่งกาแฟอะราบิกาอย่างไรให้ผลผลิตเพิ่ม 80–95% ตัดฟื้นต้นเมื่อไหร่ และจัดกิ่งหลักโรบัสตา 3–5 กิ่งอย่างไร
สรุปสั้น
- อะราบิกาอายุ 8 ปีขึ้นไป ตัดแต่งแบบบังคับทรงพุ่มที่ความสูง 150–160 ซม. ผลผลิตเพิ่มขึ้นราว 80–95% [1][3]
- ต้นอายุ 15 ปีขึ้นไปที่ผลผลิตลดลง ตัดฟื้นต้นสูงจากดิน 30–50 ซม. เริ่มให้ผลอีกครั้งหลังตัด 2 ปี [1][3]
- โรบัสตาเลี้ยงกิ่งหลัก 3–5 กิ่ง แล้วเปลี่ยนกิ่งหลักที่ไม่สมบูรณ์ปีละกิ่ง [2]
อะราบิกา
- ต้นปลูกใหม่ ช่วงปีแรกใช้ระบบกาแฟลำต้นเดี่ยว ปล่อยให้สูงตามต้องการ แล้วจึงตัดยอด [1]
- อายุ 4–8 ปี ตัดกิ่งแห้งที่ไม่ให้ผลผลิตทิ้ง โดยเฉพาะกิ่งด้านล่างของต้น [3]
ตัดแต่งแบบบังคับทรงพุ่ม
เหมาะกับต้นอายุ 8 ปีขึ้นไปที่ยังให้ผลผลิตอยู่ [1][3]
- ตัดยอดที่ความสูง 150–160 ซม. ไม่ให้ต้นสูงเกิน เก็บเกี่ยวง่าย [1]
- ตัดแต่งและเล็มกิ่งแห้งที่ไม่ให้ผลผลิตออก ให้ต้นเจริญไปทางกิ่งแขนง [1]
- ตัดปลายกิ่งแขนงที่ 1 กระตุ้นให้เกิดกิ่งแขนงที่ 2 เพิ่มพื้นที่ติดผล [1]
การตัดแต่งช่วยกำจัดส่วนที่เป็นโรคและแมลง อากาศถ่ายเท แสงแดดส่องทั่วถึง และสร้างกิ่งใหม่ที่สมบูรณ์ [1]
| จังหวัด | ไม่ตัดแต่ง (กก./ไร่) | ตัดแต่งกิ่ง (กก./ไร่) | ผลผลิตเพิ่มขึ้น |
|---|---|---|---|
| เชียงใหม่ | 145 | 267 | 84.1% |
| เชียงราย | 203 | 396.5 | 95.3% |
| น่าน | 119 | 213.5 | 79.4% |
ตัดฟื้นต้น
เหมาะกับต้นอายุ 15 ปีขึ้นไปที่ไม่ให้ผลผลิตหรือผลผลิตลดลง ตัดทรงพุ่มออกหมดหรือเกือบหมด ตัดลำต้นที่ความสูงจากผิวดิน 30–50 ซม. เลือกกิ่งที่สมบูรณ์แข็งแรงไว้ราว 2–3 กิ่ง เว้นระยะให้ทั่วพุ่มและอยู่ตรงข้ามกัน กิ่งที่เหลือตัดออก ได้เปรียบกว่าการปลูกต้นใหม่ เริ่มให้ผลผลิตหลังตัด 2 ปี [1][3]
โรบัสตา
ระบบหลายลำต้น
- ปลูกจากกิ่งหลัก 1 กิ่ง กาแฟจะแตกกิ่งหลักหลายกิ่ง เลือกกิ่งหลักใหม่ที่สมบูรณ์ไว้ 3–4 กิ่ง รวมกิ่งหลักเดิม [2]
- กิ่งหลักที่เว้นไว้ 3–5 กิ่ง จัดให้กระจายตัวไม่เบียดชิดกัน [2]
- ปีที่ 2–4 เมื่อกิ่งหลักโตเต็มที่ หมั่นลิดกิ่งแขนงที่แตกออกจากกิ่งหลักทุก 2–4 เดือน [2]
- หลังกิ่งหลักให้ผลเต็มที่ที่อายุ 7–9 ปี ตัดกิ่งหลักที่ไม่สมบูรณ์ออกปีละ 1 กิ่ง และเลี้ยงกิ่งใหม่ทดแทนปีละกิ่ง ทำซ้ำทุกปีจนครบทั้ง 5 กิ่งหลัก [2]
ระบบลำต้นเดี่ยวแบบชาวสวน
เลี้ยงลำต้นเดี่ยวจนสูงกว่า 150 ซม. แล้วตัดยอดเหลือ 150 ซม. นับจากยอดลงมาเลือกกิ่งนอนแรกที่แข็งแรงไว้ 3–4 กิ่ง นับข้อของกิ่งนอนไว้ 3 ข้อ แล้วตัดปลายกิ่งนอนที่ 1 ให้แตกกิ่งใหม่ เมื่อกิ่งที่ให้ผลเริ่มให้ผลผลิตลดลง ตัดทิ้งแล้วเลี้ยงกิ่งใหม่ทดแทนทุกปี ต้นจะให้ผลผลิตคงที่ ไม่ต้องตัดฟื้นต้นเมื่ออายุมาก [2]
ตัดฟื้นต้นโรบัสตา
ตัดเมื่อผลผลิตลดลงจนไม่คุ้มทุน ต้นสูงจนทำงานลำบาก อายุมากกว่า 9 ปี หรือต้นเสียหายมาก ควรตัดในฤดูฝนเพื่อป้องกันตอแห้งตาย [2]
- ตัดหมดต้น เหลือตอสูงราว 50 ซม. หน้าตัดเอียงเล็กน้อยไม่ให้น้ำขัง ทาปูนแดงหรือสีที่รอยตัด เมื่อกิ่งใหม่ยาวราว 10 ซม. เลือกกิ่งสมบูรณ์ไว้ 3–4 กิ่งเป็นกิ่งหลัก [2]
- มีกิ่งพี่เลี้ยง ตัดที่ 50 ซม. เหลือกิ่งพี่เลี้ยง 1 กิ่งเป็นหลักประกันว่าต้นไม่ตาย เมื่อกิ่งใหม่เจริญดีแล้วจึงตัดกิ่งพี่เลี้ยงทิ้ง เหมาะกับต้นโทรมหรือพื้นที่แห้งแล้ง ฝนไม่แน่นอน [2]
หลังตัดแต่งทุกครั้ง ใส่ปุ๋ยและให้น้ำ (บท ปุ๋ยกาแฟ)
แหล่งอ้างอิง
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กุมภาพันธ์ 2562). คู่มือการจัดการการผลิตกาแฟอะราบิกา พิมพ์ครั้งที่ 2. ISBN 978-974-436-925-3. opsmoac.go.th ↗
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (สิงหาคม 2567). คู่มือเทคโนโลยีการผลิตกาแฟโรบัสตา. doa.go.th ↗
- ศูนย์วิจัยเกษตรหลวงเชียงใหม่ สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร. แผ่นพับ การปลูกและการดูแลรักษากาแฟอะราบิกา. doa.go.th ↗