บทที่ 6 · ช่วงที่ 2 ปลูก
เพาะกล้ากาแฟ: เพาะเมล็ด ระยะหัวไม้ขีด ปีกผีเสื้อ ย้ายลงถุง เสียบยอด และกล้าพร้อมปลูก
เพาะกล้ากาแฟจากเมล็ดอย่างไร ใช้วัสดุอะไร งอกกี่วัน ทำไมโรบัสตาจากเมล็ดไม่ตรงพันธุ์ เสียบยอดอย่างไร และกล้าแบบไหนพร้อมปลูก
สรุปสั้น
- อะราบิกาเพาะจากเมล็ดของต้นแม่พันธุ์ที่คัดเลือกเท่านั้น เมล็ดงอกถึงระยะหัวไม้ขีดราว 30–45 วัน [1]
- ต้นกล้าพร้อมปลูกเมื่อมีใบจริง 4–6 คู่ อายุไม่น้อยกว่า 8–12 เดือน [1][3]
- โรบัสตาเป็นพืชผสมข้าม ต้นจากเมล็ดกลายพันธุ์ ถ้าต้องการต้นตรงพันธุ์ใช้การเสียบยอด เสียบข้าง หรือทาบกิ่ง [2]
เพาะกล้าจากเมล็ด
- เตรียมเมล็ด จากผลกาแฟที่สุกเต็มที่ แกะเปลือกออกได้เมล็ดที่เรียกว่า "เมล็ดกะลา" คัดเฉพาะเมล็ดที่สมบูรณ์ [1] คู่มือโรบัสตาผึ่งเมล็ดให้แห้งในที่ลมโกรกก่อนเพาะ [2]
- วัสดุเพาะ ทรายหยาบใหม่ หรือดินใหม่ที่ปลอดเชื้อโรค ใส่ตะกร้าหรือกระบะอิฐบล็อก ใต้หลังคาพรางแสงด้วยพลาสติกดำ 70% [1]
- เรียงเมล็ด เป็นแถวในวัสดุเพาะ กลบด้วยทราย ให้น้ำสม่ำเสมอ เมล็ดเริ่มงอกถึงระยะหัวไม้ขีดราว 30–45 วัน [1]
- ระยะปีกผีเสื้อ เมื่อใบเลี้ยงกางคล้ายปีกผีเสื้อ 1–2 คู่ใบ ถอนย้ายลงถุงพลาสติกดำ 4 × 6 นิ้ว หรือ 5 × 8 นิ้ว หรือแปลงเพาะระยะ 30 × 100 ซม. [1]
- บำรุงกล้า รดน้ำผสมปุ๋ย 15-15-15 อัตรา 1 กก.ต่อน้ำ 200 ลิตร สลับกับยูเรีย 1 กก.ต่อน้ำ 200 ลิตร ทุก 7–10 วัน จนกว่าจะย้ายปลูก [1]
กล้าพร้อมปลูก
- อะราบิกา มีใบจริง 4–5 คู่ อายุไม่น้อยกว่า 8–12 เดือน [1][3] ภาพในคู่มือแสดงต้นกล้าพร้อมปลูกที่มีใบจริง 5–6 คู่ [1]
- โรบัสตา ต้นกล้าอายุ 3–4 เดือนขึ้นไป และพร้อมปลูกเมื่อมีใบจริง 5–6 คู่ใบ [2]
ขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ
ข้อดีคือได้ต้นที่ตรงตามพันธุ์ แข็งแรง และให้ผลผลิตเร็วกว่าต้นเพาะเมล็ด ข้อเสียคือขยายได้ปริมาณไม่มาก [1]
- ปักชำ ตัดกิ่งจากต้นแม่มาชักนำให้เกิดราก ใช้ต้นแม่น้อย ทำได้เร็ว ต้นทุนต่ำ ไม่มีปัญหารอยต่อ แต่ไม่มีระบบรากแก้ว ใช้เวลาออกรากราว 2–6 เดือน และแตกยอดใหม่ราว 6–7 เดือน [1]
- เสียบยอด ผ่าต้นตอแล้วเสียบยอดกิ่งพันธุ์ดี พันด้วยเทปหรือเชือกฟาง คลุมถุงพลาสติก คู่มือโรบัสตาแสดงต้นที่เสียบยอดแล้ว 45 วัน [2]
- โซมาติก เอ็มบริโอจีนีซิส เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อใบในห้องปฏิบัติการ ได้ต้นกล้าจำนวนมากที่ตรงพันธุ์ [2]
ทำไมโรบัสตาจากเมล็ดไม่ตรงพันธุ์
ดอกกาแฟโรบัสตาผสมเกสรในดอกเดียวกันไม่ได้ ต้องผสมข้ามต้น ต้นที่เพาะจากเมล็ดจึงกลายพันธุ์ ไม่เหมือนต้นแม่ ผลผลิตและคุณภาพไม่สม่ำเสมอ ถ้าต้องการต้นตรงพันธุ์ ให้ใช้วิธีเสียบยอด เสียบข้าง หรือทาบกิ่ง [2]
แหล่งอ้างอิง
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กุมภาพันธ์ 2562). คู่มือการจัดการการผลิตกาแฟอะราบิกา พิมพ์ครั้งที่ 2. ISBN 978-974-436-925-3. opsmoac.go.th ↗
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (สิงหาคม 2567). คู่มือเทคโนโลยีการผลิตกาแฟโรบัสตา. doa.go.th ↗
- ศูนย์วิจัยเกษตรหลวงเชียงใหม่ สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร. แผ่นพับ การปลูกและการดูแลรักษากาแฟอะราบิกา. doa.go.th ↗