บทที่ 12 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
มอดเจาะผลกาแฟ: อาการ วงจรชีวิต กับดักสารล่อ เชื้อราบิวเวอเรีย และการป้องกันแบบผสมผสาน
มอดเจาะผลกาแฟทำความเสียหายได้แค่ไหน รู้ได้อย่างไร วางกับดักสารล่อกี่จุดต่อไร่ ใช้เชื้อราบิวเวอเรียอย่างไร และทำไมต้องเก็บผลให้หมดต้น
สรุปสั้น
- มอดเจาะผลกาแฟทำความเสียหายได้ถึง 50% ผลที่ถูกเจาะเป็นทางให้เชื้อราและแบคทีเรียเข้าทำลายซ้ำ ผลร่วง คุณภาพกาแฟลดลง [1][2]
- หลักสำคัญคือเก็บผลให้หมดต้นและเก็บผลที่ถูกเจาะไปทำลาย ไม่ให้เหลือผลค้างต้นเป็นแหล่งขยายพันธุ์ [1][2]
- ใช้หลายวิธีร่วมกัน: สำรวจ ตัดแต่ง กับดักสารล่อ 5–10 จุดต่อไร่ และเชื้อราบิวเวอเรีย [1][2]
รู้จักมอดเจาะผลกาแฟ
มอดเจาะผลกาแฟ (Coffee Berry Borer, Hypothenemus hampei) เป็นแมลงปีกแข็งขนาดเล็ก 1.2–1.5 มม. ลำตัวสีดำ ขยายพันธุ์ได้ 8–9 รุ่นต่อปี เพศเมียวางไข่ได้ 20–80 ฟอง วงจรชีวิต 28–34 วัน ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม [1]
- ผลอ่อน ความเสียหายรุนแรงเกิดกับเนื้อเยื่อภายในผล [1][2]
- ผลกำลังสุก เมล็ดเป็นรูพรุน โรคพืชเข้าทำลายซ้ำ เมล็ดเสียคุณภาพ และผลร่วงก่อนกำหนด [1][2]
การป้องกันกำจัดแบบผสมผสาน
- สำรวจ การระบาดของมอดเจาะผลกาแฟอย่างสม่ำเสมอ [1][2]
- สวนสะอาด เก็บเกี่ยวผลกาแฟให้หมดต้น และเก็บผลที่ถูกมอดเจาะไปทำลายนอกแปลง เพราะผลที่ค้างต้นอาจมีมอดพร้อมเพิ่มจำนวนในรุ่นต่อไป [1][2]
- ตัดแต่งกิ่ง และทรงพุ่มให้โปร่ง ลดการเข้าทำลาย [1][2]
- กับดักสารล่อ ใช้เมทิลแอลกอฮอล์ : เอทิลแอลกอฮอล์ อัตราส่วน 1 : 1 วาง 5–10 จุดต่อไร่ สูงจากพื้น 1.0–1.5 เมตร และเติมสารล่อทุก 2 สัปดาห์ [1][2]
- เชื้อราบิวเวอเรีย (Beauveria bassiana) ที่มีความเฉพาะเจาะจงกับมอดเจาะผลกาแฟ คู่มืออะราบิกาใช้สายพันธุ์ DOA B4 อัตรา 1 ถุง (200 กรัม) ต่อน้ำ 10 ลิตร ฉีดพ่นเดือนละครั้งตั้งแต่ติดผลจนเก็บเกี่ยว [1] คู่มือโรบัสตาใช้ไอโซเลท DOA B18 อัตรา 1 ถุง (400 กรัม ความเข้มข้น 108) ต่อน้ำ 20 ลิตร ฉีดพ่นอย่างน้อยเดือนละครั้งในช่วงติดผลจนเก็บเกี่ยว [2]
- สารฆ่าแมลง (โรบัสตา) คู่มือโรบัสตาให้ใช้ไตรอะโซฟอส 40% EC อัตรา 40 มล.ต่อน้ำ 20 ลิตร ฉีดพ่นตั้งแต่ผลมีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 5 มม. จนผลกาแฟสุก [2] ถ้าความเข้มข้นต่างจากนี้ใช้อัตราตามฉลาก และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก
แตนเบียนที่สำคัญของมอดเจาะผลกาแฟ เช่น Prorops nasuta, Cephalonomia stephanoderis และ Phymastichus coffea มีอยู่ในแอฟริกาตอนกลางและนำไปใช้ในละตินอเมริกาหลายประเทศ แต่ยังไม่พบในประเทศไทย [2] การควบคุมโดยชีววิธีในไทยจึงใช้เชื้อราบิวเวอเรียเป็นหลัก
มอดกับคุณภาพสารกาแฟ
มาตรฐานสารกาแฟยอมรับเมล็ดถูกแมลงทำลายได้ไม่เกิน 0.5% โดยมวลสำหรับอะราบิกา [1] และไม่เกิน 4% สำหรับโรบัสตา [2] ถ้าสวนมีมอดมาก ต้องคัดเมล็ดทิ้งมาก ราคาที่ได้ลดลง (บท แปรรูปกาแฟและมาตรฐานสารกาแฟ)
แหล่งอ้างอิง
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กุมภาพันธ์ 2562). คู่มือการจัดการการผลิตกาแฟอะราบิกา พิมพ์ครั้งที่ 2. ISBN 978-974-436-925-3. opsmoac.go.th ↗
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (สิงหาคม 2567). คู่มือเทคโนโลยีการผลิตกาแฟโรบัสตา. doa.go.th ↗