บทที่ 1 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก
รู้จักมะม่วง: รอบปีของต้นที่ให้ผล ผลผลิตมาจากไหน และในฤดูกับนอกฤดูต่างกันอย่างไร
มะม่วงโตและให้ผลอย่างไรในแต่ละปี ทำไมต้องรอใบแก่ก่อนออกดอก ผลผลิตต่อไร่มาจากอะไร และมะม่วงในฤดูกับนอกฤดูต่างกันอย่างไร
สรุปสั้น
- มะม่วงเป็นไม้ผลยืนต้น ต้นจากกิ่งพันธุ์เริ่มให้ผลราวปีที่ 3–4 และให้ผลต่อเนื่องหลายสิบปี
- ต้นที่ให้ผลมีรอบงานเหมือนกันทุกปี: เก็บเกี่ยว → ตัดแต่งกิ่ง → ใบชุดใหม่ → ใบแก่ พักตัว → ออกดอก → ผล
- มะม่วงออกดอกที่ปลายกิ่งซึ่งใบแก่และพักตัวแล้วเท่านั้น งานทั้งปีจึงวนอยู่ที่การทำให้ยอดพร้อมออกดอกพร้อมกันทั้งต้น
มะม่วงออกดอกอย่างไร
มะม่วง (Mangifera indica L.) อยู่ในวงศ์มะม่วง (Anacardiaceae) ถิ่นกำเนิดอยู่แถบอินเดียถึงพม่า ปลูกได้ทั่วประเทศไทย ทนแล้งได้ดีกว่าไม้ผลหลายชนิด ต้นมะม่วงแตกยอดเป็นชุด ๆ ทั้งปี แต่ละชุดเรียกว่า “ใบชุด” หรือ “รุ่นใบ” ซึ่งต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์จึงแก่
- ดอกออกที่ปลายยอด ช่อดอกเกิดจากตาที่ปลายกิ่งซึ่งใบชุดสุดท้ายแก่แล้วและหยุดแตกยอดไประยะหนึ่ง (พักตัว) ยอดที่ยังแตกใบอ่อนอยู่จะไม่ออกดอก
- อากาศเย็นและแล้งช่วยให้ออกดอก ตามธรรมชาติมะม่วงในไทยออกดอกช่วงหนาวแล้ง ราว ธ.ค.–ก.พ. (บท ปฏิทินมะม่วงในฤดู)
- สารช่วยเลื่อนเวลาได้ สารแพคโคลบิวทราโซลยับยั้งการสร้างจิบเบอเรลลินในต้น ทำให้ยอดหยุดแตกใบและพร้อมออกดอกเร็วขึ้น นี่คือหลักของการทำมะม่วงนอกฤดู (บท ทำดอกและมะม่วงนอกฤดู)
รอบปีของต้นที่ให้ผล
ผลผลิตต่อไร่มาจากไหน
ช่อดอกมะม่วงช่อหนึ่งมีดอกหลายร้อยถึงหลายพันดอก ส่วนใหญ่เป็นดอกตัวผู้ และติดผลจนเก็บได้เพียงช่อละไม่กี่ผล นี่เป็นธรรมชาติของมะม่วง สิ่งที่ชาวสวนกำหนดได้คือ จำนวนช่อที่ออกพร้อมกันและไม่เป็นโรค กับ ผิวผลที่สวย ซึ่งทำให้ขายได้เกรดดี (บท ดูแลดอก ผล และห่อผล)
ในฤดูกับนอกฤดูต่างกันอย่างไร
| มะม่วงในฤดู | มะม่วงนอกฤดู | |
|---|---|---|
| ออกดอก | ตามธรรมชาติ ราว ธ.ค.–ก.พ. | ใช้สารชักนำ ออกดอกได้ตามที่วางแผน |
| เก็บเกี่ยว | ราว มี.ค.–พ.ค. | ส่วนมากวางให้ตรง ต.ค.–ม.ค. |
| ราคา | ผลออกพร้อมกันทั้งประเทศ ราคามักต่ำ | มีผลน้อยในตลาด ราคามักดีกว่า |
| ความเสี่ยง | ปีที่หนาวน้อยหรือฝนตกช่วงดอก ออกดอกไม่ดี | ดอกออกในหน้าฝน โรคแอนแทรคโนสหนัก ต้นทุนสารและน้ำสูง |
| ต้องมี | ต้นสมบูรณ์ ตัดแต่งกิ่งทุกปี | แหล่งน้ำหน้าแล้ง แรงงาน และประสบการณ์ |
อ่านงานรายเดือนใน ปฏิทินมะม่วงในฤดู และ ปฏิทินมะม่วงนอกฤดู
วิธีใช้คู่มือเล่มนี้
- ก่อนปลูก อ่าน พื้นที่และดิน และ พันธุ์และกิ่งพันธุ์
- ปีที่ 1–3 อ่าน เตรียมพื้นที่และปลูก และ เลี้ยงต้นเล็กและไว้ทรง
- ต้นที่ให้ผลแล้ว ใช้ปฏิทินเป็นตัวเตือน คู่กับ ตัดแต่งกิ่งหลังเก็บเกี่ยว ทำดอกและมะม่วงนอกฤดู ดูแลดอก ผล และห่อผล ปุ๋ยมะม่วงตามระยะ และ การจัดการน้ำ
- เมื่อเห็นอาการผิดปกติ เทียบกับ โรคมะม่วง และ แมลงศัตรูมะม่วง
- ก่อนเก็บ อ่าน เก็บเกี่ยว คัดเกรด และขาย แล้วสรุปตัวเลขใน ต้นทุนและกำไร
แหล่งอ้างอิง
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดฉะเชิงเทรา (2564). ข้อมูลรายสินค้าของจังหวัดฉะเชิงเทราเพื่อการวางแผนพัฒนาการเกษตรและสหกรณ์ ชนิดสินค้า: มะม่วง (เอกสาร กษ.ฉช. ที่ 01/2564). opsmoac.go.th ↗
- ศูนย์นวัตกรรมเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว (PHTIC). ดัชนีเก็บเกี่ยว: มะม่วง. phtnet.org ↗
- Davenport, T.L. (2007). Reproductive physiology of mango. Brazilian Journal of Plant Physiology 19(4): 363–376. doi:10.1590/S1677-04202007000400007