บทที่ 15 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย
ดัชนีเก็บเกี่ยวมะพร้าวน้ำหอม: นับวันจากจั่นบาน นับทะลาย ดูปลายหางหนู สีรอบขั้ว และเกณฑ์ขนาดที่ตลาดรับซื้อ
มะพร้าวน้ำหอมอายุเท่าไรจึงเป็นมะพร้าวสองชั้น ดูอย่างไรว่าทะลายไหนตัดได้ ความหวานเปลี่ยนตามอายุอย่างไร ตัดทะลายอย่างไรไม่ให้ผลช้ำ และเกณฑ์น้ำหนักที่ล้งรับซื้อ
สรุปสั้น
- ตลาดผลสดต้องการมะพร้าวสองชั้น อายุราว 7 เดือนหลังจั่นบาน ความหวานราว 7–8 องศาบริกซ์ เนื้อเต็มกะลาและนุ่ม [1]
- ดูทะลายที่ตัดได้จากปลายหางหนูแห้งราวครึ่งหนึ่ง วงขาวรอบขั้วเริ่มจาง และนับทะลายด้านบน [1][2]
- ต้นสมบูรณ์ตัดได้ราวทุก 20 วัน ลดทะลายลงด้วยเชือก ไม่ให้ผลกระแทกพื้น [1]
ผลเปลี่ยนไปอย่างไรตามอายุ
| อายุนับจากจั่นบาน | เนื้อมะพร้าว | รสน้ำมะพร้าว | ความหวาน (°Brix) |
|---|---|---|---|
| 5 เดือน | ยังไม่มีเนื้อ กะลายังอ่อน | ไม่หวาน มีรสอมเปรี้ยว | 4.6 |
| 5 เดือน 3 สัปดาห์ | วุ้นบาง ๆ ราวครึ่งผล | หวานเล็กน้อย | 5.0–5.6 |
| 6 เดือน | วุ้นบาง ๆ เต็มผล เริ่มมีกลิ่นหอม | หวานเล็กน้อย | 5.6 |
| 6 เดือน 2 สัปดาห์ | เนื้อรับประทานได้ทั้งผล | หวาน | 7.0 |
| 7 เดือน | เนื้อเริ่มหนาราวครึ่งผล | หวาน | 7.0 |
| 7 เดือน 2 สัปดาห์ | เนื้อหนา ไม่เหมาะบริโภคสด | หวานมาก | 7.6–8.0 |
| 8 เดือน 3 สัปดาห์–9 เดือน | เนื้อหนา | มีรสซ่า มีไขมันลอย ความหวานเริ่มลดลง | 7.6–9.0 |
มะพร้าวน้ำหอมออกจั่นเฉลี่ยปีละ 15–16 จั่น บางต้นได้ถึง 20 จั่น จั่นที่ให้ผลดีมีผลมากกว่า 20 ผลต่อทะลาย [1] ผลที่อ่อนเกินไปน้ำมีรสเปรี้ยว เนื้อบางนิ่มเกิน ผลที่แก่เกินน้ำมีรสซ่าและมีไขมันลอย เนื้อหนาเกินไป [1]
มะพร้าวชั้นเดียว ชั้นครึ่ง สองชั้น ทึนทึก
| ระยะ | อายุโดยประมาณ | ความหวาน | ลักษณะเนื้อ |
|---|---|---|---|
| ชั้นเดียว | ราว 5 เดือน | 5.0–5.6 °Brix | วุ้นบาง ๆ ราวครึ่งผล ยังไม่เหมาะบริโภค |
| ชั้นครึ่ง | ราว 6 เดือน | 6.0–7.0 °Brix | เนื้อเกือบเต็มกะลา ด้านขั้วยังเป็นวุ้น เริ่มรับประทานได้ |
| สองชั้น | ราว 7 เดือน | 7.0–8.0 °Brix | เนื้อเต็มกะลา หนาอ่อนนุ่ม รับประทานได้ทั้งผล ชาวสวนส่วนใหญ่ตัดระยะนี้ |
| ทึนทึก | มากกว่า 7 เดือน | มากกว่า 8 °Brix | หวานจัด มีรสซ่า เนื้อหนาเกินไป ไม่เหมาะบริโภคสด |
มะพร้าวเผามักใช้ผลอายุมากกว่า 7 เดือน ซึ่งเนื้อหนาขึ้นแต่ยังไม่แข็ง [1] ผลสำหรับทำพันธุ์ใช้อายุราว 11–12 เดือน (บท เพาะและคัดต้นกล้ามะพร้าวน้ำหอม)
ดูอย่างไรว่าทะลายไหนตัดได้
- ปลายหางหนู (ปลายแขนงช่อดอก) แห้งไปราวครึ่งหนึ่งในสภาพอากาศปกติ [1][2]
- สีรอบกลีบเลี้ยง วงสีขาวรอบขั้วผลเริ่มจางหรือเลือนหายไป หรือเหลือเพียงเล็กน้อย เมื่อปอกเปลือกจะเห็นเปลือกขาวและเส้นใยสีขาวนวล [1]
- สีเปลือก เขียว ไม่อ่อนหรือแก่เกินไป [1]
- นับจั่นและทะลาย เหนือทะลายที่จะตัดขึ้นไปเป็นทะลายผลอ่อนที่ใหญ่กว่ากำปั้นเล็กน้อย และเหนือขึ้นไปอีกเป็นจั่นที่บานแล้ว ดอกตัวเมียเพิ่งได้รับการผสม (ปลายดอกสีน้ำตาล และติดผลอ่อนขนาดเท่าผลหมากหรือโตกว่า) [1] ถ้าจั่นที่บานยังมีดอกตัวผู้มากและดอกตัวเมียยังไม่ได้รับการผสม เนื้อในทะลายที่จะตัดยังบางเป็นวุ้น [1]
- เคาะฟังเสียง เสียงดีดต่างกันตามอายุ ต้องอาศัยความชำนาญ [1]
- นับวัน ชาวสวนบางรายนับวันตั้งแต่ออกจั่นจนถึงวันเก็บราว 6–8 เดือน เมื่อตัดทะลายแรกได้แล้วจึงตัดทะลายต่อไปทุกราว 20 วัน [2]
ในกลุ่มเกษตรกรที่ราชบุรี ราว 65% นับวันต่อรอบการเก็บเกี่ยว และราว 85% ตัดทุก 20 วัน [3] ถ้าต้นไม่สมบูรณ์หรือกระทบแล้ง การออกจั่นจะไม่สม่ำเสมอ รอบตัดอาจคลาดเคลื่อน [1]
วิธีตัด
- ที่ราบ ที่ลาดเอียง ตัดทุก 15–20 วันตามปริมาณผลผลิต ใช้บันไดไม้ไผ่ขึ้นต้นตัดทะลาย ใช้เชือกมัดก้านทะลายแล้วหย่อนลง ป้องกันผลกระแทกพื้น แล้วรวบรวมใส่รถบรรทุกไปขายหรือแปรรูปทันที [1]
- ที่ลุ่ม ตัดทะลายลงในท้องร่องที่มีน้ำขัง ใช้เชือกผูกทะลายลากขึ้นฝั่ง หรือใช้เรือขนย้าย [1]
- ผลที่เก็บมาแล้วไม่ควรทิ้งไว้นาน เชื้อราเข้าทำลายจนผลเน่าได้ [1]
หลังเก็บเกี่ยว
มะพร้าวที่ปอกเปลือกเขียวและตกแต่งรูปทรงแล้ว ต้องจุ่มสารเพื่อรักษาผิวให้ขาว สารที่นิยมใช้คือเกลือซัลไฟต์ของโซเดียมหรือโพแทสเซียม ความเข้มข้น 3% นาน 3 นาที ช่วยป้องกันการเกิดสีน้ำตาลและยับยั้งเชื้อรา แล้วห่อด้วยฟิล์ม PVC ถ้าเก็บไว้นานหรือส่งออก ต้องเก็บที่อุณหภูมิต่ำ [1]
ขนาดและแบบที่ตลาดรับซื้อ
| ขนาด | น้ำหนักผล |
|---|---|
| XS | น้อยกว่า 800 กรัม |
| S | 800–1,000 กรัม |
| M | 1,000–1,150 กรัม |
| L | 1,150–1,300 กรัม |
| XL | มากกว่า 1,300 กรัม |
- มะพร้าวควั่น (เจียน) ปอกเปลือกเขียวออกทั้งหมดหรือบางส่วน ตกแต่งให้มีรูปทรงกระบอก ด้านบนเป็นรูปฝาชี เกรด a น้ำหนัก 900 กรัม เกรด b ต่ำกว่า 900 กรัม [1]
- มะพร้าวเจีย (กลึง) ปอกเปลือกขาวออก แล้วเจียแต่งผิวกะลาให้เรียบ ทรงหัวแหลมหรือฐานทรงกระบอก เกรด a น้ำหนัก 600 กรัม เกรด b ต่ำกว่า 600 กรัม ที่จำหน่ายในร้านสะดวกซื้อราว 480–550 กรัม [1]
- คุณภาพส่งออกขั้นต่ำ น้ำมีกลิ่นหอม สด อายุเก็บเกี่ยวเหมาะสม มะพร้าวควั่นมีเนื้อราว 1½–2 ชั้น มะพร้าวเจียราว 1½–2½ ชั้น สะอาด ไม่มีศัตรูพืชและความเสียหายจากศัตรูพืช [1]
ผู้รับซื้อแต่ละรายกำหนดเกณฑ์ของตัวเอง เช่น เส้นรอบวงผล ความหวาน และความหนาของเนื้อ ตรวจเกณฑ์กับผู้รับซื้อก่อนตัด ในกลุ่มเกษตรกรที่ราชบุรี ราว 62% ขายผ่านพ่อค้าคนกลาง และพบปัญหาการนับจำนวนผลไม่ตรงความจริง [3] การรวมกลุ่มทำสัญญาซื้อขายช่วยต่อรองราคาได้ดีขึ้น [3]
แหล่งอ้างอิง
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (2562). การจัดการความรู้ (KM) เทคโนโลยีการผลิตมะพร้าวน้ำหอม. doa.go.th ↗
- ศูนย์นวัตกรรมเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว (PHTIC). ดัชนีเก็บเกี่ยวและดัชนีคุณภาพ: มะพร้าว (อ้างกรมวิชาการเกษตร 2563 และเบญจมาส 2549). phtnet.org ↗
- ศิริพร บุญเพ็ญ, สัจจา บรรจงศิริ และวนาลัย วิริยะสุธี (2567). การจัดการการผลิตมะพร้าวน้ำหอมของกลุ่มเกษตรกรแปลงใหญ่มะพร้าวน้ำหอม ตำบลเกาะศาลพระ อำเภอวัดเพลง จังหวัดราชบุรี. วารสารเกษตร มสธ. 6(2): 46–. so01.tci-thaijo.org ↗