บทที่ 13 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
โรคอ้อยที่พบบ่อย อาการ สาเหตุ และการป้องกัน: ใบขาว แส้ดำ เน่าแดง ยอดบิด ตอแคระแกร็น
อาการของโรคใบขาว โรคแส้ดำ โรคเน่าแดง โรคยอดบิด โรคกอตะไคร้ และโรคตอแคระแกร็น แยกอาการอย่างไร และป้องกันด้วยพันธุ์สะอาด
สรุปสั้น
- โรคอ้อยที่สำคัญหลายโรคติดมากับ ท่อนพันธุ์ และอยู่ในตอต่อไปหลายปี ท่อนพันธุ์สะอาดคือการป้องกันที่ได้ผลที่สุด
- โรคใบขาวเป็นโรคที่ทำความเสียหายมากที่สุดในไทย ไม่มียารักษา ต้องขุดกอทิ้งและใช้พันธุ์สะอาด
- พบโรคใบขาวหรือแส้ดำมาก ให้แจ้งนักส่งเสริมของโรงงานหรือเจ้าหน้าที่เกษตร
บทนี้ยังไม่มีภาพประกอบ
เราจะเพิ่มภาพถ่ายอาการจริงจากแปลงในภายหลัง ระหว่างนี้ ถ่ายภาพใบ กอ และผ่าลำให้เห็นเนื้อใน แล้วตั้งกระทู้ถาม หรือนำให้นักส่งเสริมของโรงงานดู
ตรวจไร่อย่างไร
- เดินตรวจทุก 2 สัปดาห์ในช่วงงอกถึงแตกกอ ซึ่งเห็นอาการโรคใบขาวและโรคแส้ดำได้ชัดที่สุด
- ดูทั้งใบยอด กอ และโคนลำ ถ้าสงสัยโรคในลำ ให้ผ่าลำตามยาวดูเนื้อใน
- อาการที่เป็นทั่วไร่สม่ำเสมอ มักมาจากดินหรือปุ๋ย (บท ปุ๋ยไร่อ้อย) อาการที่เป็นกอ ๆ กระจาย มักเป็นโรค
โรคใบขาว (White Leaf)
สาเหตุ: เชื้อไฟโตพลาสมาในท่อลำเลียงอาหาร มี เพลี้ยจักจั่น เป็นพาหะ และติดไปกับท่อนพันธุ์
อาการ
- ใบเป็นสีขาวทั้งใบ หรือเป็นทางสีขาวขนานเส้นกลางใบ
- กอแตกหน่อเล็ก ๆ จำนวนมาก ต้นแคระ ไม่เป็นลำ แล้วแห้งตาย
- ถ้าติดจากท่อนพันธุ์ จะเห็นอาการตั้งแต่หน่อแรก ในอ้อยตอจะเห็นชัดหลังตัดเมื่อตอแตกหน่อใหม่
แยกจากอาการคล้าย
การขาดธาตุเหล็กหรือสังกะสีทำให้ใบอ่อนซีดเป็นทางระหว่างเส้นใบ แต่กอไม่แตกฝอยและเป็นทั่วบริเวณตามสภาพดิน ส่วนโรคใบขาวเป็นกอ ๆ กระจาย
ป้องกันและจัดการ
- ใช้ท่อนพันธุ์สะอาดจากแปลงพันธุ์ที่ตรวจโรคแล้ว (บท ท่อนพันธุ์อ้อย)
- ขุดกอที่เป็นโรคทิ้งทั้งกอ รวมเหง้า ทันทีที่พบ ไม่ใช่ตัดแค่ใบ เพราะตอที่เหลือจะแตกหน่อเป็นโรคต่อ
- ไม่ไว้ตอไร่ที่เป็นโรคใบขาวมาก ให้รื้อแล้วปลูกใหม่ด้วยพันธุ์สะอาด
- ไม่มีสารเคมีรักษาต้นที่เป็นโรค การพ่นยาฆ่าแมลงเพื่อคุมเพลี้ยพาหะอย่างเดียวไม่พอป้องกันโรค
โรคแส้ดำ (Smut)
สาเหตุ: เชื้อรา Sporisorium scitamineum แพร่ทางสปอร์ที่ปลิวไปกับลม และติดมากับท่อนพันธุ์
- อาการ: ยอดอ้อยเปลี่ยนเป็นแส้ยาวโค้ง มีเยื่อสีเงินหุ้ม ภายในเป็นผงสปอร์สีดำ กอแตกหน่อผอมเล็กคล้ายหญ้า
- จัดการ: ใช้พันธุ์ที่ต้านทานในพื้นที่ ใช้ท่อนพันธุ์สะอาด เมื่อพบแส้ ให้ใช้ถุงครอบแส้ก่อนตัด เพื่อไม่ให้สปอร์ฟุ้งกระจาย แล้วขุดกอทิ้ง ไม่ไว้ตอไร่ที่เป็นมาก
โรคเน่าแดง (Red Rot)
สาเหตุ: เชื้อรา Colletotrichum falcatum
- อาการ: ใบยอดเหลืองแล้วแห้ง ผ่าลำตามยาวเห็นเนื้อในเป็นสีแดง มีแถบหรือจุดสีขาวคั่นขวางเป็นช่วง ๆ มีกลิ่นเปรี้ยวคล้ายแอลกอฮอล์
- ระบาดเมื่อ: ท่อนพันธุ์มีเชื้อ ลำมีแผลจากหนอนกอเจาะ และไร่น้ำขัง
- จัดการ: ใช้พันธุ์ต้านทาน ท่อนพันธุ์สะอาด ทำทางระบายน้ำ คุมหนอนกอ ขุดกอที่เป็นโรคทิ้ง
โรคยอดบิด (Pokkah Boeng)
- สาเหตุ: เชื้อราในกลุ่ม Fusarium
- อาการ: ใบอ่อนที่ยอดซีดเหลืองบริเวณโคนใบ ใบยอดย่น บิด พันกัน ถ้ารุนแรงยอดเน่าตาย
- ระบาดเมื่อ: ฝนชุก อากาศชื้น ช่วงที่อ้อยโตเร็ว
- จัดการ: ส่วนใหญ่อ้อยฟื้นตัวเองเมื่อฝนลด ใช้พันธุ์ที่ไม่อ่อนแอในพื้นที่ที่เป็นประจำ
โรคกอตะไคร้ (Grassy Shoot)
- สาเหตุ: เชื้อไฟโตพลาสมา ติดไปกับท่อนพันธุ์
- อาการ: กอแตกหน่อเล็กผอมจำนวนมากคล้ายกอตะไคร้ ใบเล็กแคบ สีซีด ไม่เป็นลำ
- จัดการ: เหมือนโรคใบขาว: ขุดกอทิ้ง ใช้ท่อนพันธุ์สะอาด ไม่ใช้ลำจากไร่ที่เป็นโรคทำพันธุ์
โรคตอแคระแกร็น (Ratoon Stunting Disease)
- สาเหตุ: แบคทีเรีย Leifsonia xyli subsp. xyli ติดไปกับท่อนพันธุ์และมีดที่ใช้ตัด
- อาการ: ไม่มีอาการชัดที่ใบ อ้อยแคระ ลำเล็ก แตกกอน้อย เห็นชัดในอ้อยตอและเมื่อขาดน้ำ ผ่าลำแก่ตรงข้ออาจเห็นจุดสีส้มแดงในท่อลำเลียง
- จัดการ: ใช้ท่อนพันธุ์สะอาดจากระบบที่ผ่านการแช่น้ำร้อนหรือเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ทำความสะอาดมีดตัดพันธุ์ระหว่างแปลง
หลักรวมของการจัดการโรคอ้อย
- ท่อนพันธุ์สะอาดจากแปลงพันธุ์ ไม่ใช้ลำจากไร่ที่มีโรค
- เดินตรวจช่วงงอกถึงแตกกอ ขุดกอที่เป็นโรคทิ้งทั้งกอ
- ไม่ไว้ตอไร่ที่เป็นโรคมาก รื้อปลูกใหม่และพักดินด้วยพืชอื่น
- เลือกพันธุ์ที่ต้านทานโรคที่พบบ่อยในพื้นที่
แหล่งอ้างอิง
- Rott, P. et al. (eds.) (2000). A Guide to Sugarcane Diseases. CIRAD / ISSCT.
- Hanboonsong, Y. et al. (2006). Transmission of sugarcane white leaf phytoplasma by Yamatotettix flavovittatus, a new leafhopper vector. Journal of Economic Entomology 99: 1531–1537.
- กรมวิชาการเกษตร. โรคอ้อยที่สำคัญและการป้องกันกำจัด.
- สำนักงานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย. การจัดการโรคใบขาวอ้อย.