บทที่ 15 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย
เก็บเกี่ยวทุเรียนเมื่อไหร่: อายุผล น้ำหนักเนื้อแห้ง ห้ามตัดทุเรียนอ่อน และการส่งออก
ดูความแก่ของทุเรียนอย่างไร มาตรฐานน้ำหนักเนื้อแห้งของแต่ละพันธุ์ วันเริ่มตัดของจังหวัด และข้อกำหนด GAP กับการส่งออก
สรุปสั้น
- ตัดเมื่อผลแก่จริง: นับอายุจากวันดอกบาน ดูลักษณะผล และต้องผ่าน เกณฑ์น้ำหนักเนื้อแห้ง ของแต่ละพันธุ์
- ห้ามตัดทุเรียนอ่อน และไม่ตัดก่อนวันเริ่มตัดที่จังหวัดประกาศ ทุเรียนอ่อนทำลายชื่อเสียงของทุเรียนไทยทั้งประเทศ
- ส่งออกต้องมาจากสวนที่ได้รับรอง GAP ผ่านโรงคัดบรรจุที่ได้มาตรฐาน และตรวจสารตามที่ประเทศผู้นำเข้ากำหนด
มาตรฐานน้ำหนักเนื้อแห้ง
น้ำหนักเนื้อแห้ง คือสัดส่วนของเนื้อที่เหลือเมื่อระเหยน้ำออกหมด ยิ่งผลแก่ แป้งในเนื้อยิ่งมาก ค่านี้จึงใช้วัดความแก่ได้แม่นกว่าการดูจากภายนอก มาตรฐานสินค้าเกษตร มกษ. 3-2567 กำหนดค่าขั้นต่ำไว้ดังนี้
| พันธุ์ | น้ำหนักเนื้อแห้งไม่น้อยกว่า (% โดยมวล) | อายุผลโดยประมาณ (นับจากดอกบาน) |
|---|---|---|
| หมอนทอง | 32 | ราว 120–135 วัน |
| ก้านยาว | 32 | ใกล้เคียงหมอนทอง |
| ชะนี | 30 | ราว 105–110 วัน |
| พวงมณี | 30 | – |
| กระดุม | 27 | ราว 90–100 วัน |
ดูความแก่ของผล
- นับอายุ จดวันดอกบานของแต่ละรุ่นด้วยการติดป้ายหรือผูกเชือกสีที่กิ่ง จะรู้ว่าผลแต่ละรุ่นครบอายุเมื่อไหร่ (ใช้ตัวคำนวณท้ายหน้า ปฏิทินทุเรียนภาคตะวันออก หรือ ปฏิทินทุเรียนภาคใต้)
- ดูลักษณะผล ก้านผลแข็งและสีเข้มขึ้น รอยต่อระหว่างก้านกับผล (ปากปลิง) บวมเห็นชัด ปลายหนามแห้งเป็นสีน้ำตาล ร่องระหว่างหนามห่างขึ้น
- สุ่มตรวจเนื้อแห้ง ก่อนตัดทั้งรุ่น สุ่มผลไปวัดค่าน้ำหนักเนื้อแห้ง ที่จุดบริการของหน่วยงานในพื้นที่หรือโรงคัดบรรจุ
ห้ามตัดทุเรียนอ่อน
ทุเรียนอ่อนเนื้อไม่สุก รสไม่ดี ทำให้ผู้ซื้อทั้งในและต่างประเทศเสียความเชื่อมั่น จังหวัดที่ปลูกมากประกาศวันเริ่มตัดของแต่ละพันธุ์ทุกปี และมีการสุ่มตรวจเนื้อแห้งที่สวนและโรงคัดบรรจุ ผู้ที่ตัดหรือจำหน่ายทุเรียนอ่อนอาจถูกดำเนินการตามกฎหมาย
การตัดและขนย้าย
- ทุเรียนในต้นเดียวกันแก่ไม่พร้อมกัน ตัดเป็นรุ่นตามวันดอกบานที่จดไว้
- ตัดที่ก้านผล แล้วหย่อนลงด้วยเชือกหรือให้คนรับ ไม่ให้ผลตกกระแทกพื้น ผลที่ช้ำเน่าเร็วและเนื้อเสีย
- ไม่วางผลบนดินโดยตรง ใช้ผ้าใบหรือตะกร้า ลดเชื้อโรคและสิ่งปนเปื้อน
- หลีกเลี่ยงการตัดตอนผลเปียกฝน
ส่งออก: สิ่งที่สวนต้องรู้
- ใบรับรอง GAP สวนต้องได้รับรองการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (มกษ. 9001-2567) และข้อมูลแปลงต้องตรวจสอบย้อนกลับได้ ผู้รับซื้อเพื่อส่งออกจะขอรหัสแปลง GAP
- โรงคัดบรรจุมาตรฐาน ผลส่งออกผ่านโรงรวบรวมและโรงคัดบรรจุที่ได้มาตรฐาน ซึ่งมีหลักปฏิบัติการตรวจรับผลทุเรียน (มกษ. 9070-2566)
- การตรวจสารปนเปื้อน ตั้งแต่ 10 มกราคม 2568 ทางการจีนกำหนดให้ทุเรียนไทยที่ส่งเข้าจีนต้องมีผลตรวจยืนยันว่าไม่มีสีย้อม Basic Yellow 2 (BY2) และมีการเฝ้าระวังแคดเมียมและสารเคมีตกค้าง สวนต้องไม่ใช้สารใด ๆ กับผลนอกเหนือจากที่ได้รับอนุญาต และเก็บบันทึกการใช้สารไว้
- กฎเปลี่ยนบ่อย ติดตามประกาศของกรมวิชาการเกษตรและสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติทุกฤดู
การขาย
- ขายให้ล้งหรือโรงคัดบรรจุ ขายเหมาสวน หรือขายตลาดในประเทศ แต่ละช่องทางคัดเกรดและจ่ายเงินต่างกัน ตกลงเงื่อนไขเรื่องเกรด การตรวจเนื้อแห้ง และการตัดก่อนเริ่มฤดู
- ผลที่รูปทรงดี พูเต็ม ไม่มีหนอน ได้เกรดและราคาสูงกว่ามาก การตัดแต่งผลและดูแลศัตรูช่วงผลจึงคุ้มค่า (บท ดูแลดอกและผล)
- หลังเก็บผลหมด เริ่มฟื้นต้นทันที (บท ฟื้นต้นหลังเก็บเกี่ยว)
แหล่งอ้างอิง
- สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.). มาตรฐานสินค้าเกษตร มกษ. 3-2567 ทุเรียน.
- สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. มกษ. 9001-2567 การปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับพืชอาหาร และ มกษ. 9070-2566 หลักปฏิบัติการตรวจและรับผลทุเรียนสำหรับโรงรวบรวมและโรงคัดบรรจุ.
- กรมวิชาการเกษตร (2568). คู่มือการสุ่มเก็บตัวอย่างทุเรียนผลสด เพื่อทดสอบสารปนเปื้อนและสารเคมีตกค้าง.
- กรมส่งเสริมการเกษตร. เทคนิคการปลูกและดูแลรักษาทุเรียน: การเก็บเกี่ยว.