บทที่ 9 · ช่วงที่ 3 ดูแล
ทำดอกทุเรียน: ใบแก่ งดน้ำ และการใช้สารชักนำอย่างระมัดระวัง
ทุเรียนออกดอกได้เมื่อไหร่ ทำไมต้องรอใบแก่ งดน้ำนานแค่ไหน ผลงานวิจัยเรื่องสารแพคโคลบิวทราโซล และสัญญาณว่าตาดอกเริ่มออก
สรุปสั้น
- ทุเรียนออกดอกเมื่อ ใบชุดสุดท้ายแก่เต็มที่ ต้นสะสมอาหารพอ และได้ ช่วงแล้งสั้น ๆ
- เตรียมด้วยปุ๋ยที่ฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมสูง กำจัดหญ้าใต้ทรงพุ่ม และงดน้ำเมื่อฝนหยุด
- สารชะลอการเจริญเติบโตช่วยได้ในบางสภาพ แต่ผลงานวิจัยไม่สม่ำเสมอ ใช้ตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่และฉลากเท่านั้น
ต้นพร้อมทำดอกหรือยัง
- ใบชุดสุดท้ายแก่ สีเขียวเข้ม ใบแข็ง ไม่อ่อนนิ่ม ทั้งต้น ไม่มีใบอ่อนกำลังแตกใหม่
- ได้ใบมาแล้วราว 2–3 ชุด หลังเก็บเกี่ยว (บท ฟื้นต้นหลังเก็บเกี่ยว)
- ต้นสมบูรณ์ ไม่มีโรครากเน่าโคนเน่า ต้นที่รากเสียไม่ควรเร่งทำดอก เพราะจะออกดอกน้อยและติดผลไม่ดี
ขั้นตอนทำดอก
- ปุ๋ยเตรียมออกดอก เมื่อใบชุดสุดท้ายเริ่มแก่ ใส่ปุ๋ยที่ฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมสูงกว่าไนโตรเจน เช่น 8-24-24 ราว 1–3 กก.ต่อต้นตามขนาดทรงพุ่ม (บท ปุ๋ยทุเรียนตามระยะ)
- กำจัดหญ้าใต้ทรงพุ่ม และเปิดหน้าดิน ให้ดินแห้งเร็วขึ้นเมื่อฝนหยุด
- งดน้ำช่วงสั้น ๆ เมื่อฝนหยุดและอากาศเริ่มแห้ง งานวิจัยของกรมวิชาการเกษตรในพันธุ์ชะนีพบว่าต้นที่ไม่ใช้สารต้องการช่วงแล้งต่อเนื่องราว 10–14 วัน
- สังเกตตาดอก ตาดอกจะเห็นเป็นตุ่มเล็กตามกิ่ง เมื่อเห็นชัดแล้วจึงเริ่มให้น้ำทีละน้อย และค่อย ๆ เพิ่มขึ้น ให้น้ำมากทันทีอาจทำให้ต้นกลับไปแตกใบอ่อนแทน (บท การจัดการน้ำ)
ฝนตกช่วงทำดอก
ถ้ามีฝนตกต่อเนื่องในช่วงที่ต้องการให้ดินแห้ง ต้นอาจแตกใบอ่อนแทนดอก ระบายน้ำในสวนให้ดี และอย่าใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูงช่วงนี้
สารชะลอการเจริญเติบโต: สิ่งที่งานวิจัยพบ
สวนจำนวนมากใช้สารแพคโคลบิวทราโซลพ่นทางใบเพื่อช่วยให้ทุเรียนออกดอก ผลงานวิจัยมีทั้งที่ได้ผลและไม่ได้ผล
- งานวิจัยของกรมวิชาการเกษตรในทุเรียนชะนี พ่นสารเมื่อใบชุดใหม่เจริญเต็มที่ พบว่าต้นที่ได้รับสารออกดอกเร็วกว่าต้นที่ไม่ได้รับราว 14–45 วัน และต้องการช่วงงดน้ำสั้นลงเหลือราว 3–7 วัน
- งานวิจัยในปี 2024 กับทุเรียนอายุ 9 ปีในภาคกลาง พบว่าการใช้สารไม่ทำให้ต้นออกดอก แม้ต้นจะขาดน้ำจริง
ข้อสรุปคือ สารเป็นตัวช่วย ไม่ใช่ตัวแทน ของต้นที่สมบูรณ์ ใบแก่ และช่วงแล้งที่เหมาะสม ถ้าจะใช้ ให้ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียน ตามอัตราบนฉลากและคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ การใช้เกินขนาดหรือใช้ซ้ำหลายปีทำให้ใบชุดต่อไปเล็ก กิ่งสั้น และต้นโทรม
หลังเห็นตาดอก
- เริ่มให้น้ำทีละน้อยแล้วเพิ่มขึ้นจนสม่ำเสมอ
- ตรวจเพลี้ยไฟและไรแดง ซึ่งระบาดในช่วงแล้ง (บท แมลงศัตรูทุเรียน)
- ดูแลต่อในบท ดูแลดอกและผล
แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร (1993). Effects of paclobutrazol and environmental factors on early flowering, fruit setting and quality of durian (ศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี, ฐานข้อมูล AGRIS ของ FAO).
- บทความวิจัยเรื่องสารแพคโคลบิวทราโซลกับการออกดอกของทุเรียน ใน Japan Agricultural Research Quarterly (2024) 58(2): 121–128. doi:10.6090/jarq.58.121
- กรมวิชาการเกษตร. การผลิตทุเรียน: การเตรียมต้นให้พร้อมออกดอก (สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 7, 2567).