บทที่ 13 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
โรคตายพรายกล้วย: อาการ สาเหตุ พันธุ์ที่อ่อนแอ และการป้องกันที่ได้ผล
อาการโรคตายพรายในกล้วย ใบเหลืองจากขอบ กาบแตก ไส้ลำต้นเป็นสีน้ำตาล เชื้อราในดินแพร่อย่างไร และการป้องกันซึ่งสำคัญกว่าการรักษา
สรุปสั้น
- ตายพรายเกิดจากเชื้อราในดินที่เข้าทางราก แล้วอุดท่อน้ำในต้น ใบเหลืองจากใบล่าง กาบแตก ต้นเหี่ยวตาย และลามไปทั้งกอ
- เชื้ออยู่ในดินได้หลายปี และติดไปกับหน่อ ดิน น้ำ และเครื่องมือ ยังไม่มีสารรักษาให้หาย
- ทางที่ได้ผลคือป้องกัน: หน่อหรือต้นเนื้อเยื่อปลอดโรค แปลงที่ไม่เคยมีโรค ไม่ขนดินและหน่อจากแปลงที่เป็นโรค และขุดต้นที่เป็นออกทันที
อาการ
- ใบล่างเหลือง เริ่มจากขอบใบแก่ แล้วลามเข้ากลางใบ ใบเหลืองทีละใบจากล่างขึ้นบน
- ใบหักพับ ก้านใบหักพับลงห้อยรอบลำต้นคล้ายกระโปรง ทั้งที่ใบยังเหลืองไม่หมด
- กาบแตก กาบใบที่โคนลำต้นแตกตามยาว
- ไส้ในเปลี่ยนสี ตัดลำต้นเทียมหรือเหง้าตามขวาง เห็นท่อน้ำเป็นจุดหรือเส้นสีน้ำตาลแดงถึงดำ นี่คือจุดที่แยกจากการขาดธาตุหรือขาดน้ำ
- ต้นเหี่ยวตาย หน่อในกอเดียวกันแสดงอาการตามมา
สาเหตุและการแพร่
เชื้อรา Fusarium oxysporum f. sp. cubense อยู่ในดินได้หลายปีแม้ไม่มีกล้วย เข้าทางรากโดยเฉพาะรากที่มีแผลจากไส้เดือนฝอยหรือด้วงงวง แล้วเจริญในท่อน้ำจนต้นขาดน้ำ เชื้อแพร่ไปกับ หน่อจากกอที่เป็นโรค ดินที่ติดล้อรถ รองเท้า และเครื่องมือ และน้ำที่ไหลบ่าจากแปลงที่เป็นโรค กล้วยหอมทองและกล้วยน้ำว้าเป็นพันธุ์ที่พบโรคนี้ได้
ป้องกัน
- หน่อปลอดโรค ใช้ต้นเนื้อเยื่อ หรือหน่อจากแปลงที่ไม่เคยมีต้นเหี่ยวตายเลย (บท หน่อพันธุ์และต้นเนื้อเยื่อ)
- แปลงไม่เคยเป็นโรค แปลงที่เคยมีตายพราย ไม่ปลูกพันธุ์อ่อนแอซ้ำ ปลูกพืชอื่นหมุนเวียนหลายปี (บท พื้นที่และดิน)
- กั้นเชื้อเข้าแปลง ล้างดินที่ล้อรถ จอบ และรองเท้าก่อนเข้าแปลง ไม่ให้น้ำจากแปลงที่เป็นโรคไหลเข้า
- ระบายน้ำดี ดินมีอินทรียวัตถุ ต้นที่ไม่เครียดและรากสมบูรณ์ ทนได้ดีกว่า (บท น้ำ วัสดุคลุม และวัชพืช)
- คุมด้วงงวงและไส้เดือนฝอย ที่เปิดแผลให้เชื้อเข้าราก (บท แมลงศัตรูกล้วย)
เมื่อพบต้นที่เป็นโรค
- ขุดทั้งกอ รวมเหง้าและหน่อทั้งหมดออกทันที สับเป็นชิ้นเล็กแล้วทำลายในที่นั้นหรือเผา ไม่ลากผ่านแปลง
- ห้ามนำส่วนใดไปใช้ ทั้งหน่อ ใบคลุมดิน หรือทำปุ๋ยหมักนำไปใช้ที่อื่น
- โรยปูนขาวในหลุม และไม่ปลูกกล้วยซ้ำที่เดิม
- ทำความสะอาดเครื่องมือ ที่ใช้กับต้นนั้น
อย่าเสียเงินกับสารที่อ้างว่ารักษาหาย
ยังไม่มีสารเคมีที่รักษาโรคตายพรายในต้นที่เป็นแล้วได้ เงินที่จะใช้ซื้อสาร ใช้กับหน่อพันธุ์ปลอดโรคจะได้ผลกว่ามาก
แหล่งอ้างอิง
- Ploetz, R.C. (2015). Fusarium wilt of banana. Phytopathology 105(12): 1512–1521. doi:10.1094/PHYTO-04-15-0101-RVW
- Jones, D.R. (Ed.) (2019). Handbook of Diseases of Banana, Abacá and Enset. CABI.
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสุโขทัย. เอกสารข้อมูล “กล้วยน้ำว้า” จังหวัดสุโขทัย. opsmoac.go.th ↗