บทที่ 1 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก
รู้จักกล้วย: ต้นกล้วยโตอย่างไร เครือออกเมื่อไหร่ หน่อตาม และผลผลิตมาจากไหน
กล้วยโตอย่างไรตั้งแต่ปลูกหน่อจนแทงปลี ทำไมต้นแม่ให้เครือเดียว หน่อตามทำงานอย่างไร และผลผลิตต่อไร่มาจากอะไร
สรุปสั้น
- ต้นกล้วยแต่ละต้นออกเครือได้ครั้งเดียว แล้วต้นแม่ก็หมดหน้าที่ รุ่นต่อไปมาจากหน่อที่แตกจากเหง้าใต้ดิน เรียกว่าหน่อตาม
- กล้วยไข่เริ่มออกดอกเมื่ออายุราว 5–6 เดือน กล้วยหอมทองราว 6–7 เดือน [1] กล้วยน้ำว้าที่ปลูกจากหน่อแทงปลีราว 8 เดือน [2] แล้วเก็บเครือได้อีกราว 6–16 สัปดาห์ตามพันธุ์ [3] รุ่นหน่อตามเก็บได้เร็วกว่าเพราะหน่อโตอยู่ระหว่างที่ต้นแม่ออกเครือ
- จำนวนหวีและขนาดผลถูกกำหนดก่อนแทงปลี ช่วงครึ่งแรกของอายุต้นจึงต้องได้น้ำและปุ๋ยพอ
ต้นกล้วยไม่ใช่ต้นไม้
กล้วย (Musa spp.) เป็นพืชล้มลุกขนาดใหญ่ ส่วนที่เราเรียกว่า “ลำต้น” คือกาบใบที่ห่อซ้อนกันแน่น เรียกว่าลำต้นเทียม ลำต้นจริงคือ เหง้า ที่อยู่ใต้ดิน ใบใหม่ออกจากกลางยอดทีละใบ เมื่อต้นสร้างใบครบตามพันธุ์แล้ว จุดเจริญที่เหง้าจะเปลี่ยนไปสร้างช่อดอก ซึ่งดันขึ้นมาตามแกนกลางลำต้นเทียมแล้วโผล่ออกที่ยอดเป็น ปลี
- ต้นละเครือเดียว เมื่อเก็บเครือแล้ว ต้นแม่จะไม่ให้ผลอีก ตัดทิ้งแล้วให้หน่อตามขึ้นแทน (บท เก็บเครือ ไว้หน่อตาม และขาย)
- หน่อตามคือรุ่นต่อไป เหง้าแตกหน่อได้หลายหน่อ ชาวสวนเลือกไว้เพียง 1–2 หน่อ ที่เหลือตัดทิ้ง ไม่ให้แย่งอาหาร (บท แต่งหน่อ ไว้หน่อตาม และตัดใบ)
- โรคอยู่ในดินและติดไปกับหน่อ โรคตายพรายและไส้เดือนฝอยติดไปกับหน่อพันธุ์ได้ การเลือกหน่อจึงสำคัญที่สุดตั้งแต่วันแรก (บท หน่อพันธุ์และต้นเนื้อเยื่อ)
ระยะการเจริญเติบโต
| ระยะ | อายุโดยประมาณหลังปลูก | ต้นทำอะไร | งานสำคัญ |
|---|---|---|---|
| ตั้งตัว | เดือนที่ 1–2 | สร้างรากใหม่ ใบแรก ๆ ยังเล็ก | น้ำสม่ำเสมอ กำจัดวัชพืช |
| สร้างต้น | เดือนที่ 2–6 | ใบใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ ลำต้นอวบ | ปุ๋ยที่อายุราว 1 3 5 และ 7 เดือน [1] แต่งหน่อ |
| สร้างช่อดอกในต้น | ราวครึ่งทางของอายุต้น | จำนวนหวีและผลถูกกำหนดในช่วงนี้ ก่อนเห็นปลี | ห้ามขาดน้ำและโพแทสเซียม |
| แทงปลี | ไข่ราว 5–6 เดือน · หอมทองราว 6–7 เดือน [1] · น้ำว้าราว 8 เดือน [2] | ปลีโผล่ หวีคลี่ออก | ตัดปลี ห่อเครือ ค้ำต้น (บท ดูแลเครือ ตัดปลี ห่อเครือ) |
| เครือแก่ | หลังแทงปลี: ไข่ราว 6–7 สัปดาห์ · หอมราว 13–15 สัปดาห์ · น้ำว้าราว 14–16 สัปดาห์ [3] | ผลขยาย สะสมแป้ง | น้ำ ปุ๋ยโพแทสเซียม เก็บเมื่อแก่ได้ที่ |
ผลผลิตต่อไร่มาจากไหน
วิธีใช้คู่มือเล่มนี้
- ก่อนปลูก อ่าน พื้นที่และดิน พันธุ์กล้วย และ หน่อพันธุ์และต้นเนื้อเยื่อ
- วันปลูก อ่าน เตรียมพื้นที่และปลูก แล้วเลือกปฏิทิน ปฏิทินกล้วยปลูกต้นฝน หรือ ปฏิทินกล้วยปลูกปลายฝน
- ระหว่างปลูก ใช้ปฏิทินเป็นตัวเตือน คู่กับ ปุ๋ยกล้วยตามระยะ น้ำ วัสดุคลุม และวัชพืช แต่งหน่อ ไว้หน่อตาม และตัดใบ และ ดูแลเครือ ตัดปลี ห่อเครือ
- เมื่อเห็นอาการผิดปกติ เทียบกับ โรคตายพราย โรคกล้วย และ แมลงศัตรูกล้วย
- ก่อนตัดเครือ อ่าน เก็บเครือ ไว้หน่อตาม และขาย แล้วสรุปตัวเลขใน ต้นทุนและกำไร
แหล่งอ้างอิง
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพิษณุโลก (2567). ข้อมูลรายสินค้าจังหวัดพิษณุโลก ปี 2567: กล้วยน้ำว้ามะลิอ่อง. กันยายน 2567. opsmoac.go.th ↗
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสุโขทัย. เอกสารข้อมูล “กล้วยน้ำว้า” จังหวัดสุโขทัย. opsmoac.go.th ↗
- ศูนย์นวัตกรรมเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว (PHTIC). ดัชนีเก็บเกี่ยว: กล้วย (อ้างสำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 3, 2554). phtnet.org ↗
- Robinson, J.C. & Galán Saúco, V. (2010). Bananas and Plantains (2nd ed.). CABI.