บทที่ 15 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย
เก็บกล้วยเมื่อไหร่: ดูความแก่ของเครือ วิธีตัด บ่ม ขาย และจัดการต้นแม่หลังเก็บ
ดูอย่างไรว่าเครือกล้วยแก่พอตัด ตัดอย่างไรไม่ให้ช้ำ บ่มให้สุกสวย ขายเป็นเครือหรือหวี และทำอะไรกับต้นแม่หลังตัด
สรุปสั้น
- นับจากแทงปลี กล้วยไข่เก็บได้ราว 6–7 สัปดาห์ กล้วยหอมราว 13–15 สัปดาห์ กล้วยน้ำว้าและหักมุกราว 14–16 สัปดาห์ [1] ดูเหลี่ยมผลที่ลดลงประกอบ [1]
- ตัดให้แก่พอดีกับระยะทางตลาด ขายไกลตัดแก่น้อยกว่า ขายใกล้ตัดแก่มากกว่า
- หลังตัดเครือ ตัดต้นแม่ให้เหลือตอ ต้นแม่ยังส่งอาหารให้หน่อตามได้อีกระยะ
ดูอย่างไรว่าเครือแก่พอตัด
- นับวัน จากป้ายหรือสีเชือกที่ผูกตอนห่อเครือ ใช้ช่วงสัปดาห์ตามพันธุ์ด้านบน [1] หน้าหนาวใช้เวลานานกว่า
- เหลี่ยมผล ผลอ่อนมีเหลี่ยมเป็นสันชัด เมื่อแก่ขึ้นผลจะอวบ เหลี่ยมมนลง หรือปาดดูสีเนื้อ [1] กล้วยน้ำว้าที่เก็บขณะยังเห็นเหลี่ยมชัด แก่ราว 75% เหมาะกับแปรรูปหรือส่งไกล [2]
- สีผิว สีเขียวจางลงเล็กน้อย
- ใบ ต้นที่เครือแก่มักเหลือใบเขียวน้อยลง
- ผลสุกบนเครือ ถ้ามีผลเริ่มเหลืองบนต้น แปลว่าเลยเวลาตัดแล้ว ผลในเครือจะสุกไม่พร้อมกัน
วิธีตัด
- ฟันลำต้นเทียมครึ่งหนึ่ง ที่ความสูงพอเหมาะ ให้ต้นค่อย ๆ โน้มลง แล้วรับเครือไว้ ไม่ให้เครือกระแทกพื้น
- ตัดก้านเครือ ให้เหลือก้านยาวพอจับได้
- วางเครือบนวัสดุนุ่ม ในที่ร่ม อย่าซ้อนทับกัน ผลช้ำจะเป็นรอยดำเมื่อสุก
- ตัดเป็นหวี ถ้าขายเป็นหวี ใช้มีดคม ตัดชิดก้านเครือ ล้างยางแล้วผึ่งให้แห้งก่อนบรรจุ (บท โรคกล้วย)
บ่มให้สุก
กล้วยที่ตัดเมื่อแก่ได้ที่จะสุกเองในที่ร่มอุณหภูมิห้อง การบ่มในห้องปิดหรือภาชนะคลุมช่วยให้สุกพร้อมกันและสีสวย ใช้สารบ่มผลไม้ได้เฉพาะชนิดที่อนุญาตและตามฉลาก กล้วยที่ตัดอ่อนเกินไป แม้บ่มจนเหลือง เนื้อจะไม่หวานและฝาด
ขายอย่างไร
- เครือหรือหวี ผู้รับซื้อในพื้นที่มักซื้อเป็นเครือหรือกิโลกรัม ตลาดห้างและส่งออกซื้อเป็นหวีตามขนาดและเกรด ห่อเครือและคัดหวีจึงได้ราคาดีกว่า
- ขายได้ทั้งต้น กล้วยน้ำว้าขายหัวปลี ใบตอง และแปรรูปเป็นกล้วยตาก กล้วยฉาบ เพิ่มรายได้ต่อกอ
- GAP ผู้รับซื้อรายใหญ่มักต้องการสวนที่ได้รับรอง GAP และบันทึกการใช้สาร
หลังตัดเครือ
- ตัดต้นแม่ให้เหลือตอ ลำต้นเทียมที่เหลือยังส่งน้ำและอาหารให้หน่อตามได้ระยะหนึ่ง แล้วค่อยตัดชิดดินเมื่อเหี่ยว
- สับลำต้นและใบ คลุมดินระหว่างแถว ให้แห้งเร็ว ไม่เป็นที่หลบของด้วงงวง (บท แมลงศัตรูกล้วย)
- ใส่ปุ๋ยรอบกอ เลี้ยงหน่อตามเป็นรุ่นต่อไป (บท ปุ๋ยกล้วยตามระยะ)
- เมื่อกอโทรม หลังเก็บหลายรุ่น กอจะโผล่สูงขึ้นจากดิน หน่อเล็กลง เครือเล็กลง ถึงเวลารื้อแปลงปลูกใหม่
แหล่งอ้างอิง
- ศูนย์นวัตกรรมเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว (PHTIC). ดัชนีเก็บเกี่ยว: กล้วย (อ้างสำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 3, 2554). phtnet.org ↗
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสุโขทัย. เอกสารข้อมูล “กล้วยน้ำว้า” จังหวัดสุโขทัย. opsmoac.go.th ↗