บทที่ 9 · ช่วงที่ 3 ดูแล
ผสมเกสรแตงโม: ดอกตัวผู้ดอกตัวเมีย ช่วยผสมตอนเช้า ติดป้ายวันที่ และสาเหตุที่ไม่ติดผล
แยกดอกตัวผู้ดอกตัวเมียอย่างไร ทำไมควรช่วยผสมเกสรด้วยมือตอนเช้า ติดป้ายวันผสมเพื่อนับวันเก็บ และทำไมผลไม่ติดหรือผลบิดเบี้ยว
สรุปสั้น
- ดอกตัวเมียมีผลเล็ก ๆ อยู่ใต้กลีบดอก ดอกตัวผู้ไม่มี ดอกบานตอนเช้าและบานเพียงวันเดียว
- ช่วยผสมเกสรด้วยมือตอนเช้า ราว 6–10 โมงในวันที่ดอกบาน [1] ได้ผลติดแน่นอนกว่ารอผึ้งอย่างเดียว
- ติดป้ายหรือเชือกสีที่ผลตามวันที่ผสม แล้วนับวันเก็บจากป้ายนี้ เป็นวิธีที่แม่นที่สุด
ดอกตัวผู้ ดอกตัวเมีย
- ดอกตัวผู้ ก้านดอกเรียวยาว ไม่มีผลใต้กลีบดอก มีจำนวนมากและบานก่อน
- ดอกตัวเมีย มีกระเปาะรูปผลเล็ก ๆ อยู่ใต้กลีบดอก จำนวนน้อยกว่า ออกห่าง ๆ ตามข้อของเถา
- ดอกบานตอนเช้า เกสรพร้อมผสมช่วงเช้า พอบ่ายดอกเริ่มหุบ และไม่บานอีก
ช่วยผสมเกสรด้วยมือ
- ทำตอนเช้า ราว 6–10 โมง ในวันที่ดอกตัวเมียบาน และเกสรแห้ง ไม่เปียกน้ำค้างหรือฝน
- เด็ดดอกตัวผู้ที่บานวันเดียวกัน ลอกกลีบออกให้เหลือเกสรตัวผู้
- แตะเกสรตัวผู้ให้ทั่วยอดเกสรตัวเมีย เด็ดดอกตัวผู้ที่บาน ปลิดกลีบเหลืองออก แล้วคว่ำลงแตะเกสรตัวเมียให้ทั่ว ชาวบ้านเรียกว่า “การต่อดอก” หลัง 10 โมงดอกตัวเมียจะหุบและไม่รับการผสม [1]
- ติดป้ายวันที่ ผูกเชือกสีหรือป้ายที่ข้อใกล้ผล ใช้สีต่างกันในแต่ละวัน จะรู้วันเก็บได้แม่นยำ (บท เก็บเกี่ยว คัดขนาด และขาย)
ถ้าแปลงใหญ่ การวางรังผึ้งหรือรักษาผึ้งในพื้นที่ช่วยการผสมได้มาก งดพ่นสารฆ่าแมลงตอนเช้าช่วงดอกบาน
ทำไมผลไม่ติดหรือผลบิด
| อาการ | สาเหตุที่พบบ่อย | แก้อย่างไร |
|---|---|---|
| ดอกตัวเมียเหลืองและร่วง | ไม่ได้รับเกสร ฝนตกตอนเช้า ผึ้งน้อย | ช่วยผสมด้วยมือ ผสมใหม่กับดอกถัดไป |
| ผลบิด ปลายผลเล็ก | เกสรติดไม่ทั่วยอดเกสรตัวเมีย | แตะเกสรให้ทั่ว คัดผลบิดออกตั้งแต่เล็ก |
| ไม่มีดอกตัวเมียเลย | ไนโตรเจนมากเกิน ต้นบ้าใบ หรืออากาศร้อนจัด | ลดปุ๋ยไนโตรเจน (บท ปุ๋ยแตงโมตามระยะ) |
| ผลอ่อนเหี่ยวดำ | แมลงวันแตงต่อยผลอ่อน หรือโรค | บท แมลงศัตรูแตงโม และ โรคแตงโม |
แหล่งอ้างอิง
- เฉลิมเกียรติ โภคาวัฒนา และเกตุอร ราชบุตร. การปลูกแตงโม (เอกสารเผยแพร่ของกรมส่งเสริมการเกษตร จัดทำฉบับอิเล็กทรอนิกส์โดยสำนักส่งเสริมและฝึกอบรม มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์). opsmoac.go.th ↗
- Maynard, D.N. (Ed.) (2001). Watermelons: Characteristics, Production, and Marketing. ASHS Press.